Xuất khẩu sang Trung Quốc: Doanh nghiệp gấp rút thích ứng Lệnh 280

Chiều 13/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị phổ biến quy định về đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm có nguồn gốc thực vật sang Trung Quốc theo Lệnh 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC). Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, thu hút sự tham gia của các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và đông đảo doanh nghiệp xuất khẩu.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết cách đây khoảng 5 năm, các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Quốc đã thực hiện đăng ký theo Lệnh 248 của GACC. Nhiều doanh nghiệp đã hoàn thành chu kỳ đăng ký đầu tiên kéo dài 5 năm và đang bước sang giai đoạn gia hạn.

Tuy nhiên, cuối năm 2025, phía Trung Quốc ban hành Lệnh 280, thay thế một số nội dung của Lệnh 248, đồng thời bổ sung các quy định mới liên quan đến quản lý và đăng ký doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu thực phẩm vào thị trường này. Theo thông báo mới nhất, có hơn 2.500 nhóm mặt hàng phải thực hiện đăng ký.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, mặc dù các cơ quan chức năng đã có văn bản thông tin tới địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp, song hội nghị lần này nhằm làm rõ hơn những điểm mới trong Lệnh 280, đặc biệt là các khác biệt so với Lệnh 248, cũng như trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong quá trình triển khai.

"Các quy định trong Lệnh 280 được đánh giá chặt chẽ hơn trước đây. Trong khi đó, phía Trung Quốc dự kiến bắt đầu áp dụng từ ngày 1/6/2026. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp chỉ còn khoảng 2,5 tháng để hoàn thiện các thủ tục cần thiết. Nếu doanh nghiệp không kịp thời nắm bắt và tuân thủ quy định mới, hoạt động xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc có thể bị ảnh hưởng”, ông Nguyễn Quý Dương lưu ý.

Tại hội nghị, đại diện Phòng An toàn thực phẩm và môi trường đã trình bày chi tiết quy trình đăng ký doanh nghiệp theo Lệnh 280. Bên cạnh đó, đại diện Văn phòng SPS Việt Nam cũng thông tin thêm các hướng dẫn mới từ phía cơ quan chức năng Trung Quốc.

Trong phần thảo luận, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản và hiệp hội ngành hàng đã nêu các vướng mắc phát sinh trong quá trình đăng ký theo quy định mới. Ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, cho biết, một số doanh nghiệp trước đây đã đăng ký và được cấp mã theo Lệnh 248, nhưng thông tin đăng ký vẫn sử dụng địa chỉ hành chính cũ. Trong khi đó, sau khi Việt Nam điều chỉnh địa giới hành chính, địa chỉ trên giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp đã thay đổi, dẫn đến sự không thống nhất giữa địa chỉ mới và thông tin trên hệ thống đăng ký CIFER của Trung Quốc.

Theo phản ánh của doanh nghiệp, sự khác biệt này đã khiến một số lô hàng hồ tiêu xuất khẩu sang Trung Quốc gặp vướng mắc khi làm thủ tục thông quan. Vì vậy, hiệp hội kiến nghị cơ quan quản lý hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật địa chỉ mới trên hệ thống đăng ký, bảo đảm thống nhất với thông tin trên giấy phép kinh doanh.

Trả lời nội dung này, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết khi Việt Nam điều chỉnh địa giới hành chính, cơ quan này đã gửi công thư tới GACC để thông báo và đề nghị phía Trung Quốc tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam duy trì hoạt động xuất nhập khẩu bình thường trong trường hợp thay đổi địa chỉ do điều chỉnh hành chính.

Trong thời gian tới, nếu phía Trung Quốc yêu cầu cập nhật thông tin địa chỉ trên hệ thống đăng ký, các doanh nghiệp có thể tập hợp danh sách thông qua hiệp hội ngành hàng để cơ quan quản lý tổng hợp và gửi công hàm sang GACC đề nghị điều chỉnh đồng loạt. “Cách làm này sẽ giúp giảm bớt thủ tục và tránh việc phải xử lý từng trường hợp riêng lẻ”, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết.

Bổ sung thêm nội dung này, ông Ngô Xuân Nam, Phó giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, lưu ý các doanh nghiệp cần cập nhật đồng bộ thông tin địa chỉ trên tất cả các khâu, không chỉ trên hệ thống CIFER. Bởi trên thực tế, một số doanh nghiệp đã cập nhật địa chỉ mới trên hệ thống đăng ký, nhưng bao bì sản phẩm và nhãn hàng hóa vẫn sử dụng địa chỉ cũ theo hệ thống hành chính trước đây. Điều này có thể khiến cơ quan hải quan Trung Quốc từ chối thông quan do thông tin trên nhãn hàng hóa, tờ khai hải quan và hệ thống đăng ký không thống nhất.

Tại hội nghị, một doanh nghiệp cũng băn khoăn về việc các hồ sơ đã nộp theo Lệnh 248 nhưng đến nay vẫn chưa được phía Trung Quốc phê duyệt. Trong trường hợp Lệnh 280 có hiệu lực từ ngày 1/6/2026 mà hồ sơ vẫn chưa được giải quyết, doanh nghiệp chưa rõ sẽ được xem xét theo quy định cũ hay phải thực hiện lại theo quy định mới.

Về nội dung này, ông Ngô Xuân Nam cho biết, cơ quan chức năng sẽ ghi nhận ý kiến và tiếp tục trao đổi với phía Hải quan Trung Quốc để làm rõ cơ chế xử lý trong giai đoạn chuyển tiếp.

Theo ông Ngô Xuân Nam, hiện có 2.589 nhóm sản phẩm thuộc danh mục quản lý đặc biệt của Trung Quốc. Nếu sản phẩm thuộc danh mục này, doanh nghiệp phải thực hiện đăng ký thông qua cơ quan thẩm quyền. Trường hợp không nằm trong danh mục, doanh nghiệp vẫn có thể đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER.

Đại diện cơ quan chuyên môn cũng chỉ ra một số lỗi phổ biến khiến hồ sơ đăng ký bị từ chối như: hệ thống quản lý an toàn thực phẩm (HACCP) chưa đầy đủ hoặc chưa phù hợp; mã HS hoặc mã CIQ khai báo không chính xác; hồ sơ tải lên hệ thống CIFER thiếu thông tin. Do đó, doanh nghiệp cần rà soát kỹ hồ sơ trước khi nộp để tránh mất thời gian chỉnh sửa nhiều lần.

Đối với các trường hợp thay đổi người đại diện pháp luật, phía Trung Quốc yêu cầu doanh nghiệp hủy mã đăng ký cũ và thực hiện đăng ký lại theo quy định. Ngoài ra, khi doanh nghiệp muốn bổ sung thêm sản phẩm mới, chẳng hạn từ tiêu hạt sang tiêu nghiền, hồ sơ cũng cần được đăng ký lại do quy trình sản xuất giữa các sản phẩm có sự khác biệt.

Tại hội nghị, một số doanh nghiệp cũng đặt câu hỏi về việc đã in số lượng lớn bao bì theo địa chỉ hành chính cũ và đề nghị được dán nhãn phủ để điều chỉnh thông tin nhằm tránh lãng phí.

Trả lời vấn đề này, đại diện cơ quan chuyên môn cho biết quy định của phía Trung Quốc được ban hành dưới dạng văn bản pháp lý chặt chẽ và đã có thời gian chuyển tiếp khoảng 6 tháng để doanh nghiệp điều chỉnh. Vì vậy, khả năng chấp nhận dán nhãn phủ có thể không cao, song cơ quan chức năng sẽ tiếp tục trao đổi với phía Trung Quốc để làm rõ.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần tăng cường theo dõi thông tin thị trường và dự báo thay đổi chính sách, tránh in ấn bao bì với số lượng lớn trong bối cảnh quy định có dấu hiệu thay đổi.

Ông Nguyễn Quý Dương khuyến nghị, các hiệp hội ngành hàng như hồ tiêu, điều, cà phê, rau quả… chủ động tổng hợp các vướng mắc của doanh nghiệp và gửi về cơ quan chức năng để cùng trao đổi với phía Trung Quốc, nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn và bảo đảm hoạt động xuất khẩu không bị gián đoạn.