Xuất khẩu rau quả trước bài toán giữ vững thị phần tại Trung Quốc

Năm 2025 khép lại với dấu mốc chưa từng có của ngành rau quả Việt Nam. Theo thống kê của Cục Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu rau quả cả năm đạt hơn 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024. Riêng thị trường Trung Quốc mang về khoảng 5,5 tỷ USD, chiếm hơn 64% tổng kim ngạch và tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng lớn nhất của toàn ngành.

So với năm trước, xuất khẩu rau quả sang thị trường Trung Quốc tăng gần 19%, tương đương hơn 870 triệu USD. Đây không chỉ là mức tăng cao nhất về giá trị tuyệt đối, mà còn đánh dấu bước nhảy vọt về tỷ trọng đóng góp. Đà tăng tốc đặc biệt rõ nét trong những tháng cuối năm, khi riêng tháng 12/2025, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 523 triệu USD, tăng gần 15% so với tháng trước và cao hơn tới 75% so với cùng kỳ năm 2024.

Với tốc độ tăng trưởng này, Việt Nam trở thành quốc gia có mức tăng nhanh nhất trong nhóm 10 nguồn cung rau quả lớn nhất của Trung Quốc. Thị phần rau quả Việt tại thị trường tỷ dân theo đó tăng mạnh từ 18,27% lên 22,55%, tiếp tục giữ vị trí nhà cung cấp lớn thứ hai, chỉ sau Thái Lan. Đáng chú ý, trong bối cảnh tổng kim ngạch nhập khẩu rau quả của Trung Quốc chỉ tăng khoảng 7,2%, mức tăng trên 30% của Việt Nam cho thấy khả năng giành thị phần thực chất, không chỉ nhờ cầu tăng mà còn nhờ thay thế nguồn cung từ các quốc gia khác.

Sự bứt phá của xuất khẩu rau quả năm 2025 gắn chặt với vai trò ngày càng nổi bật của thị trường Trung Quốc. Trong khi kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Mỹ chỉ đạt khoảng 547 triệu USD, chiếm hơn 6% tổng kim ngạch, thì Hàn Quốc và Nhật Bản lần lượt chỉ chiếm dưới 4% và 3%. Khoảng cách lớn này cho thấy Trung Quốc không chỉ là thị trường lớn nhất mà còn là “đầu kéo” quyết định tốc độ tăng trưởng của toàn ngành.

Động lực chính đến từ các mặt hàng chủ lực, trong đó sầu riêng tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt. Nhu cầu tiêu thụ sầu riêng tại Trung Quốc tăng mạnh, trong khi Việt Nam có lợi thế rõ rệt về sản lượng lớn, thời vụ kéo dài và khả năng xuất khẩu chính ngạch ngày càng ổn định. Bên cạnh đó, chuối Việt Nam cũng gia tăng nhanh thị phần nhờ nguồn cung dồi dào, giá cả cạnh tranh và thời gian vận chuyển ngắn hơn so với các đối thủ đến từ Nam Mỹ. Thanh long, dù không còn tăng trưởng bùng nổ như giai đoạn trước, vẫn duy trì sản lượng ổn định, đóng vai trò “xương sống” trong cơ cấu xuất khẩu rau quả sang thị trường này.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho hay, năm 2025 là năm xuất khẩu kỷ lục của toàn ngành. Nửa đầu năm, hoạt động xuất khẩu từng đối mặt với không ít khó khăn khi Trung Quốc áp dụng thêm nhiều yêu cầu kỹ thuật và biện pháp kiểm soát mới. Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt Nam đã nhanh chóng thích ứng bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm, hoàn thiện quy trình sản xuất, tăng cường truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch. Chính sự chủ động này đã giúp rau quả Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong những tháng cuối năm.

Các doanh nghiệp trong ngành cũng nhận định rau quả Việt Nam ngày càng được người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng không chỉ nhờ chất lượng mà còn bởi giá cả cạnh tranh. Nếu làm đúng chuẩn, bảo đảm chất lượng cao, dư địa tăng trưởng của rau quả Việt tại thị trường này vẫn còn rất lớn.

Bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu rau quả vẫn được đánh giá tích cực, song đi kèm với đó là những rủi ro ngày càng rõ nét. Từ tháng 6/2026, Trung Quốc dự kiến siết chặt hơn các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc theo Lệnh 280 thay thế cho Lệnh 248. Nếu doanh nghiệp không chuẩn bị đầy đủ mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hồ sơ tuân thủ, hoạt động xuất khẩu sang thị trường này sẽ gặp nhiều thách thức, đặc biệt với các mặt hàng có sản lượng lớn như sầu riêng và chuối.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết xu hướng chung hiện nay là các thị trường đều tăng cường rào cản, đặc biệt là rào cản kỹ thuật. Sau một năm 2025 đạt nhiều kết quả tích cực, giai đoạn tiếp theo sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn về tính tuân thủ và sự chuyên nghiệp trong toàn bộ chuỗi sản xuất, xuất khẩu.

Theo ông Hiếu, định hướng thời gian tới sẽ không chỉ tập trung mở cửa thêm sản phẩm mới, mà ưu tiên duy trì, củng cố các thị trường đã mở, nhất là thị trường Trung Quốc. Song song với đó, cơ quan quản lý sẽ tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong quá trình xuất nhập khẩu, thúc đẩy công nhận lẫn nhau, mở rộng các biện pháp xử lý và gia tăng lựa chọn cho doanh nghiệp, giúp giảm phụ thuộc vào một thị trường hay một phương thức tiếp cận duy nhất.

Một điểm nhấn khác là tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng ngay từ giai đoạn đàm phán. Việc tham gia sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động nắm bắt yêu cầu kỹ thuật, chuẩn bị sẵn sàng để có thể xuất khẩu ngay khi thị trường mở cửa, tránh tình trạng bị động, “chạy theo” quy định.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, tập huấn tiếp tục được đẩy mạnh nhằm thay đổi nhận thức của người sản xuất. Không chỉ dừng ở việc phổ biến quy định, cơ quan chuyên môn sẽ làm rõ sự khác biệt giữa sản xuất phục vụ thị trường trong nước và sản xuất cho xuất khẩu, qua đó nâng cao trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi giá trị.

“Thực tế cho thấy, Trung Quốc vẫn là thị trường lớn, mang lại kim ngạch ấn tượng cho ngành rau quả Việt Nam, đặc biệt với các loại trái cây nhiệt đới. Tuy nhiên, đây cũng là thị trường thường xuyên điều chỉnh và bổ sung các quy định mới. Chỉ một thay đổi nhỏ từ phía đối tác nhập khẩu, nếu không kịp thích ứng, có thể tác động ngay đến sản xuất và đầu ra trong nước”, ông Hiếu chia sẻ.