Xuất nhập khẩu giữ đà tăng trưởng ổn định giữa nhiều biến động

Bức tranh thương mại của Việt Nam trong hai tháng đầu năm 2026 cho thấy nhiều tín hiệu tích cực. Mặc dù tháng 2 trùng với kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài, khiến tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa giảm so với tháng trước, song so với cùng kỳ năm ngoái, hoạt động thương mại vẫn duy trì đà tăng trưởng.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong tháng 2/2026 ước đạt 67,16 tỷ USD, giảm 24,1% so với tháng trước. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm 2025, con số này vẫn tăng 5,1%.

Tính chung hai tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 155,7 tỷ USD, tăng 22,2% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 76,36 tỷ USD, tăng 18,3%, còn nhập khẩu đạt 79,34 tỷ USD, tăng 26,3%.

Riêng trong tháng 2/2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 33,06 tỷ USD, giảm 23,7% so với tháng trước. Mức giảm này chủ yếu do số ngày làm việc thực tế giảm khi kỳ nghỉ Tết Nguyên đán rơi vào tháng 2.

Tuy vậy, so với cùng kỳ năm 2025, kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng 5,7%. Điều này cho thấy doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị đơn hàng và khởi động sản xuất từ sớm, hạn chế tình trạng gián đoạn sau kỳ nghỉ lễ.

Xét theo khu vực kinh tế, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong xuất khẩu. Trong hai tháng đầu năm, khối FDI đạt kim ngạch 60,4 tỷ USD, tăng 30,1% so với cùng kỳ và chiếm tới 79,1% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước đạt 15,96 tỷ USD, giảm 12%, chiếm 20,9%.

Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu tiếp tục cho thấy vai trò dẫn dắt của nhóm hàng công nghiệp chế biến. Trong hai tháng đầu năm, nhóm này đạt gần 68,55 tỷ USD, chiếm tới 89,8% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Bên cạnh nhóm công nghiệp chế biến, khu vực nông, lâm, thủy sản tiếp tục là điểm sáng trong bức tranh xuất khẩu đầu năm. Trong đó, nhóm nông sản và lâm sản đạt 5,8 tỷ USD, chiếm 7,6% tổng kim ngạch xuất khẩu; nhóm thủy sản đạt 1,72 tỷ USD, chiếm 2,2%.

Trong nhóm nông sản, cà phê tiếp tục là điểm sáng, khi kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 2,2 tỷ USD, khẳng định vai trò là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của nông nghiệp Việt Nam.

Ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Hiệp hội Cà phê, Cao cao Việt Nam cho biết, năm 2025, cả nước xuất khẩu khoảng gần 1,6 triệu tấn cà phê với kim ngạch 9 tỷ USD. Đây là năm chúng ta có sản lượng và kim ngạch xuất khẩu cao nhất từ trước tới nay. Đối với cà phê, 3 năm qua giá tăng cao nên tạo điều kiện để người nông dân đầu tư vào sản xuất và chất lượng của vườn cây. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp cà phê xuất khẩu ngày càng hướng tới bền vững.

Trong hai tháng đầu năm đã có 13 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 79,9% tổng kim ngạch, trong đó có 4 mặt hàng vượt mốc 5 tỷ USD. Những kết quả này cho thấy xuất khẩu của Việt Nam vẫn giữ được nhịp tăng trưởng ổn định ngay từ đầu năm, tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15-16% trong năm 2026.

Song song với đà tăng của xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa cũng ghi nhận mức tăng khá cao trong hai tháng đầu năm 2026.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa trong tháng 02/2026 đạt 34,1 tỷ USD, giảm 24,6% so với tháng trước. Tính chung hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch nhập khẩu đạt 79,34 tỷ USD, tăng 26,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, khu vực doanh nghiệp FDI đạt 56,87 tỷ USD, tăng 42,2%, còn khu vực kinh tế trong nước đạt 22,47 tỷ USD, giảm 1,5%.

Sự gia tăng mạnh của nhập khẩu chủ yếu đến từ nhu cầu nguyên liệu và máy móc phục vụ sản xuất. Trong cơ cấu hàng hóa nhập khẩu, nhóm hàng tư liệu sản xuất chiếm tỷ trọng áp đảo, đạt 74,67 tỷ USD, tương đương 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu.

Xét về thị trường thương mại, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 23,8 tỷ USD trong hai tháng đầu năm. Trong khi đó, Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với kim ngạch đạt 31,9 tỷ USD.

Do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, cán cân thương mại hai tháng đầu năm 2026 ghi nhận mức nhập siêu khoảng 2,98 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm trước xuất siêu 1,77 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Công Thương, mức nhập siêu này mang tính chu kỳ và chủ yếu đến từ nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất. Thực tế, nhóm hàng tư liệu sản xuất chiếm tới 88,6% tổng kim ngạch nhập khẩu, cho thấy hoạt động sản xuất và đầu tư trong nước đang gia tăng.

Điều này phản ánh kỳ vọng tích cực của doanh nghiệp đối với triển vọng đơn hàng và xuất khẩu trong thời gian tới.

Kết quả xuất nhập khẩu trong hai tháng đầu năm được xem là “bước chạy đà” quan trọng cho cả năm 2026. Việc đơn hàng đang tăng lên, cùng với việc thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ tạm thời được điều chỉnh về mức 10%, được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho xuất khẩu trong thời gian tới.

Tuy vậy, bối cảnh kinh tế thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông được dự báo có thể tác động tiêu cực đến kinh tế toàn cầu, từ đó ảnh hưởng đến thương mại quốc tế.

Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp xuất khẩu được khuyến nghị cần chủ động nâng cao năng lực thích ứng, đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do để giảm thiểu rủi ro.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS. TS Ngô Trí Long nhấn mạnh, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam ước đạt khoảng 920 tỷ USD, tăng gần 17% so với năm 2024, trong đó xuất khẩu đạt khoảng 470,6 tỷ USD, nhập khẩu khoảng 449,4 tỷ USD, tiếp tục duy trì thặng dư thương mại hơn 21 tỷ USD. Quy mô thương mại gần chạm mốc 1.000 tỷ USD cho thấy mức độ hội nhập ngày càng sâu của nền kinh tế Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời cũng đồng nghĩa với việc các cú sốc bên ngoài, từ biến động giá năng lượng, chi phí logistics đến gián đoạn chuỗi cung ứng quốc tế có thể tác động trực tiếp và nhanh chóng tới hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và lưu thông hàng hóa trong nước.

Do đó, PGS. TS Ngô Trí Long khuyến cáo doanh nghiệp cần nỗ lực đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng. Một trong những bài học lớn từ các cú sốc địa chính trị gần đây là sự cần thiết phải đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng. Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, việc mở rộng thị trường thông qua các hiệp định thương mại tự do và phát triển các tuyến vận tải thay thế sẽ giúp giảm thiểu rủi ro từ sự gián đoạn của một số tuyến hàng hải chiến lược.

Song song với đó, cần tiếp tục thúc đẩy các chương trình xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường tại các khu vực tiềm năng như Nam Á, châu Phi, Mỹ Latinh hay Đông Âu. Việc đa dạng hóa thị trường không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào một số khu vực truyền thống, mà còn tăng khả năng thích ứng của doanh nghiệp trước biến động quốc tế