Sửa đổi Luật Điện lực: Giảm thủ tục, hoàn thiện thể chế về giá

Với mục tiêu thể chế hóa kịp thời các nghị quyết của Đảng, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, cơ chế và chính sách trong lĩnh vực năng lượng, Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực (Luật Điện lực sửa đổi) (dự kiến trình Quốc hội chiều 20/10/2026). Việc sửa đổi, bổ sung này không chỉ xuất phát từ yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, mà còn dựa trên việc đánh giá toàn diện kết quả thực thi Luật Điện lực trong thời gian qua.

Thời gian qua, việc triển khai Luật Điện lực số 61/2024/QH15 và các văn bản hướng dẫn đã ghi nhận nhiều kết quả thiết thực, tạo hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện cho hoạt động điện lực.

Theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật Điện lực số 61/2024/QH15 của Bộ Công Thương, công tác quy hoạch và đầu tư phát triển nguồn, lưới điện được chú trọng triển khai. Sau khi Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quy hoạch điện VIII) được phê duyệt, Kế hoạch thực hiện quy hoạch đã được ban hành làm cơ sở triển khai các dự án. Danh mục các dự án điện lực ưu tiên đầu tư của Nhà nước sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài cũng được phê duyệt, áp dụng cơ chế vay lại không chịu rủi ro tín dụng, giúp doanh nghiệp thu xếp nguồn vốn tài chính thấp, nâng cao hiệu quả đầu tư.

Lĩnh vực cấp phép hoạt động điện lực đạt nhiều tiến triển về đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến. Tổng số thủ tục hành chính trong lĩnh vực này đã được rà soát, cắt giảm còn 16 thủ tục. Tính từ khi Luật có hiệu lực đến giữa năm 2026, cơ quan quản lý về điện lực đã cấp 209 giấy phép hoạt động.

Thị trường điện cạnh tranh tiếp tục duy trì vận hành an toàn, ổn định và tin cậy. Tính đến giữa tháng 6/2026, tổng công suất đặt của hệ thống đạt 93.435 MW với 479 nhà máy điện đang vận hành, trong đó có 126 nhà máy trực tiếp tham gia thị trường điện (chiếm 39,8% tổng công suất đặt). Việc tách Đơn vị điều hành giao dịch thị trường điện (NSMO) về Bộ Công Thương quản lý đã góp phần bảo đảm quá trình lập lịch huy động công khai, bình đẳng, minh bạch. Bên cạnh đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cũng bước đầu ghi nhận trường hợp triển khai thực tế đầu tiên qua lưới điện quốc gia. Công tác điều độ, vận hành hệ thống điện bảo đảm đáp ứng đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội; tỷ lệ tổn thất điện năng đạt 6%, các chỉ số về độ tin cậy cung cấp điện tiếp tục được cải thiện.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, quá trình thực thi pháp luật điện lực cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc đòi hỏi phải tiếp tục sửa đổi, bổ sung ở cấp Luật.

Theo Tờ trình số 819/TTr-CP của Chính phủ, trước hết, trong công tác quy hoạch và đầu tư, Luật Quy hoạch năm 2025 đã lược bỏ quy định về kế hoạch thực hiện quy hoạch, chuyển sang việc triển khai chương trình, dự án để thực hiện quy hoạch. Chất lượng phương án phát triển mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh trước đây còn hạn chế, thiếu cơ chế điều chỉnh linh hoạt, đồng thời việc cụ thể hóa không gian phát triển nguồn và lưới điện tại các quy hoạch đô thị, nông thôn còn thiếu đồng bộ. Mặt khác, các dự án đầu tư hạ tầng truyền tải điện theo hình thức đối tác công tư (PPP) chưa thu hút được nguồn lực xã hội hóa do thiếu quy định khung cụ thể.

Đối với việc lựa chọn nhà đầu tư và phát triển các nguồn điện mới, quy định hiện hành bắt buộc đàm phán lại giá điện sau khi có kết quả đấu thầu khiến thời gian thực hiện bị kéo dài, gia tăng chi phí và phát sinh rủi ro pháp lý. Trong lĩnh vực điện gió ngoài khơi, việc giao khu vực biển để khảo sát, chấp thuận chủ trương đầu tư còn gặp vướng mắc do thiếu cơ sở dữ liệu đồng bộ và sự chồng lấn với các hoạt động hàng hải, dầu khí.

Trong khâu vận hành thị trường điện và cơ chế giá, thị trường bán buôn điện cạnh tranh trên thực tế vẫn chủ yếu duy trì mô hình một người mua duy nhất (EVN), thiếu cơ chế pháp lý đồng bộ để chuyển đổi các hợp đồng mua bán điện sang các Tổng công ty Điện lực. Về giá điện, việc áp dụng cơ chế biểu giá chi phí tránh được không còn phản ánh đúng chi phí thực tế của các loại hình năng lượng tái tạo quy mô nhỏ như điện rác, sinh khối. Việc giao bên mua điện tự lập khung giá phát điện cũng chưa bảo đảm tính khách quan, đồng thời thiếu cơ chế tài chính cho công tác lập và thẩm định khung giá. Ngoài ra, hành lang pháp lý đối với Thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và Lưới điện thông minh chưa được quy định đầy đủ trong Luật hiện hành.

Để tháo gỡ dứt điểm các vướng mắc nêu trên, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đã đề xuất nhiều giải pháp căn cơ được nêu rõ trong Tờ trình số 819/TTr-CP của Chính phủ, cụ thể:

Về quy hoạch và đầu tư: Bãi bỏ quy định về kế hoạch thực hiện quy hoạch phát triển điện lực để đồng bộ với Luật Quy hoạch năm 2025; bổ sung quy định về chương trình, dự án thực hiện quy hoạch và giao Chính phủ quy định chi tiết. Dự thảo quy định cơ quan lập quy hoạch đô thị và nông thôn có trách nhiệm cụ thể hóa quy hoạch điện lực khi phân bố không gian. Đồng thời, quy định rõ cơ chế không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án điện lực đã nằm trong chương trình, dự án thực hiện quy hoạch được phê duyệt (trừ một số trường hợp đặc thù như điện hạt nhân hay dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội).

Về lựa chọn nhà đầu tư và phát triển năng lượng tái tạo: Chỉnh lý quy định về đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư theo hướng giá chào/trúng thầu là cơ sở xác lập giá hợp đồng, loại bỏ khâu tái đàm phán giá điện. Quy định rõ việc khảo sát điện gió ngoài khơi phải thực hiện trước khi lựa chọn nhà đầu tư, bảo đảm phù hợp với pháp luật về dầu khí. Bổ sung khung pháp lý cho việc triển khai Thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và giao Chính phủ quy định lộ trình, trình tự, thủ tục giao dịch.

Về cấp phép và thủ tục hành chính: Cắt giảm, đơn giản hóa các điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực ở bước "tiền kiểm", đồng thời bổ sung quy định về duy trì điều kiện hoạt động điện lực để cơ quan quản lý thực hiện "hậu kiểm" dựa trên dữ liệu báo cáo và kiểm tra thực tế. Sửa đổi quy định cho phép các trường hợp thay đổi thông số kỹ thuật, giảm phạm vi hoạt động chỉ cần thực hiện thủ tục cấp sửa đổi, bổ sung giấy phép thay vì cấp mới.

Về giá điện, thị trường điện và hạ tầng thông minh: Sửa đổi quy định về khung giá phát điện theo hướng cơ quan nhà nước sử dụng nguồn vốn phù hợp để tổ chức lập, thẩm định khung giá; bổ sung các trường hợp điều chỉnh giá hợp đồng khi nhà máy chuyển đổi nhiên liệu hoặc chuyển đổi hình thức hợp đồng. Xóa bỏ bù chéo giá điện theo lộ trình phù hợp với cấp độ thị trường. Nghiên cứu áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng trong ngày (TOU) cho khách hàng sinh hoạt đủ điều kiện. Bổ sung quy định về trách nhiệm chuyển đổi hợp đồng mua bán điện phù hợp với thị trường cạnh tranh, quyền can thiệp thị trường điện trong tình huống đặc biệt, cùng các cơ chế khuyến khích tài chính để thúc đẩy Lưới điện thông minh và Chương trình quản lý nhu cầu điện (DR).

Tổng kết lại, những nội dung sửa đổi, bổ sung lần này thể hiện quyết tâm cải cách thể chế, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, hướng tới xây dựng một thị trường điện cạnh tranh, minh bạch, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.