Bộ Nội vụ: Đẩy mạnh sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và quản lý biên chế

Sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Nội vụ tập trung triển khai trong năm 2026.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho tổ chức bộ máy tinh gọn

Theo Báo cáo của Bộ Nội vụ, trong 8 tháng năm 2026, Bộ đã chủ động tham mưu hoàn thiện thể chế nhằm đáp ứng yêu cầu sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy. Nổi bật là việc trình Chính phủ ban hành Nghị định số 121/2026/NĐ-CP ngày 3/4/2026 về thành lập, tổ chức lại, giải thể tổ chức hành chính và Nghị định số 299/2026/NĐ-CP ngày 28/7/2026 về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập. Đây là những văn bản quan trọng tạo cơ sở pháp lý để tiếp tục rà soát chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và đổi mới phương thức hoạt động của các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập.

Việc hoàn thiện các quy định về tổ chức bộ máy được triển khai trong bối cảnh cả hệ thống chính trị tiếp tục thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, gắn với đổi mới phương thức quản trị quốc gia và xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với công tác tổ chức cán bộ không chỉ là giảm đầu mối, mà quan trọng hơn là phải xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị; khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lắp, bảo đảm bộ máy hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Trên cơ sở Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025, Bộ Nội vụ đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua cơ cấu tổ chức Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, giai đoạn 2026-2031, tại Nghị quyết số 09/2026/QH16 ngày 7/4/2026. Theo đó, cơ cấu tổ chức Chính phủ được giữ ổn định gồm 14 bộ, 3 cơ quan ngang bộ; đồng thời chuyển 5 cơ quan thuộc Chính phủ thành 5 đơn vị sự nghiệp thuộc Ban Chấp hành Trung ương quản lý theo Kết luận số 04-KL/TW.

Việc kiện toàn cơ cấu tổ chức Chính phủ là bước quan trọng nhằm tiếp tục xây dựng bộ máy hành chính nhà nước tinh gọn, thống nhất, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Rà soát chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của các bộ, cơ quan ngang bộ

Cùng với việc hoàn thiện cơ cấu tổ chức Chính phủ, Bộ Nội vụ tập trung thẩm định, hướng dẫn việc xây dựng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các bộ, cơ quan ngang bộ.

Tính đến ngày 5/9/2026, Bộ Nội vụ đã có ý kiến thẩm định đối với dự thảo nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của 15 bộ, cơ quan ngang bộ. Đồng thời, Bộ có văn bản thống nhất với đề xuất của Bộ Quốc phòng và Thanh tra Chính phủ về việc tiếp tục thực hiện theo các nghị định hiện hành, được Thủ tướng Chính phủ đồng ý.

Đến ngày 5/9/2026, đã có 9 nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các bộ, cơ quan ngang bộ được Chính phủ ban hành (gồm Nghị định của các Bộ: Bộ Ngoại giao, Bộ Nội vụ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Văn phòng Chính phủ). Đây là cơ sở quan trọng để các bộ, cơ quan ngang bộ tiếp tục rà soát, sắp xếp tổ chức bên trong, bảo đảm sự thống nhất giữa chức năng quản lý nhà nước với cơ cấu tổ chức và nguồn lực thực hiện nhiệm vụ.

Điểm đáng chú ý là quá trình sắp xếp đã tạo ra những chuyển biến cụ thể về số lượng đầu mối. Theo báo cáo, các bộ, cơ quan ngang bộ đã giảm 40/142 phòng thuộc vụ, tương ứng giảm 28,2%; đồng thời giảm 55/678 đơn vị sự nghiệp công lập bên trong so với thời điểm ngày 30/9/2025, tương ứng giảm 8,1%.

Những con số này phản ánh bước chuyển từ yêu cầu rà soát trên giấy tờ sang tổ chức thực hiện cụ thể, từng bước thu gọn các đầu mối trung gian và giảm tầng nấc tổ chức trong bộ máy.

Đẩy mạnh sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập

Một nội dung lớn trong công tác tổ chức bộ máy 8 tháng đầu năm 2026 là tiếp tục sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, nhất là trong các lĩnh vực giáo dục, y tế.

Bộ Nội vụ đã tham mưu Đảng ủy Chính phủ ban hành Văn bản số 369-BC/ĐU ngày 21/6/2026 báo cáo Ban Bí thư về sắp xếp cơ sở giáo dục, cơ sở y tế; đồng thời tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Văn bản số 777/TTg-TCCV ngày 10/7/2026 và Văn bản số 814/TTg-TCCV ngày 20/7/2026 về sắp xếp cơ sở giáo dục công lập.

Đến ngày 24/8/2026, cả 34/34 địa phương đã phê duyệt Đề án sắp xếp. Trong đó, 16 địa phương đã hoàn thành việc sắp xếp. Đáng chú ý, tổng số cơ sở giáo dục công lập dự kiến giảm từ 37.530 xuống còn 18.548, tức giảm 18.982 đầu mối, tương ứng giảm 50,6%.

Việc sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập với quy mô lớn cho thấy yêu cầu đổi mới tổ chức mạng lưới đơn vị sự nghiệp đang được triển khai mạnh mẽ. Tuy nhiên, mục tiêu của sắp xếp không chỉ nằm ở việc giảm số lượng đầu mối, mà còn hướng tới tổ chức lại mạng lưới phù hợp với quy mô dân số, địa bàn, nhu cầu cung cấp dịch vụ công và khả năng đáp ứng của từng địa phương.

Đối với tổ chức phối hợp liên ngành, Bộ Nội vụ đã có 4 văn bản đề nghị rà soát và Văn bản số 6976/BNV-TCBC ngày 4/7/2026 báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Đồng thời, Bộ tiếp tục theo dõi việc sắp xếp tổ chức, bảo đảm các cơ quan, đơn vị sau sắp xếp hoạt động ổn định, không để khoảng trống trong thực hiện chức năng quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công.

Quản lý biên chế gắn với tinh giản và nâng cao chất lượng đội ngũ

Song hành với sắp xếp tổ chức bộ máy là nhiệm vụ quản lý biên chế. Đây là nội dung có quan hệ trực tiếp với hiệu quả hoạt động của bộ máy và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Trong 8 tháng năm 2026, Bộ Nội vụ đã trình Chính phủ xem xét ban hành 2 nghị định quan trọng về quản lý biên chế, gồm nghị định về quản lý, sử dụng số lượng người làm việc trong đơn vị sự nghiệp công lập, thay thế quy định tại Nghị định số 106/2020/NĐ-CP; và nghị định về quản lý, sử dụng biên chế công chức, thay thế quy định tại Nghị định số 62/2020/NĐ-CP.

Việc xây dựng, hoàn thiện các nghị định này nhằm tiếp tục đổi mới phương thức quản lý biên chế, bảo đảm biên chế được phân bổ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, vị trí việc làm và yêu cầu thực tế của từng cơ quan, tổ chức, đơn vị.

Đáng chú ý, Bộ đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị quyết số 167/NQ-CP ngày 26/6/2026 về chính sách tinh giản biên chế đối với người làm việc tại Ban Chỉ huy quân sự xã, phường, đặc khu; đồng thời ban hành Văn bản số 8617/BNV-TCBC ngày 8/8/2026 hướng dẫn giải quyết chính sách đối với nhân sự lãnh đạo, quản lý các cơ sở giáo dục chịu tác động của việc sắp xếp.

Các chính sách này có ý nghĩa thiết thực trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, bởi cùng với việc giảm đầu mối, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ là yêu cầu giải quyết hợp lý đối với số lượng người làm việc chịu tác động. Việc thực hiện chính sách phải bảo đảm đúng quy định, công khai, minh bạch, hài hòa giữa yêu cầu tinh gọn bộ máy với quyền và lợi ích chính đáng của đội ngũ.

Chủ động tham mưu phương án biên chế giai đoạn 2027-2031

Công tác quản lý biên chế trong năm 2026 không chỉ tập trung giải quyết yêu cầu trước mắt mà được Bộ Nội vụ triển khai theo hướng dài hạn, gắn với yêu cầu xây dựng đội ngũ của cả hệ thống chính trị.

Bộ đã tham mưu Chính phủ, phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương rà soát, đề xuất biên chế năm 2026 và giai đoạn 2027-2031 để báo cáo Bộ Chính trị; đồng thời triển khai Quy định số 183-QĐ/TW, Quyết định số 184-QĐ/TW về tổng biên chế hệ thống chính trị năm 2026 và Quyết định số 191-QĐ/TW của Bộ Chính trị.

Bên cạnh đó, Bộ tiếp tục hướng dẫn thực hiện tinh giản biên chế theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP; tham mưu Đảng ủy Bộ trình Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ giao biên chế các bộ, cơ quan ngang bộ đến hết năm 2026 tại Tờ trình số 29-TTr/ĐU ngày 2/8/2026 và Tờ trình số 30-TTr/ĐU ngày 8/8/2026.

Có thể thấy, quản lý biên chế đang được đặt trong tổng thể quá trình đổi mới tổ chức bộ máy. Từ tư duy quản lý theo số lượng đơn thuần, yêu cầu ngày càng được chuyển sang quản lý gắn với vị trí việc làm, chức năng, nhiệm vụ và chất lượng thực thi công vụ.

Phân cấp, phân quyền gắn với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp

Một điểm nổi bật trong công tác tổ chức bộ máy 8 tháng đầu năm 2026 là việc Bộ Nội vụ tập trung tham mưu, theo dõi quá trình phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, gắn với vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Trên cơ sở 30 nghị định chuyên đề, các bộ, ngành đã xác định 85 văn bản quy phạm pháp luật với 573 nhiệm vụ, quyền hạn cần điều chỉnh. Đến ngày 5/9/2026, đã có 54/85 văn bản được sửa đổi, bổ sung, đạt 64,29%.

Kết quả rà soát cho thấy có 1.377 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền, trong đó 428 nhiệm vụ được phân cấp cho cơ quan Trung ương, chiếm 31,1%, và 949 nhiệm vụ cho chính quyền địa phương, chiếm 68,9%.

Trong số 949 nhiệm vụ giao cho địa phương, có 584 nhiệm vụ được đánh giá bảo đảm tính khả thi, chiếm 61,54%; 355 nhiệm vụ cần ban hành văn bản hướng dẫn, chiếm 37,41%; và 10 nhiệm vụ cần điều chỉnh thẩm quyền, chiếm 1,05%. Theo báo cáo của Bộ Nội vụ, đến nay các bộ, ngành đã hoàn thành việc hướng dẫn đối với 355 nhiệm vụ và điều chỉnh thẩm quyền đối với 10 nhiệm vụ nêu trên.

Đây là khối lượng công việc lớn, có tác động trực tiếp đến hoạt động của chính quyền địa phương sau khi thực hiện mô hình 2 cấp. Bộ Nội vụ đã chủ động phối hợp, theo dõi sát việc triển khai để kịp thời báo cáo Chính phủ, lãnh đạo Chính phủ khi có yêu cầu.

Đáng chú ý, ngoài 1.377 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền, Bộ Nội vụ đã rà soát 1.164 nhiệm vụ trước đây thuộc chính quyền cấp huyện. Kết quả cho thấy 859 nhiệm vụ được chuyển cho cấp xã, chiếm 73,8%; 188 nhiệm vụ chuyển cho cấp tỉnh, chiếm 16,2%; 117 nhiệm vụ được điều chỉnh hoặc bãi bỏ, chiếm 10%.

Những kết quả này cho thấy việc tổ chức lại bộ máy chính quyền địa phương đang được triển khai đồng thời trên cả hai phương diện: sắp xếp lại đầu mối tổ chức và phân định lại nhiệm vụ, quyền hạn. Đây là điều kiện quan trọng để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thực chất, hạn chế tình trạng đùn đẩy, chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.

Những kết quả bước đầu trong 8 tháng năm 2026 đang tạo nền tảng quan trọng để Bộ Nội vụ tiếp tục thực hiện mục tiêu xây dựng tổ chức bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; quản lý biên chế chặt chẽ, khoa học; phân cấp, phân quyền rõ ràng; đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới./.