Hệ thống pin lưu trữ: Đòn bẩy mới cho chuyển dịch năng lượng

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng năng lượng gia tăng nhanh, áp lực đảm bảo an ninh năng lượng ngày càng lớn, Chính phủ đã có những chỉ đạo mạnh mẽ nhằm thúc đẩy tiết kiệm và sử dụng năng lượng hiệu quả. Ngày 19/3/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký ban hành về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện.

Chỉ thị nhấn mạnh, tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm giảm áp lực cung ứng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động, mà còn là chiến lược dài hạn để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hướng tới phát triển bền vững. Từ yêu cầu này, hàng loạt nhiệm vụ được đặt ra, từ đổi mới công nghệ, tối ưu hóa sản xuất, đến ứng dụng công nghệ số trong quản lý năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng sạch.

Đáng chú ý, hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) được đưa vào định hướng chính sách với vai trò rõ ràng hơn. Chỉ thị nêu rõ việc “khuyến khích sử dụng pin lưu trữ (BESS) ở các công suất khác nhau nhằm điều tiết lưới điện”, đồng thời kết hợp phát triển điện mặt trời mái nhà, điện gió để giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia.

Đây được xem là bước đi quan trọng, bởi trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió với tính chất phụ thuộc thời tiết, việc thiếu các giải pháp lưu trữ khiến hệ thống điện đối mặt với tình trạng dư thừa cục bộ hoặc thiếu hụt nguồn cung vào các thời điểm khác nhau. BESS vì vậy được kỳ vọng trở thành “bộ đệm” giúp cân bằng cung – cầu, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước hình thành khung chính sách cho BESS và coi đây là cấu phần quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng và bảo đảm an ninh hệ thống điện. Trước hết, Luật Điện lực sửa đổi năm 2024 (có hiệu lực từ 2025) lần đầu tiên chính thức ghi nhận khái niệm hệ thống lưu trữ điện và khuyến khích tích hợp BESS với các dự án năng lượng tái tạo, qua đó tạo nền tảng pháp lý ban đầu cho loại hình này . Trên cơ sở đó, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã đưa ra mục tiêu phát triển quy mô lớn hệ thống lưu trữ, với công suất dự kiến đạt khoảng 10–16,3 GW vào năm 2030 và tiếp tục mở rộng mạnh đến năm 2050 . Song song, các nghị định và cơ chế như Nghị định 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo ưu tiên huy động cho các dự án năng lượng tái tạo có tích hợp lưu trữ, đặc biệt trong giờ cao điểm, góp phần nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện .

Về cơ chế giá và thị trường, Bộ Công Thương đã có nhiều bước đi đáng chú ý. Một số thông tư năm 2025 đã quy định phương pháp xác định giá điện cho các dự án điện tái tạo có kết hợp BESS, đồng thời yêu cầu các dự án điện mặt trời quy mô lớn phải tích hợp hệ thống lưu trữ với tỷ lệ nhất định . Đặc biệt, Thông tư 62/2025/TT-BCT đã thiết lập khung pháp lý tương đối toàn diện cho BESS độc lập, bao gồm cơ chế hợp đồng mua bán điện và phân bổ rủi ro, tạo tiền đề thu hút đầu tư tư nhân . Bộ Công Thương cũng đang xây dựng cơ chế giá dịch vụ phát điện riêng cho BESS theo hướng hai thành phần (giá công suất và giá điện năng), phù hợp với đặc thù kỹ thuật của hệ thống lưu trữ . Ngoài ra, việc ban hành 15 tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) về BESS đã góp phần chuẩn hóa yêu cầu kỹ thuật, an toàn và giảm rủi ro đầu tư.

Thực tiễn cho thấy, Bộ Công Thương đã chủ động thúc đẩy triển khai BESS thông qua việc hoàn thiện quy hoạch, xây dựng cơ chế giá, phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nghiên cứu triển khai các dự án lưu trữ quy mô lớn và lồng ghép BESS vào thị trường điện cạnh tranh. Đồng thời, các chính sách như cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và biểu giá điện theo thời gian cũng tạo tín hiệu thị trường khuyến khích doanh nghiệp đầu tư lưu trữ để tối ưu chi phí và tận dụng chênh lệch giá điện giữa giờ cao điểm và thấp điểm .

Tuy nhiên, để BESS phát triển nhanh và hiệu quả hơn, một số chuyên gia cho rằng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ và ổn định, đặc biệt là cơ chế giá chính thức và hợp đồng mua bán điện riêng cho BESS; tiếp tục hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn đấu nối và cơ chế vận hành thị trường điện có sự tham gia của BESS; nghiên cứu thêm chính sách ưu đãi tài chính, tín dụng và khuyến khích đầu tư tư nhân, nhất là trong các mô hình kết hợp với năng lượng tái tạo. Cuối cùng, cần đẩy nhanh các dự án thí điểm quy mô lớn để kiểm chứng mô hình vận hành và tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Ông Nguyễn Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Tiêu chuẩn Chất lượng (ISSQ) cho rằng, cần xây dựng các quy định về thử nghiệm thiết bị và hệ thống lưu trữ điện năng sử dụng trong các ứng dụng của hệ thống điện. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá chất lượng, độ an toàn và khả năng vận hành của các hệ thống BESS trước khi đưa vào sử dụng thực tế; có hướng dẫn vận hành và bảo trì BESS.

"Một trong những vấn đề then chốt khác là tiêu chuẩn về kết nối và khả năng phối hợp vận hành giữa hệ thống pin lưu trữ với lưới điện để tránh những rủi ro về kỹ thuật, ảnh hưởng đến độ ổn định của toàn hệ thống. Đặc biệt, yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy đối với hệ thống pin lưu trữ cần được đặt lên hàng đầu", ông Nguyễn Minh Ngọc cho hay.

Có thể thấy, dù còn ở giai đoạn đầu, nhưng với nền tảng chính sách đang dần hoàn thiện và sự vào cuộc tích cực của Bộ Công Thương, BESS đang trở thành một mắt xích quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch xanh của Việt Nam.