Tái cấu trúc hệ thống phân phối để nâng hiệu quả thị trường

Thị trường trong nước đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, khi mô hình phân phối truyền thống dần bộc lộ những giới hạn trước tốc độ đô thị hóa, thay đổi thu nhập và hành vi tiêu dùng. Việc mua sắm không còn đơn thuần diễn ra ở các chợ truyền thống, mà ngày càng dịch chuyển sang các hệ thống phân phối hiện đại, nơi yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và trải nghiệm tiêu dùng được đặt lên hàng đầu.

Sự dịch chuyển này tạo ra cơ hội lớn để nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa, song đồng thời đặt ra bài toán mang tính cấu trúc: nếu hạ tầng phân phối không theo kịp nhịp thay đổi của thị trường, nguy cơ đứt gãy cung cầu, méo mó lưu thông và suy giảm hiệu quả tiêu dùng là khó tránh khỏi. Đây không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp bán lẻ, mà là vấn đề cốt lõi của tổ chức thị trường trong nước.

Thực tế cho thấy, ở nhiều đô thị lớn, mạng lưới chợ cóc, chợ tạm đang thu hẹp nhanh để phù hợp với quy hoạch và yêu cầu quản lý mới. Trong khi đó, hệ thống bán lẻ hiện đại phát triển mạnh nhưng chưa thực sự đồng bộ về không gian, năng lực điều phối và kết nối vùng sản xuất. Sự lệch pha này khiến thị trường dù có quy mô lớn nhưng khả năng hấp thụ hàng hóa chưa phát huy hết tiềm năng.

Ở góc độ cấu trúc, hạ tầng phân phối chính là “xương sống” của thị trường. Khi hạ tầng đủ mạnh, thị trường có khả năng tự điều tiết, giảm chi phí trung gian và nâng cao tính minh bạch. Ngược lại, khi hệ thống phân phối manh mún, chi phí lưu thông tăng cao, chất lượng hàng hóa khó kiểm soát và rủi ro thị trường gia tăng.

Theo ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), xu hướng tiêu dùng hiện nay cho thấy người dân ngày càng quen với việc mua sắm trong các hệ thống hiện đại.

“Khi mức sống tăng lên, hành vi tiêu dùng sẽ dịch chuyển. Đây là xu thế không thể đảo ngược và đòi hỏi hạ tầng thương mại phải thay đổi tương ứng”, ông Linh nhìn nhận.

Hiện Việt Nam đã hình thành mạng lưới phân phối khá rộng, với hàng nghìn cửa hàng tiện lợi, hàng trăm trung tâm thương mại và nhiều siêu thị quy mô lớn. Tuy nhiên, quy mô chưa đồng nghĩa với hiệu quả. Nếu thiếu cơ chế điều phối và chính sách dẫn dắt, hệ thống này khó trở thành công cụ điều tiết thị trường đúng nghĩa.

Ở nhiều thời điểm, việc thiếu liên kết giữa các khâu phân phối khiến thị trường rơi vào tình trạng dư thừa cục bộ hoặc thiếu hụt cục bộ, đặc biệt với nhóm hàng nông sản, thực phẩm. Điều này cho thấy bài toán không nằm ở số lượng điểm bán, mà ở cách tổ chức và vận hành hệ thống phân phối.

Thị trường chỉ vận hành hiệu quả khi cung cầu được kết nối thông suốt. Trong bối cảnh đó, phân phối hiện đại không chỉ là kênh bán hàng, mà còn là công cụ điều tiết, giúp thị trường phản ánh đúng tín hiệu sản xuất và nhu cầu tiêu dùng.

Từ thực tiễn quản lý, ông Trần Hữu Linh cho rằng, việc tổ chức các chương trình kết nối tiêu thụ theo mùa vụ, theo vùng miền là một hướng đi cần thiết.

“Khi thị trường được tổ chức tốt, khả năng hấp thụ hàng hóa là rất lớn. Vấn đề là phải có cơ chế để những hoạt động này trở thành thường xuyên, thay vì mang tính phong trào”, ông Linh nhấn mạnh.

Tuy nhiên, để kết nối cung cầu bền vững, cần một khung chính sách đủ rõ ràng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phân phối, nhà sản xuất và địa phương phối hợp chặt chẽ. Nếu thiếu vai trò điều phối, thị trường dễ rơi vào trạng thái phân mảnh, mỗi chủ thể tự vận động theo lợi ích ngắn hạn, làm suy giảm hiệu quả chung.

Ở góc độ này, phân phối hiện đại còn gắn với yêu cầu minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa dữ liệu. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là điều kiện để thị trường vận hành lành mạnh và bền vững.

Nhìn tổng thể, hiện đại hóa phân phối không phải là một giải pháp tình thế, mà là nhiệm vụ chiến lược trong tổ chức thị trường trong nước. Khi hạ tầng phân phối được đặt đúng vị trí, thị trường sẽ phát huy vai trò điều tiết, hỗ trợ sản xuất, giảm phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Theo ông Trần Hữu Linh, trong giai đoạn tới, trọng tâm điều hành thị trường cần chuyển mạnh sang việc hoàn thiện hạ tầng thương mại, thúc đẩy liên kết chuỗi và ứng dụng công nghệ trong quản lý lưu thông.

“Muốn thị trường ổn định thì doanh nghiệp phải đứng gần cơ quan quản lý, cùng chia sẻ trách nhiệm trong cân đối cung cầu. Khi phân phối làm tốt vai trò kết nối, thị trường sẽ phản ánh đúng tín hiệu sản xuất và tiêu dùng”, ông Linh nói.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, bài toán hiện đại hóa phân phối cần được nhìn nhận như một phần cốt lõi của chiến lược phát triển thị trường trong nước. Đây không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp hay cơ quan quản lý, mà là nền tảng để thị trường vận hành thông suốt, minh bạch và bền vững trong dài hạn.