Xuất khẩu bứt tốc, tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế

Trong bài phát biểu Bế mạc Hội nghị Trung ương 3, Khoá XIV, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh Trung ương thống nhất đánh giá tình hình 6 tháng đầu năm, xác định nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm 6 tháng cuối năm; quyết tâm phấn đấu tăng trưởng từ 10% trở lên, đồng thời giữ vững ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn, việc làm, thu nhập và an sinh xã hội.

Thực tế, nhiều năm qua, xuất khẩu là một trong những yếu tố quan trọng đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Theo thông tin đưa ra tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ 6 tháng đầu năm diễn ra mới đây, GDP 6 tháng đầu năm 2026 ước tăng 8,18%, mức cao nhất của cùng kỳ kể từ năm 2011. Các động lực tăng trưởng truyền thống gồm đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu đều ghi nhận mức tăng tích cực, tạo nền tảng để Chính phủ triển khai mục tiêu tăng trưởng hai con số trong cả năm. Trong bức tranh đó, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng nổi bật.

Thông tin kỹ hơn đến phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, theo số liệu báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong tháng 6/2026, kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 104,22 tỷ USD, tăng 5,2% so với tháng trước và tăng 36,3% so với cùng kỳ năm trước; lũy kế 6 tháng đầu năm 2026 đạt 549,69 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy vị thế ngày càng quan trọng của Việt Nam trong bản đồ thương mại quốc tế. Với tốc độ tăng trưởng hiện nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm hoàn toàn có khả năng vượt mốc 1.000 tỷ USD.

Theo ông Trần Thanh Hải, mức tăng trưởng khoảng 21% của xuất khẩu là kết quả rất tích cực trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều khó khăn. Đây không chỉ là tín hiệu cho thấy sự phục hồi của sản xuất trong nước mà còn phản ánh khả năng thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam trước những biến động của thị trường quốc tế.

Thực tế, những nỗ lực của doanh nghiệp đã góp phần quan trọng trong việc duy trì đà tăng trưởng giữa bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng nhiều biến động.

Theo ông Đinh Quốc Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), sáu tháng đầu năm 2026, sản lượng thép sản xuất ước đạt 14,8 triệu tấn, tăng 21,2%; sản lượng tiêu thụ đạt khoảng 17,9 triệu tấn, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù xuất khẩu thép ước đạt 1,79 triệu tấn, giảm 4,8%, song triển vọng cả năm vẫn tích cực khi sản lượng thép thô có thể đạt khoảng 27 triệu tấn, còn xuất khẩu dự kiến đạt khoảng 6 triệu tấn.

Theo lãnh đạo VSA, việc xuất khẩu tăng trong khi nhập khẩu giảm là tín hiệu đáng khích lệ, phản ánh hiệu quả của các giải pháp quản lý thị trường, chính sách thương mại của cơ quan quản lý nhà nước cũng như năng lực cạnh tranh ngày càng được cải thiện của doanh nghiệp thép Việt Nam.

Ở một lĩnh vực khác, thông tin đến phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết kim ngạch xuất khẩu thủy sản 6 tháng đầu năm ước đạt khoảng 5,7 tỷ USD, tăng khoảng 11% so với cùng kỳ năm trước. Cộng đồng doanh nghiệp thủy sản đã chủ động gia tăng khoảng 30-40% các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, mở rộng xúc tiến thương mại và tăng cường kết nối thị trường nhằm đồng hành với mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế.

Với một ngành xuất khẩu mang đến nguồn ngoại tệ lớn cho Việt Nam, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), công nghiệp gỗ hiện là một trong những ngành có mức xuất siêu lớn của Việt Nam. Thành quả này có được nhờ ngành đã chủ động hơn 80% nguồn nguyên liệu từ rừng trồng trong nước, qua đó giảm đáng kể lượng nguyên liệu nhập khẩu trong khi vẫn duy trì kim ngạch xuất khẩu lớn.

Ông Ngô Sỹ Hoài cho biết, việc chủ động nguồn nguyên liệu đã giúp ngành tạo ra giá trị xuất siêu đáng kể, đóng góp tích cực cho nền kinh tế cũng như cho tăng trưởng xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, để duy trì vai trò là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, doanh nghiệp gỗ đang phải đối mặt với không ít sức ép.

Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ trong tháng 5/2026 đạt 1,4 tỷ USD, giảm 8,8% so với tháng 4/2026, nhưng tăng 1,1% so với tháng 5/2025. Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, trị giá xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 7,02 tỷ USD, tăng 2,9% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy, ngành gỗ vẫn giữ được nhịp tăng trưởng ổn định trong bối cảnh nhiều thị trường xuất khẩu chủ lực tiếp tục đối mặt với những biến động về nhu cầu và các quy định thương mại.

Một vấn đề được dư luận quan tâm là mức nhập siêu khoảng 16,66 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, nếu nhìn sâu vào cơ cấu nhập khẩu sẽ thấy phần lớn kim ngạch tập trung ở các nhóm máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử và nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất.

Hơn một nửa kim ngạch nhập khẩu hiện nay thuộc các nhóm điện tử, máy vi tính và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng. Cùng với đó là các mặt hàng nguyên liệu như xăng dầu, than, thép, hóa chất, chất dẻo, nguyên phụ liệu dệt may, da giày... phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, đầu tư và mở rộng năng lực của doanh nghiệp.

Đánh giá này cũng trùng khớp với nhận định được đưa ra tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ 6 tháng đầu năm. Theo đó, nhập siêu chủ yếu xuất phát từ việc doanh nghiệp tăng cường nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện điện tử cũng như đầu tư xây dựng các trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI). Điều này phản ánh xu hướng mở rộng năng lực sản xuất hơn là sự suy giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Có thể nói, trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, xuất khẩu không chỉ đóng vai trò mang lại nguồn ngoại tệ mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới đầu tư, sản xuất công nghiệp, việc làm và tiêu dùng trong nước. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp mạnh dạn mở rộng quy mô, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Bước vào 6 tháng cuối năm, mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ đặt ra yêu cầu duy trì đà tăng của xuất khẩu mà còn đòi hỏi những giải pháp đồng bộ từ Chính phủ, các bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp nhằm tạo thêm động lực mới cho nền kinh tế. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục tiềm ẩn nhiều bất định, việc giữ vững tốc độ tăng trưởng xuất khẩu không thể chỉ dựa vào lợi thế về thị trường hay chi phí sản xuất, mà cần được hỗ trợ bởi một môi trường kinh doanh thông thoáng, chính sách điều hành linh hoạt và năng lực cạnh tranh ngày càng cao của doanh nghiệp.

Chính phủ xác định nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm là tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế; đồng thời triển khai quyết liệt các giải pháp để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Trong đó, xuất khẩu tiếp tục được xác định là một trong những động lực tăng trưởng chủ lực, gắn với việc khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị gia tăng của hàng hóa Việt Nam.

Cùng với việc mở rộng thị trường, Chính phủ cũng yêu cầu đẩy mạnh phát triển sản xuất trong nước, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực đầu tư nước ngoài, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Đây là những giải pháp có ý nghĩa lâu dài, giúp nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế và tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng xuất khẩu bền vững.

Từ thực tiễn hoạt động của các ngành hàng xuất khẩu chủ lực có thể thấy, để tận dụng được cơ hội từ quá trình hội nhập, doanh nghiệp không chỉ cần mở rộng thị trường mà còn phải nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đầu tư đổi mới công nghệ và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Thanh Hải, cho rằng kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm đã tạo nền tảng tích cực để hoạt động xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng trong thời gian tới. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, doanh nghiệp cần tiếp tục chủ động thích ứng, tận dụng hiệu quả các FTA, đa dạng hóa thị trường và nâng cao giá trị gia tăng của hàng hóa để duy trì đà tăng trưởng.

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, mỗi giai đoạn phát triển mới đều đặt ra những yêu cầu mới đối với hoạt động xuất khẩu. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu đến từ chi phí lao động và quy mô sản xuất thì hiện nay, năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào chất lượng, công nghệ, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là điều kiện để xuất khẩu không chỉ tăng về lượng mà còn nâng cao giá trị, hiệu quả và sức cạnh tranh.