KỶ LUẬT CÁN BỘ, CÔNG CHỨC: NGHIÊM MINH NHƯNG NHÂN VĂN, BẢO VỆ NGƯỜI DÁM ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 172/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 (đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 251/2025/NĐ-CP ngày 23/9/2025) về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức đang được xây dựng theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Bám sát Luật Cán bộ, công chức năm 2025, dự thảo không chỉ bảo đảm kỷ cương, kỷ luật hành chính mà còn thể hiện rõ tinh thần nhân văn: mở rộng các trường hợp loại trừ, miễn, giảm nhẹ trách nhiệm; bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; và kịp thời khôi phục quyền lợi cho người bị kỷ luật oan, sai.

Cơ sở và mục tiêu sửa đổi

Dự thảo Nghị định được xây dựng trên cơ sở Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 và Luật Cán bộ, công chức năm 2025, hai đạo luật nền tảng vừa ban hành, đặt ra yêu cầu rà soát, đồng bộ hóa toàn bộ quy định về xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức. Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm việc xử lý kỷ luật vừa nghiêm minh, đúng người, đúng vi phạm, vừa phù hợp với thực tiễn, nhất là trong bối cảnh triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù và yêu cầu khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Điểm nhất quán của dự thảo là cách tiếp cận cân bằng: một mặt siết chặt trách nhiệm đối với các hành vi vi phạm; mặt khác phân định rành mạch những trường hợp không bị hoặc được giảm nhẹ chế tài, tránh xử lý quá mức những rủi ro khách quan trong thực thi công vụ.

Mở rộng các trường hợp chưa xem xét, loại trừ, miễn và giảm nhẹ trách nhiệm kỷ luật

Dự thảo bổ sung khoản 4 và khoản 5 Điều 3, xác định các trường hợp chưa xem xét xử lý kỷ luật, trong đó có các trường hợp theo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng, kéo dài; cùng các trường hợp chưa xem xét kỷ luật khác theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý nhất là việc sửa đổi Điều 4 với ba nhóm chế định: loại trừ, miễn và giảm nhẹ trách nhiệm kỷ luật. Cán bộ, công chức được loại trừ trách nhiệm khi được xác nhận mất năng lực hành vi dân sự tại thời điểm vi phạm, hoặc vi phạm trong tình thế cấp thiết, do bất khả kháng, trở ngại khách quan theo quy định của Bộ luật Dân sự và pháp luật về tình trạng khẩn cấp. Về miễn trách nhiệm kỷ luật, dự thảo bổ sung một quy định mang tính bảo vệ đổi mới sáng tạo: người thực hiện đề xuất về nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới, sáng tạo đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép, được xác định đã thực hiện đúng chủ trương, không tham nhũng, không tiêu cực, có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung nhưng có thiệt hại xảy ra thì được miễn trách nhiệm. Tương tự, người đã thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi nhưng gây thiệt hại do nguyên nhân khách quan cũng thuộc diện được miễn.

Về giảm nhẹ mức kỷ luật, dự thảo ghi nhận các tình tiết như chủ động báo cáo, tự giác nhận trách nhiệm và tự nhận hình thức kỷ luật tương xứng; chủ động cung cấp thông tin, hồ sơ, phản ánh trung thực về những người cùng vi phạm; chủ động chấm dứt hành vi vi phạm, tự giác nộp lại tài sản tham nhũng, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả, qua đó khuyến khích tính tự giác, trung thực của cán bộ, công chức.

Làm rõ thời hiệu và các nhóm hành vi vi phạm

Dự thảo sửa đổi khoản 1 Điều 5 về thời hiệu xử lý kỷ luật theo hướng dẫn chiếu thống nhất với Điều 37 Luật Cán bộ, công chức năm 2025. Thời hiệu được tính từ thời điểm có hành vi vi phạm cho đến khi cấp có thẩm quyền kết luận vi phạm đến mức phải thi hành kỷ luật; trường hợp có hành vi vi phạm mới trong thời hạn để tính thời hiệu thì thời hiệu đối với hành vi vi phạm cũ được tính lại kể từ thời điểm xảy ra hành vi mới. Quy định này bảo đảm tính liên tục, chặt chẽ, tránh bỏ lọt vi phạm.

Cùng với đó, khoản 2 Điều 8 được sửa đổi để làm rõ nhóm hành vi vi phạm, gồm vi phạm quy định của pháp luật về phòng, chống tội phạm; phòng, chống tệ nạn xã hội; trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tham nhũng và phòng, chống lãng phí, trong đó việc bổ sung nội dung phòng, chống lãng phí phản ánh yêu cầu cấp thiết về thực hành tiết kiệm trong hoạt động công vụ.

Bảo vệ quyền lợi của cán bộ, công chức bị kỷ luật oan, sai

Một nội dung giàu tính nhân văn của dự thảo là sửa đổi Điều 25 về xử lý đối với trường hợp bị oan, sai. Theo đó, khi cán bộ, công chức đã bị xử lý kỷ luật nhưng được cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án kết luận là oan, sai, thì chậm nhất 10 ngày làm việc kể từ ngày có văn bản kết luận hoặc từ ngày quyết định của Tòa án có hiệu lực, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị có trách nhiệm công bố công khai tại nơi cán bộ, công chức đang công tác. Việc xin lỗi và phục hồi quyền lợi được thực hiện theo quy định của cấp có thẩm quyền.

Đặc biệt, đối với người bị kỷ luật cách chức, buộc thôi việc, sau đó được kết luận oan, sai mà vị trí công tác cũ đã bố trí người khác thay thế, thì người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm bố trí vào vị trí công tác, chức vụ lãnh đạo, quản lý phù hợp, bảo đảm quyền lợi hợp pháp. Đây là bước tiến quan trọng, khẳng định trách nhiệm của Nhà nước trong việc sửa sai và giữ gìn danh dự, quyền lợi chính đáng của cán bộ, công chức.

Thống nhất áp dụng pháp luật và hiệu lực thi hành

Dự thảo sửa đổi khoản 2 Điều 28 nhằm xử lý mối quan hệ giữa Nghị định với pháp luật chuyên ngành: các hành vi vi phạm pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, phòng, chống tham nhũng, lãng phí và hình thức xử lý được áp dụng theo pháp luật chuyên ngành; trường hợp pháp luật chuyên ngành chưa quy định hoặc quy định khác về cùng một nội dung thì áp dụng theo Nghị định này. Cơ chế này bảo đảm sự thống nhất, tránh chồng chéo, xung đột trong áp dụng pháp luật. Về hiệu lực, dự thảo dự kiến có hiệu lực kể từ ngày ký ban hành, đồng thời bãi bỏ Điều 26 về chế độ, chính sách đối với trường hợp đang trong thời gian bị tạm giữ, tạm giam.

Với hệ thống sửa đổi đồng bộ, dự thảo Nghị định hướng tới một cơ chế kỷ luật cán bộ, công chức vừa nghiêm minh, vừa công bằng và nhân văn, bảo vệ kỷ cương công vụ, đồng thời tạo môi trường an toàn để đội ngũ cán bộ, công chức yên tâm cống hiến, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung./.