Xuất nhập khẩu tăng tốc giữa biến động toàn cầu

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động khó lường, xung đột địa chính trị kéo dài, chi phí logistics neo ở mức cao và các rào cản thương mại ngày càng gia tăng, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn ghi nhận nhiều điểm sáng đáng chú ý trong những tháng đầu năm 2026.

Tại buổi làm việc của Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng với Cục Xuất nhập khẩu mới đây, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) thông tin, tổng kim ngạch xuất khẩu 4 tháng đầu năm đạt 169 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước; nhập khẩu đạt 176,7 tỷ USD, tăng 29,4%.

Dù ghi nhận nhập siêu trong những tháng đầu năm, nhưng bức tranh tổng thể của hoạt động xuất nhập khẩu vẫn cho thấy sức chống chịu đáng kể của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh nhiều thị trường lớn suy giảm nhu cầu và chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ bất ổn địa chính trị.

Đáng chú ý, tăng trưởng xuất khẩu được ghi nhận ở hầu hết các nhóm hàng chủ lực. Trong đó, nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 21,7%; nhóm nhiên liệu, khoáng sản tăng 28,5%. Cơ cấu xuất khẩu tiếp tục tập trung vào nhóm hàng công nghiệp với tỷ trọng chiếm 87,6% tổng kim ngạch xuất khẩu; nhóm nông sản, thủy sản chiếm 8,5%.

Về các ngành hàng xuất khẩu chủ lực, theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) cho thấy, vượt qua nhiều rào cản và thách thức từ bối cảnh kinh tế toàn cầu, xuất khẩu rau quả trong 4 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận mức tăng trưởng rất ấn tượng khi đạt gần 2,06 tỷ USD, tăng tới 22% so với cùng kỳ năm 2025. Đây không chỉ là những con số cơ học đơn thuần, mà là minh chứng rõ nét cho thấy bước chuyển mình mạnh mẽ về chất của nông sản Việt, phản ánh vị thế ngày càng vững chắc của các sản phẩm rau quả nước nhà trên bản đồ thương mại thế giới.

Một ngành xuất khẩu chủ lực khác là dệt may. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu toàn ngành dệt may đạt trên 14,5 tỷ USD, tăng 4,3% so với cùng kỳ, trong đó hàng dệt sợi đạt 2,62 tỷ USD, tăng 20,1%, hàng may mặc đạt 11,96 tỷ USD, tăng 1,3% Tại thị trường Mỹ, Việt Nam duy trì vị trí số 1 với 21,4% thị phần, cao hơn nhiều so với Bangladesh (11,1%), Trung Quốc (8,7%).

Ở chiều nhập khẩu, cơ cấu hàng hóa vẫn chủ yếu phục vụ sản xuất và tiêu dùng, chiếm tới 89,7% tổng trị giá nhập khẩu. Điều này phản ánh nhu cầu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị cho sản xuất trong nước tiếp tục gia tăng, nhất là trong bối cảnh giải ngân vốn FDI diễn ra tích cực ngay từ đầu năm.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, hoạt động xuất nhập khẩu năm 2026 đang đứng trước nhiều thách thức đan xen. Xung đột tại Trung Đông tác động mạnh đến giá năng lượng toàn cầu, kéo theo giá các mặt hàng hóa chất, chất dẻo, phân bón, sắt thép tăng cao. Trong khi đó, cước vận tải tiếp tục leo thang, thời gian giao hàng kéo dài khiến doanh nghiệp xuất khẩu chịu thêm áp lực chi phí.

Bên cạnh đó, các thị trường lớn gia tăng áp dụng các hàng rào kỹ thuật, phòng vệ thương mại và các biện pháp thương mại mới. Đây là thách thức đáng kể đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Đặc biệt, mục tiêu duy trì tăng trưởng xuất khẩu bình quân 15-16% trong khi kiểm soát tăng trưởng nhập khẩu ở mức 12-13% được đánh giá là nhiệm vụ không dễ dàng. Theo phân tích của Cục Xuất nhập khẩu, nhu cầu nhập khẩu phục vụ đầu tư công, sản xuất công nghiệp và công nghiệp hỗ trợ đang gia tăng mạnh, trong khi năng lực sản xuất nguyên liệu trong nước chưa theo kịp.

Về phía doanh nghiệp, TS. Lê Tiến Trường, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) nhận định, bức tranh hiện nay của ngành dệt may đang tồn tại một nghịch lý, kết quả sản xuất kinh doanh nửa đầu năm rất tích cực, nhưng các dữ liệu về kinh tế vĩ mô và nhu cầu tiêu thụ của các thị trường nhập khẩu chính đều không tốt. Dự báo 6 tháng cuối năm thị trường sẽ gặp nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh đó, ông Nguyễn Anh Sơn cho rằng, công tác hoàn thiện thể chế, mở rộng thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục được xác định là trọng tâm điều hành.

4 tháng đầu năm 2026, Cục Xuất nhập khẩu đã trình lãnh đạo Bộ ký ban hành 7 thông tư trong lĩnh vực xuất nhập khẩu; đồng thời tiếp tục xây dựng 4 nghị định, 1 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 8 thông tư khác.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Công Thương triển khai là xây dựng Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Bộ hiện đã có văn bản đề nghị các bộ, ngành, địa phương báo cáo tổng kết và đề xuất nội dung xây dựng chiến lược mới.

Song song với đó, lĩnh vực logistics cũng đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Ngày 13/3/2026, Bộ Công Thương đã ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo Cục Xuất nhập khẩu, chi phí logistics của Việt Nam hiện tương đương 16-18% GDP, cao hơn mức trung bình toàn cầu khoảng 10-11% và cao hơn nhiều nền kinh tế có hệ thống logistics phát triển trong khu vực. Đây được xem là “điểm nghẽn” lớn ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

Trong thời gian tới, Cục Xuất nhập khẩu sẽ tập trung xây dựng dự thảo nghị định thay thế Nghị định số 163/2017/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ logistics; đồng thời triển khai các đề án thuộc Chiến lược phát triển logistics, tổ chức Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 và các đoàn giao dịch thương mại nhằm tìm kiếm cơ hội hợp tác quốc tế.

Cùng với hoàn thiện thể chế, công tác thúc đẩy thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp tục được đẩy mạnh trong năm 2026.

Theo báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu, đơn vị đã làm việc với nhiều hiệp hội ngành hàng xuất khẩu chủ lực nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số. Đồng thời, Cục theo dõi sát diễn biến thị trường và chính sách từ các nước nhập khẩu để kịp thời tham mưu giải pháp điều hành phù hợp.

Trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa, các cơ quan, tổ chức cấp C/O đã cấp 811.773 bộ C/O trong 4 tháng đầu năm. Hiện đã có 32/34 Sở Công Thương thực hiện cấp C/O theo quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa.

Cục Xuất nhập khẩu cũng tiếp tục phối hợp với các địa phương triển khai hiệu quả việc cấp C/O; đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn về quy tắc xuất xứ nhằm giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các ưu đãi từ FTA.

Trong lĩnh vực thương mại biên giới, việc thúc đẩy thương mại chính ngạch với Trung Quốc tiếp tục được chú trọng trong bối cảnh nước này ngày càng siết chặt tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa nhập khẩu. Cùng với đó là các giải pháp theo dõi lưu thông hàng hóa, tránh ùn ứ tại cửa khẩu và thúc đẩy mô hình cửa khẩu thông minh tại các tỉnh biên giới.

Đối với mặt hàng gạo, Cục Xuất nhập khẩu tiếp tục triển khai điều hành xuất khẩu theo đúng mục tiêu và các quy định hiện hành; đồng thời tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026, trao đổi song phương với các thị trường truyền thống như Malaysia, Indonesia, Philippines...