Lưu trữ năng lượng: Yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn mới

Tại Quyết định 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ về Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia (Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh) nêu rõ, bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đồng thời, thực hiện chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo và năng lượng mới để giảm phát thải khí ô nhiễm và khí gây hiệu ứng nhà kính, đáp ứng mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Để đạt được các mục tiêu nêu trên, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã đặt ra quy mô nguồn điện từ năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió chiếm tỷ lệ cao trong tổng công suất nguồn điện. Điều này đặt ra một thách thức đáng kể trong việc vừa đảm bảo vận hành ổn định và an toàn hệ thống điện, vừa đạt các cam kết với quốc tế về khí hậu và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh đó, các giải pháp lưu trữ năng lượng như thủy điện tích năng và hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) là cần thiết và quy mô phát triển đã được xác định trong quy hoạch phát triển điện lực quốc gia.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, pin lưu trữ phát triển phục vụ nhu cầu hệ thống và kết hợp với năng lượng tái tạo, bố trí phân tán gần các trung tâm nguồn điện gió, điện mặt trời hoặc trên hệ thống điện tại các trung tâm phụ tải dự kiến đạt công suất khoảng 10.000 - 16.300 MW (chiếm tỷ lệ 5,5 - 6,9% so với tổng công suất nguồn điện); để phù hợp với tỷ trọng cao của năng lượng tái tạo.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về pin lưu trữ năng lượng, ông Bùi Xuân Bình - Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty Tập đoàn GG Power cho biết, GG Power là một trong những doanh nghiệp tiên phong tại Việt Nam trong lĩnh vực đầu tư công nghệ lưu trữ năng lượng.

“Hiện nay, chúng tôi có một cơ sở sản xuất với nhà máy hiện đại, đạt tiêu chuẩn châu Âu, công suất khoảng 5 GWh/năm, đủ khả năng cung cấp cho thị trường trong vòng nhiều năm tới. Chúng tôi có đội ngũ kỹ sư, chuyên gia giàu kinh nghiệm trong nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa sản phẩm. Mô hình hoạt động của doanh nghiệp bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu phát triển, xây dựng chuỗi cung ứng, tổ chức sản xuất cho đến dịch vụ sau bán hàng” - ông Bình chia sẻ.

Đánh giá về nhu cầu thị trường đối với pin lưu trữ năng lượng hiện nay và trong những năm tới, ông Bình bày tỏ tin tưởng vào tiềm năng của thị trường lưu trữ năng lượng. Các quy hoạch và chính sách phát triển năng lượng của Việt Nam đã xác định rõ lưu trữ năng lượng là hạ tầng phụ trợ quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh đất nước ưu tiên phát triển mạnh các nguồn năng lượng tái tạo.

Đặc tính biến động và thiếu ổn định của năng lượng tái tạo đặt ra yêu cầu tất yếu phải có các hệ thống lưu trữ nhằm cân bằng cung - cầu và bảo đảm vận hành an toàn, ổn định cho hệ thống điện. Không chỉ tại thị trường trong nước, trên phạm vi khu vực và toàn cầu, nhu cầu đối với các giải pháp lưu trữ năng lượng cũng đang tăng trưởng rất nhanh, mở ra dư địa phát triển lớn cho các doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này.

“Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, nhu cầu lưu trữ năng lượng được xác định khoảng 16 GW đến năm 2030 và hơn 90 GW đến năm 2050. Đây là quy mô rất lớn, mở ra cơ hội để các doanh nghiệp trong nước cùng tham gia xây dựng và phát triển ngành công nghiệp lưu trữ năng lượng tại Việt Nam”, lãnh đạo GG Power thông tin.

Để đạt được mục tiêu đặt ra, ông Bình cho biết, doanh nghiệp đã tham gia nhiều hội thảo, diễn đàn chuyên môn cùng Bộ Công Thương và các đơn vị liên quan. Hiện nay, các cơ quan quản lý đang tích cực hoàn thiện khung pháp lý cho lĩnh vực lưu trữ năng lượng. Đáng chú ý, những tiêu chuẩn an toàn đầu tiên đối với hệ thống lưu trữ năng lượng đã được ban hành, trong khi các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật khác tiếp tục được xây dựng và hoàn thiện.

Theo đại diện GG Power, khung giá và cơ chế tài chính do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng sẽ là yếu tố then chốt, quyết định khả năng triển khai thực tế của thị trường. Do đó, từ nay đến quý II, cần sớm ban hành các khung pháp lý quan trọng, đặc biệt liên quan đến tiêu chuẩn an toàn và cơ chế huy động vốn, qua đó tạo nền tảng để doanh nghiệp và nhà đầu tư yên tâm triển khai dự án.

Chia sẻ thêm về những khó khăn đang tác động đến quá trình phát triển của doanh nghiệp, ông Bình cho hay, hiện nay dòng vốn xanh chủ yếu vẫn tập trung vào các dự án điện mặt trời, điện gió, trong khi những hạng mục hạ tầng phụ trợ then chốt như lưu trữ năng lượng chưa được quan tâm đúng mức. Điều này khiến bài toán đầu tư tổng thể cho hệ thống năng lượng xanh trở nên thiếu đồng bộ và gặp nhiều trở ngại.

Theo ông Bình, trong các quy hoạch gần đây, vai trò của lưu trữ năng lượng trong việc ổn định và cân bằng hệ thống điện quốc gia đã được nhấn mạnh khá rõ. Tuy nhiên, từ góc nhìn của doanh nghiệp nghiên cứu và sản xuất trong nước, việc tiếp cận các chính sách cụ thể, cũng như hỗ trợ khách hàng cuối cùng và nhà đầu tư triển khai giải pháp lưu trữ, vẫn còn nhiều khó khăn, làm chậm quá trình thương mại hóa và mở rộng thị trường.

Cũng theo lãnh đạo GG Power, thời gian qua đã xuất hiện tín hiệu tích cực khi một số ngân hàng bắt đầu tìm kiếm các dự án đầu tiên trong lĩnh vực lưu trữ năng lượng để xem xét đầu tư. Tuy nhiên, vướng mắc lớn nhất hiện nay là các ngân hàng chưa xây dựng được bộ tiêu chí đánh giá riêng, chưa có hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật chi tiết, cũng như chưa ban hành hướng dẫn cụ thể cho các chi nhánh và bộ phận thẩm định.

“Do đó, các tổ chức tín dụng chưa nhìn nhận đầy đủ pin lưu trữ năng lượng như một thiết bị công nghệ then chốt trong quá trình chuyển đổi xanh, dẫn đến việc chưa coi đây là tài sản đủ điều kiện để thế chấp và tiếp cận các khoản vay vốn xanh” - ông Bình nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, các dòng vốn xanh hiện nay áp dụng tiêu chí rất chặt chẽ, thường yêu cầu dự án phải hoàn thiện đầy đủ các tiêu chuẩn ngay từ giai đoạn đầu mới được xem xét giải ngân. Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, chi phí tuân thủ, chi phí đánh giá và chứng nhận còn ở mức cao, cũng trở thành một rào cản đáng kể.

Với những rào cản lớn này, lãnh đạo GG Power cho rằng cần sớm có các chính sách hỗ trợ phù hợp hơn, nhằm tạo điều kiện để thị trường lưu trữ năng lượng tiếp cận được dòng vốn xanh và phát triển đồng bộ.