Chiến lược thu hút FDI 'thế hệ mới' tạo động lực công nghiệp ra sao?

Ngành công nghiệp luôn giữ vai trò nền tảng đối với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Đối với Việt Nam, phát triển công nghiệp theo hướng hiệu quả, bền vững, thân thiện với môi trường và khai thác tốt các nguồn lực được xác định là điều kiện then chốt để hiện thực mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao.

Trong 5 năm đầu thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030, bối cảnh quốc tế diễn biến bất lợi, kinh tế thế giới suy giảm, song ngành công nghiệp Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tương đối cao.

Giá trị tăng thêm và chỉ số sản xuất công nghiệp liên tục tăng, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của nền kinh tế. Tính chung giai đoạn 2021 - 2025, kinh tế Việt Nam ước đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 6,1%/năm; riêng lĩnh vực công nghiệp và xây dựng đạt 6,4%/năm, trong đó ngành công nghiệp tăng 6,4% và công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 7,4%/năm.

Cơ cấu sản xuất công nghiệp tiếp tục chuyển biến theo hướng tích cực. Nền kinh tế từng bước giảm phụ thuộc vào khai thác khoáng sản và các ngành thâm dụng lao động, trong khi tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo ngày càng gia tăng và dịch chuyển dần sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao hơn. Hệ thống nguồn điện và lưới truyền tải được đầu tư mạnh mẽ, đặc biệt là năng lượng tái tạo, góp phần bảo đảm cung ứng đủ điện cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.

Đến năm 2025, khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 37,65% cơ cấu nền kinh tế, cao hơn so với mức 36,7% của năm 2020. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt khoảng 475 tỷ USD, tăng 17%, trong đó hàng công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tới 88,7% tổng kim ngạch xuất khẩu. Nhiều nhóm hàng công nghiệp như điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ đã có vị trí vững chắc trên thị trường thế giới, đưa Việt Nam vào nhóm 20 - 25 quốc gia xuất khẩu lớn nhất toàn cầu.

Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu dựa vào vào khu vực doanh nghiệp FDI, chiếm khoảng 70 - 75% tổng giá trị xuất khẩu. Công nghiệp hỗ trợ phát triển chậm, phụ thuộc nặng nề vào nguyên phụ liệu, linh kiện nhập khẩu; nhập khẩu tư liệu sản xuất chiếm trên 80% kim ngạch nhập khẩu.

Bước vào giai đoạn đến năm 2030, kinh tế thế giới được dự báo phục hồi nhưng chậm và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong khi đó, các xu hướng lớn như Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang tác động ngày càng mạnh mẽ đến sản xuất công nghiệp. Trước tình hình này, phát triển công nghiệp Việt Nam đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ về mô hình tăng trưởng, trong đó thu hút đầu tư nước ngoài “thế hệ mới” được xác định là một động lực quan trọng.

Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, thu hút FDI trong giai đoạn tới không chỉ dừng ở mở rộng quy mô vốn, mà cần chuyển mạnh sang chất lượng, hiệu quả và liên kết. Trọng tâm là đón đầu các dòng vốn đầu tư có công nghệ cao, tiêu chuẩn môi trường và quản trị hiện đại, tập trung vào các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, các công đoạn có giá trị gia tăng lớn trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Song song với đó, chính sách thu hút FDI “thế hệ mới” cần gắn chặt với yêu cầu chuyển giao công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Đây là điều kiện then chốt để giảm dần sự phụ thuộc vào khu vực đầu tư nước ngoài, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của nền công nghiệp quốc gia.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành Công Thương xác định một số định hướng lớn. Trước hết là tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển công nghiệp đồng bộ, hiện đại, có khả năng thích ứng cao với các xu hướng mới. Chính sách cần có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp mới nổi và công nghiệp hỗ trợ, đồng thời cải thiện mạnh mẽ môi trường sản xuất - kinh doanh, đẩy nhanh số hóa thủ tục hành chính, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng.

Hoạt động xúc tiến và thu hút đầu tư cần được đổi mới theo hướng chủ động, chọn lọc, gắn với định hướng phát triển dài hạn của từng ngành, từng vùng. Việc hình thành các doanh nghiệp và tập đoàn công nghiệp quy mô lớn, có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng trong nước, được coi là nền tảng để nâng cao vị thế của công nghiệp Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trụ cột không thể thiếu. Đào tạo cần gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và xu hướng phát triển công nghiệp mới; mở rộng hợp tác quốc tế để tiếp cận tri thức, công nghệ và phương thức quản trị tiên tiến; xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, cán bộ nghiên cứu đủ năng lực tham mưu và tổ chức thực hiện chính sách công nghiệp trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Một nội dung quan trọng khác là thúc đẩy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chính sách FDI “thế hệ mới” cần tạo môi trường thuận lợi để nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ, khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng. Đặc biệt, thu hút đầu tư vào sản xuất vật liệu công nghệ cao, vật liệu mới và nguyên phụ liệu trong nước được xem là giải pháp then chốt để giảm nhập khẩu và nâng cao giá trị gia tăng.