Xuất khẩu cá ngừ sang Canada duy trì đà tăng trưởng

Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu cá ngừ sang thị trường này trong 11 tháng năm 2025 đạt gần 38 triệu USD, tăng khoảng 10% so với cùng kỳ năm 2024. Con số này cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn nhưng bức tranh thị trường không hoàn toàn “màu hồng”, nhất là khi các tín hiệu biến động cuối năm cho thấy đà tăng đang chững lại. Trong bối cảnh Canada là thị trường phát triển, có yêu cầu cao về tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và đặc biệt là tính bền vững trong khai thác, doanh nghiệp Việt Nam đứng trước cả cơ hội mở rộng thị phần lẫn thách thức nâng chuẩn để đáp ứng yêu cầu mới.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, trong cơ cấu sản phẩm xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Canada, thịt/loin cá ngừ đông lạnh và cá ngừ đóng hộp tiếp tục là hai nhóm hàng chủ lực, chiếm tỷ trọng lần lượt khoảng 70% và 26%. Xuất khẩu hai nhóm mặt hàng này trong 11 tháng năm 2025 đều tăng trưởng tốt so với cùng kỳ, cùng tăng khoảng 15%. Đây là nền tảng tích cực, phản ánh sức cạnh tranh sản phẩm cá ngừ Việt Nam về chủng loại và giá bán.

Tuy nhiên, tăng trưởng lũy kế chưa phản ánh hết “nhịp thị trường”. Nếu quan sát theo tháng, xuất khẩu cá ngừ sang Canada trong năm 2025 liên tục chứng kiến các pha bật tăng rồi giảm nhanh, thể hiện trạng thái không ổn định của đơn hàng. Đặc biệt, những tháng cuối năm ghi nhận xu hướng giảm, cho thấy áp lực điều chỉnh tồn kho và sự thận trọng của nhà nhập khẩu trước biến động kinh tế và nhu cầu tiêu dùng.

Về mặt cạnh tranh, Canada là thị trường mở, đa dạng nguồn cung. Thái Lan, Italy và Việt Nam hiện là ba nhà cung cấp cá ngừ lớn nhất. Nhập khẩu cá ngừ của Canada có xu hướng tăng liên tục trong những năm gần đây, tạo ra “chiếc bánh lớn” về quy mô thị trường nhưng cũng đồng thời kéo theo mức độ cạnh tranh gay gắt hơn giữa các nhà cung ứng. Các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cạnh tranh bằng giá mà còn bằng độ ổn định của chuỗi cung ứng, khả năng giao hàng đúng hạn, sản phẩm đa dạng và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo số liệu của Trung tâm Thương mại Thế giới (ITC), Canada nhập khẩu cá ngừ từ hơn 43 quốc gia với tổng trị giá khoảng 214 triệu USD. Một thị trường có quy mô đủ lớn đi kèm nhiều lựa chọn thay thế khiến người mua có “quyền mặc cả” cao hơn. Do đó, việc xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Canada tăng trưởng về giá trị nhưng “gập ghềnh” theo tháng có thể xem là biểu hiện của chiến lược mua hàng: tối ưu tồn kho theo mùa, phân bổ đơn theo đợt, thay đổi nhà cung cấp khi có chênh lệch về giá – chất lượng – dịch vụ.

Xu hướng tiêu dùng bền vững đang làm thay đổi cấu trúc thị trường tại Canada. Các sản phẩm cá ngừ bền vững không còn là “thị trường ngách”, mà từng bước trở thành chuẩn mực mua hàng chính.

Theo báo cáo của Hội đồng Quản lý Biển (MSC), 99,5% khối lượng cá ngừ có nhãn MSC tại Canada được bán dưới dạng đóng hộp; riêng giai đoạn 2023–2024, doanh nghiệp thủy sản Canada đã bán gần 94 triệu lon cá ngừ có chứng nhận/nhãn MSC. Thị trường hiện có khoảng 81 sản phẩm cá ngừ đóng hộp mang nhãn MSC tại các hệ thống bán lẻ lớn và dự kiến tiếp tục tăng trong năm 2025 – 2026. Điều này cho thấy các tiêu chí bền vững đang trở thành “chuẩn đại trà”, không còn dừng ở phân khúc đặc thù.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, áp lực chuyển đổi từ “đáp ứng đơn hàng” sang “đáp ứng chuẩn mực thị trường” ngày càng rõ. Tại Canada, tuân thủ không chỉ dừng ở khâu kiểm tra tại cửa khẩu mà còn là điều kiện tiên quyết để tiếp cận hệ thống phân phối lớn. Cơ quan Kiểm định Thực phẩm Canada (CFIA) áp dụng các quy định chặt chẽ về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn đối với cá và sản phẩm thủy sản, kể cả hàng nhập khẩu. Những yêu cầu này gắn chặt với xu thế tiêu dùng: minh bạch, trách nhiệm xã hội và bảo vệ nguồn lợi hải sản.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam muốn gia tăng hiện diện bền vững tại Canada cần tập trung vào ba trụ cột.

Thứ nhất, chuẩn hóa vùng nguyên liệu và chuỗi khai thác - chế biến theo hướng bền vững, tăng tỷ lệ sản phẩm có chứng nhận MSC hoặc tương đương. Thứ hai, nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc, ứng dụng công nghệ số trong quản lý lô hàng, đáp ứng các yêu cầu về minh bạch thông tin trên nhãn và hồ sơ lô hàng. Thứ ba, đa dạng hóa sản phẩm giá trị gia tăng, đặc biệt là các sản phẩm cá ngừ đóng hộp, tiện lợi, nhóm hàng đang chiếm ưu thế tại Canada.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) khuyến nghị, bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu cá ngừ sang Canada được đánh giá tích cực nhưng đi kèm điều kiện tiên quyết: doanh nghiệp Việt Nam phải “bắt nhịp” đồng thời hai yêu cầu – ổn định chuỗi cung ứng và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường. Khi nhu cầu đối với sản phẩm bền vững tăng lên, doanh nghiệp nào đi trước trong đầu tư chứng nhận, quản trị rủi ro chuỗi cung ứng, đáp ứng yêu cầu kiểm soát chất lượng và ghi nhãn sẽ có lợi thế cạnh tranh dài hạn. Ngược lại, nếu chỉ dựa vào lợi thế giá ngắn hạn mà chậm nâng chuẩn, nguy cơ bị thu hẹp thị phần là hiện hữu.