Thị trường LNG toàn cầu đối mặt rủi ro gián đoạn nguồn cung

Ngày 5/3, Tập đoàn năng lượng quốc gia QatarEnergy (Qatar) thông báo áp dụng điều khoản “bất khả kháng” đối với một số nghĩa vụ hợp đồng liên quan hoạt động xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Diễn biến trên xảy ra trong bối cảnh tình hình an ninh tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp.

Theo QatarEnergy, điều khoản “bất khả kháng” được kích hoạt trong trường hợp doanh nghiệp không thể thực hiện các nghĩa vụ hợp đồng do những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát. Việc áp dụng điều khoản này cho phép các bên liên quan điều chỉnh tiến độ thực hiện hợp đồng, khi xảy ra các sự kiện bất thường ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và cung ứng.

Thông báo được đưa ra 2 ngày sau khi hai cơ sở sản xuất LNG của tập đoàn này bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Mặc dù các cuộc tấn công chưa gây thiệt hại nghiêm trọng đối với hạ tầng năng lượng, song hoạt động sản xuất đã phải tạm thời gián đoạn, để bảo đảm an toàn vận hành và tiến hành kiểm tra kỹ thuật.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại khu vực Vịnh tiếp tục gia tăng, bước sang ngày thứ 5 kể từ sau các cuộc không kích nhằm vào Iran vào cuối tuần trước. Những diễn biến này đang khiến thị trường năng lượng quốc tế theo dõi sát sao nguy cơ gián đoạn tại các tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược trong khu vực.

Trong thương mại LNG toàn cầu, Qatar được xem là một trong những "mắt xích" quan trọng của chuỗi cung ứng năng lượng. Quốc gia Trung Đông này hiện nằm trong nhóm ba nước xuất khẩu LNG bằng đường biển lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 20% tổng lượng LNG xuất khẩu toàn cầu.

Riêng trong năm 2025, QatarEnergy đã xuất khẩu gần 81 triệu tấn LNG tới các thị trường quốc tế. Phần lớn các chuyến hàng LNG của nước này được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược kết nối khu vực Vịnh với các thị trường tiêu thụ năng lượng lớn tại châu Á và châu Âu.

Trước đó, ngày 2/3, QatarEnergy cũng thông báo tạm ngừng một phần hoạt động sản xuất khí đốt sau các vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào cơ sở năng lượng, khiến giá khí đốt tại châu Âu tăng gần 50%.

Sau thông báo của QatarEnergy, thị trường khí đốt quốc tế đã ghi nhận những phản ứng rõ rệt. Nhiều khách hàng LNG tại châu Á và châu Âu đang theo dõi sát diễn biến mới, đồng thời đánh giá khả năng tìm kiếm nguồn cung thay thế trong trường hợp việc gián đoạn kéo dài.

Ông Norbert Rucker, Trưởng bộ phận Kinh tế và Nghiên cứu Thế hệ mới của ngân hàng Julius Baer (Thụy Sĩ) nhận định, phản ứng của thị trường hiện thể hiện rõ hơn đối với khí đốt so với dầu mỏ. 

Theo ông Rucker, việc tạm dừng hoạt động tại các cơ sở xuất khẩu LNG của Qatar, cùng với những quan ngại liên quan đến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, đã làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng tại nhiều khu vực. 

Tuy nhiên, cũng theo ông Rucker, những thiệt hại đối với hạ tầng năng lượng đến thời điểm hiện nay được đánh giá là ở mức hạn chế. Bên cạnh đó, thị trường khí đốt toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển mùa sang mùa xuân. Đây là thời điểm nhu cầu khí đốt thường có xu hướng giảm nhờ sự gia tăng của nguồn điện từ năng lượng tái tạo.

Trên thị trường giao dịch năng lượng, hợp đồng khí đốt chuẩn TTF của châu Âu có thời điểm tăng tới 50% trong phiên giao dịch trước khi chốt ngày ở mức 44,51 Euro/MWh, tăng khoảng 39%. Đây được ghi nhận là mức tăng theo ngày mạnh nhất của hợp đồng này trong hơn bốn năm qua.

Tại châu Á, giá LNG chuẩn JKM cũng tăng khoảng 41%, tương đương khoảng 43,95 Euro/MWh. Dù vậy, mức giá này vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn cao điểm của cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, khi giá khí đốt tại châu Âu từng vọt lên khoảng 340 Euro/MWh. 

Các tổ chức phân tích thị trường cho rằng, vai trò của Qatar trong chuỗi cung ứng LNG toàn cầu khiến bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tạo ra tác động đáng kể. Theo Công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, trong năm 2025 có khoảng 81 triệu tấn LNG được vận chuyển qua eo biển Hormuz, phần lớn xuất phát từ Qatar, tương đương gần 20% tổng nguồn cung LNG toàn cầu.

Wood Mackenzie cho biết, nếu lượng xuất khẩu LNG khoảng 1,5 triệu tấn mỗi tuần từ Qatar bị gián đoạn, các thị trường nhập khẩu lớn tại châu Á và châu Âu có thể phải tăng cường khai thác nguồn dự trữ để bảo đảm nhu cầu năng lượng.

Ông Vijay Valecha, Giám đốc đầu tư của công ty tư vấn tài chính Century Financial (UAE), cho rằng Qatar hiện đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng LNG toàn cầu. Quốc gia Trung Đông này sản xuất khoảng 77 triệu tấn LNG mỗi năm, chiếm gần 20% nguồn cung LNG của thế giới, trong đó khoảng 90% lượng xuất khẩu được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

“LNG từ Qatar chiếm khoảng 30% tổng lượng LNG nhập khẩu của Trung Quốc, từ 42 - 52% đối với Ấn Độ, 14 - 19% đối với Hàn Quốc và khoảng 25% đối với Đài Loan (Trung Quốc). Nhìn vào các con số này có thể thấy rõ quy mô ảnh hưởng. Nếu nguồn cung từ Qatar bị gián đoạn, giá LNG trên cả thị trường giao ngay và các hợp đồng dài hạn có thể tăng mạnh”, ông Valecha nhận định.

Theo đó, Ấn Độ được đánh giá là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng rõ rệt, do ngày càng phụ thuộc vào nguồn LNG từ khu vực Vịnh Trung Đông. Một số dấu hiệu thắt chặt nguồn cung đã bắt đầu xuất hiện. Hãng tin Reuters cho biết, các công ty năng lượng tại Ấn Độ đã cắt giảm từ 10 - 30% lượng khí đốt cung cấp cho khách hàng công nghiệp nhằm chuẩn bị cho khả năng thiếu hụt nguồn cung.

Tại Hàn Quốc, Bộ Khí hậu và Năng lượng đã kích hoạt cơ chế phản ứng khẩn cấp nhằm chuẩn bị cho các rủi ro tiềm tàng đối với nguồn cung. 

Trong khi đó, Nhật Bản cho biết nguồn cung điện và khí đốt hiện vẫn ổn định, song chính phủ nước này đang theo dõi sát tình hình và sẵn sàng xem xét các biện pháp điều phối nguồn cung nếu cần thiết.

Đối với châu Âu, mức độ phụ thuộc trực tiếp vào LNG từ Qatar thấp hơn, khi nguồn cung này chiếm khoảng 7% tổng lượng khí đốt của khu vực trong năm 2025. Tuy nhiên, theo Wood Mackenzie, châu Âu vẫn có thể chịu tác động gián tiếp nếu các nền kinh tế châu Á tăng cường cạnh tranh để tìm kiếm nguồn LNG thay thế.