Thị trường gạo thế giới trước sức ép kép

Theo báo cáo mới nhất của Hiệp hội Lương thực Việt Nam, thị trường gạo thế giới đang bước vào giai đoạn có nhiều yếu tố tác động đan xen. Chỉ số Gạo Trắng Oryza (WRI) kết thúc tuần thứ 2 tháng 8/2026 ở mức 436 USD/tấn, tăng 2 USD/tấn so với tuần trước, tăng 5 USD/tấn so với tháng trước và cao hơn 9 USD/tấn so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, giá gạo trắng 5% tấm của một số nước xuất khẩu gạo lớn có diễn biến trái chiều.

Theo số liệu trong tuần, giá gạo trắng 5% tấm của Thái Lan khoảng 452 USD/tấn, giảm 3 USD/tấn so với tuần trước nhưng vẫn cao hơn 88 USD/tấn so với cùng kỳ năm 2025. Giá gạo 5% tấm ở mức khoảng 362 USD/tấn, giảm nhẹ so với tuần trước nhưng thấp hơn 19 USD/tấn so với cùng kỳ.

Chỉ số giá gạo FAO tháng 7/2026 đạt 108,4 điểm, gần như ổn định so với tháng trước nhưng cao hơn 4,7% so với cùng kỳ năm 2025. Giá gạo Indica được hỗ trợ bởi nhu cầu tương đối tốt và nguồn cung thắt chặt, trong khi Japonica, gạo nếp và gạo thơm chịu sức ép do nhu cầu yếu hơn.

Triển vọng thị trường gạo những tháng cuối năm đang chịu tác động đáng kể từ diễn biến thời tiết. Các nghiên cứu mới cho thấy nhiệt độ gia tăng có thể làm giảm năng suất lúa mạnh hơn dự báo trước đây, nhất là trong giai đoạn ra hoa và làm hạt. Các nước sản xuất lớn tại châu Á như Ấn Độ, Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Bangladesh và Trung Quốc được đánh giá có nguy cơ chịu ảnh hưởng. Tại Đông Nam Á, El Niño được dự báo làm thời tiết nóng và khô hơn bình thường trong giai đoạn tháng 8-10/2026, gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước tại một số khu vực sản xuất lúa của Thái Lan, miền Nam Việt Nam và Campuchia.

GEOGLAM cũng cảnh báo sự kết hợp giữa El Niño và IOD dương có thể khiến tình trạng khô hạn tại Nam Á và Đông Nam Á nghiêm trọng hơn trong thời gian tới. Diễn biến này đặt ra yêu cầu các quốc gia sản xuất và nhập khẩu gạo phải chủ động hơn trong quản lý nguồn nước, dự trữ và bảo đảm nguồn cung.

Tại Indonesia, dự báo sản lượng gạo 9 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 28,71 triệu tấn, gần tương đương năm trước. Dù El Niño được dự báo khiến thời tiết khô hơn bình thường, Cơ quan Hậu cần Quốc gia Indonesia (Bulog) cho biết nguồn cung vẫn được bảo đảm.

Bulog đã thu mua khoảng 3,5 triệu tấn lúa, đạt 87,4% mục tiêu, trong khi dự trữ gạo của Chính phủ đạt gần 5,4 triệu tấn. Tổng nguồn cung được ước tính khoảng 25-26 triệu tấn, cao hơn mức tiêu thụ hằng năm khoảng 22 triệu tấn. Indonesia dự kiến tiếp tục thu mua từ nông dân đến cuối năm nhằm củng cố nguồn dự trữ.

Tại Philippines, Chính phủ cũng lựa chọn duy trì nhập khẩu gạo thay vì áp dụng lệnh tạm ngừng nhập khẩu, trong bối cảnh nguy cơ El Niño có thể ảnh hưởng tới sản lượng trong nước. Tính đến ngày 1/7/2026, lượng gạo dự trữ của Philippines đạt 2,51 triệu tấn, tăng 10,1% so với cùng kỳ năm trước. Chính phủ đồng thời tăng ngân sách thu mua của Cơ quan Lương thực Quốc gia (NFA) lên 20 tỷ peso, hướng tới thu mua 500.000 tấn lúa với mức giá cao hơn để hỗ trợ nông dân.

Những động thái này cho thấy các nước sản xuất và tiêu thụ gạo lớn đang ưu tiên củng cố nguồn dự phòng nhằm giảm tác động từ những cú sốc bên ngoài. Đáng chú ý, Philippines dự báo sản lượng lúa quý III/2026 có thể giảm khoảng 700.000 tấn nếu El Niño diễn biến mạnh.

Trước rủi ro khí hậu và biến động thương mại, nhiều quốc gia trong khu vực đang triển khai các giải pháp nhằm nâng cao khả năng tự chủ nguồn cung. Malaysia hiện có khoảng 1,237 triệu tấn gạo dự trữ, gồm 200.000 tấn dự trữ đệm quốc gia và 1,037 triệu tấn dự trữ thương mại, đủ đáp ứng nhu cầu trong nước ít nhất 6 tháng. Nước này đặt mục tiêu nâng tỷ lệ tự chủ gạo lên 80% vào năm 2030, đồng thời mở rộng sử dụng giống lúa chịu hạn, triển khai chương trình 5 vụ lúa trong 2 năm và nâng cấp hệ thống thủy lợi.

Bangladesh tập trung phát triển các giống lúa có khả năng chống chịu hạn hán, lũ lụt, giá rét và nhiễm mặn. Chính phủ nước này phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa Bangladesh (BRRI) và Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) nhằm phát triển các giống năng suất cao, ngắn ngày, giàu dinh dưỡng và thích ứng tốt hơn với điều kiện khí hậu.

Trong khi đó, Thái Lan đang tìm cách mở rộng thị trường xuất khẩu khi cạnh tranh trên thị trường gạo toàn cầu gia tăng. Xuất khẩu gạo của nước này trong nửa đầu năm 2026 giảm mạnh cả về lượng và giá trị. Gạo Hom Mali cũng chịu sức ép cạnh tranh từ gạo jasmine của Campuchia có giá thấp hơn. Thái Lan dự kiến đẩy mạnh đàm phán thương mại gạo theo hình thức Chính phủ với Chính phủ (G2G) với Trung Quốc, đồng thời xúc tiến xuất khẩu sang Philippines, Malaysia và một số thị trường khác. Dù kết quả xuất khẩu những tháng đầu năm chưa thuận lợi, nước này vẫn duy trì mục tiêu xuất khẩu 7 triệu tấn gạo trong năm 2026.

Trái chiều với Thái Lan, Campuchia ghi nhận đà tăng mạnh về xuất khẩu. Tháng 7/2026, nước này xuất khẩu khoảng 77.000 tấn gạo, tăng khoảng 26% so với tháng trước. Lũy kế 7 tháng, xuất khẩu đạt khoảng 707.000 tấn, tăng khoảng 68% so với cùng kỳ năm ngoái. Gạo thơm chiếm gần 60% tổng lượng xuất khẩu. Campuchia đang đẩy mạnh xuất khẩu sang Philippines nhờ lợi thế gạo trắng hạt dài có giá cạnh tranh, qua đó mở rộng thị trường và giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Đối với Việt Nam, diễn biến thị trường thế giới cho thấy yếu tố thời tiết, nguồn cung và nhu cầu đang ngày càng tác động trực tiếp đến giá gạo. Trong bối cảnh El Niño và các yếu tố khí hậu có thể tiếp tục gây sức ép lên sản xuất tại khu vực, việc chủ động nguồn nước, nâng cao chất lượng, đa dạng hóa thị trường và tăng giá trị hạt gạo sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì sức cạnh tranh.

Bên cạnh thời tiết, bất ổn địa chính trị cũng tiếp tục là yếu tố cần theo dõi. Xung đột Nga-Ukraine gây gián đoạn vận tải tại khu vực Biển Đen, làm tăng chi phí vận chuyển và bảo hiểm, qua đó tiềm ẩn tác động đến dòng chảy thương mại lương thực toàn cầu.

Thị trường gạo thế giới trong những tháng cuối năm 2026 có thể tiếp tục biến động dưới tác động đồng thời của El Niño, biến đổi khí hậu, thiếu nước và bất ổn địa chính trị. Trong bối cảnh đó, xu hướng tăng cường dự trữ, phát triển giống lúa thích ứng khí hậu và đa dạng hóa nguồn cung đang được nhiều quốc gia lựa chọn như một giải pháp nhằm bảo đảm an ninh lương thực và giảm rủi ro từ những biến động của thị trường.