Phòng vệ thương mại 'vực dậy' ngành mía đường, bảo vệ sinh kế 225.000 hộ dân

Thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại cho biết, Bộ Công Thương ban hành Quyết định về kết quả rà soát cuối kỳ việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với một số sản phẩm đường mía có xuất xứ từ Thái Lan (Mã vụ việc: ER01.AD13-AS01) và quyết định gia hạn biện pháp chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đối với một số sản phẩm đường mía.

Cụ thể, ngày 15/6/2021, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1578/QĐ-BCT về việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với một số sản phẩm đường mía có xuất xứ từ Thái Lan.

Tiếp đến, ngày 1/8/2022, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1514/QĐ-BCT về việc áp dụng biện pháp chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đối với đường mía xuất xứ từ Campuchia, Malaysia, Myanmar, Lào và Indonesia.

Ngày 13/6/2025, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1686/QĐ-BCT rà soát cuối kỳ việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp nêu trên.

Căn cứ quá trình điều tra được thực hiện theo đúng quy định của Luật Quản lý ngoại thương và quy định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Cơ quan điều tra có một số đánh giá như sau:

Thứ nhất, sau 5 năm áp dụng, biện pháp đã mang đến các hiệu quả tích cực đối với ngành sản xuất mía đường và người nông dân trồng mía trong cả nước.

Theo đó, các công cụ phòng vệ thương mại đã tạo môi trường cạnh tranh công bằng. Các biện pháp phòng vệ thương mại đã ngăn chặn đáng kể lượng nhập khẩu bán phá giá và được trợ cấp, lượng nhập khẩu đường từ Thái Lan đã giảm mạnh từ 924 nghìn tấn xuống chỉ còn 82 nghìn tấn trong niên vụ 22/23 và 274 nghìn tấn trong niên vụ 24/25.

Cùng với đó, sản lượng đường mía sản xuất trong nước đã có sự phục phồi và duy trì bền vững qua từng năm, tại niên vụ 24/25 sản lượng sản xuất đã tăng 1,7 lần so với niên vụ 20/21 (đạt hơn 1,2 triệu tấn) giúp đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng trong nước. Doanh thu và lợi nhuận cũng phục hồi tương đương lần lượt 1,63 và 2,49 lần so với niên vụ 20/21.

Ngoài ra, nhiều vùng nguyên liệu trồng mía bị phá bỏ trước đây đã được khôi phục trở lại, đặc biệt tại các vùng kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, trong đó mía là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Diện tích thu hoạch mía tăng gần 50%, từ 128.666 ha niên vụ 20/21 lên 192.660 ha niên vụ 24/25. Sản lượng mía tăng gần gấp đôi, từ 6,74 triệu tấn lên 12,43 triệu tấn trong cùng giai đoạn.

Thứ hai, Cục Phòng vệ thương mại nhấn mạnh, nhờ hiệu quả của biện pháp phòng vệ thương mại, các nhà máy sản xuất mía đường đã tích cực cải thiện năng suất và chất lượng mía. Năng suất bình quân tăng từ 60,7 tấn/ha (niên vụ 20/21) lên 73,3 tấn/ha (niên vụ 24/25). Chỉ số chất lượng duy trì ổn định ở mức quanh 10%.

Đồng thời, niềm tin của người trồng mía dẫn đến việc họ mạnh dạn tái đầu tư giống mới, áp dụng kỹ thuật tiên tiến và cơ giới hóa (phản ánh qua sự gia tăng năng suất mạnh mẽ) duy trì 193 nghìn ha đất nông nghiệp và giữ vững chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ tại các địa phương;

Thứ ba, biện pháp phòng vệ thương mại cũng đã giúp giải quyết vấn đề an sinh, xã hội tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Số hộ nông dân trồng mía tăng từ hơn 151 nghìn hộ (ước tính niên vụ 20/21) lên 225 nghìn hộ (niên vụ 24/25), trong đó phần lớn người nông dân trồng mía là đồng bào dân tộc, kinh tế còn đang gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, thu nhập của người dân trồng mía cũng đã được đảm bảo ổn định khi các nhà máy sản xuất mía đường đã có các chính sách cam kết về giá thu mua mía cao hơn, hỗ trợ về giống và vốn ứng trước.

Tuy nhiên, Cơ quan điều tra xác định, có bằng chứng rõ ràng cho thấy khả năng thiệt hại của ngành sản xuất trong nước nếu chấm dứt biện pháp như: trong thời kỳ điều tra, hàng hóa bị điều tra đang bán phá giá và được trợ cấp; có khả năng tái diễn hành vi bán phá giá và trợ cấp nếu như biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp chấm dứt; tác động hàng hóa nhập khẩu đối với ngành sản xuất trong nước tiếp tục xu hướng tăng trở lại trong 2 niên vụ trở lại đây khi giá đường Thái Lan giảm thấp, kèm theo chênh lệch giá (cùng với kìm giá, ép giá) đáng kể nếu không có thuế phòng vệ thương mại.

Các chỉ số kinh tế của ngành sản xuất trong nước đã phục hồi một phần nhưng vẫn rất nhạy cảm trước biến động nhập khẩu, có khả năng thiệt hại đáng kể nếu chấm dứt việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá.

Căn cứ các nội dung trên, Cơ quan điều tra kết luận có tồn tại khả năng hàng hóa nhập khẩu bị điều tra rà soát sẽ tiếp tục hoặc tái diễn hành vi bán phá giá và được trợ cấp gây thiệt hại đối với ngành sản xuất trong nước trong trường hợp chấm dứt biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp.

Trên cơ sở đó, ngày 2/6/2026, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1309/QĐ-BCT về kết quả rà soát cuối kỳ việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với một số sản phẩm đường mía có xuất xứ từ Thái Lan, theo đó biện pháp được gia hạn thêm 5 năm (tức là đến hết ngày 15/6/2031).

Đồng thời, căn cứ khoản 3 Điều 83 Nghị định số 10/2018/NĐ-CP ngày 15/1/2018 quy định “thời hạn áp dụng biện pháp chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại chấm dứt khi thời hạn áp dụng phòng vệ thương mại ban đầu hết hiệu lực”.

Và nhằm đảm bảo hiệu quả của biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đang áp dụng, cũng trong ngày 2/6/2026, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1310/QĐ-BCT gia hạn biện pháp chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đối với một số sản phẩm đường mía, biện pháp chống lẩn tránh được áp dụng theo thời hạn của Quyết định số 1309/QĐ-BCT ngày 2/6/2026.

Dự thảo kết luận rà soát cuối kỳ đã được gửi cho các bên liên quan đóng góp ý kiến theo quy định.

Sau khi Quyết định có hiệu lực, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các cơ quan quản lý có liên quan thực hiện việc kiểm tra, theo dõi, giám sát hiệu quả của việc thực thi Quyết định trên cơ sở thông tin về tình hình nhập khẩu hàng hóa thuộc đối tượng áp thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp và hàng hóa có khả năng lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp do Cơ quan hải quan cung cấp căn cứ theo quy định tại Điều 18 của Nghị định số 86/2025/NĐ-CP ngày 11/4/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý ngoại thương về các biện pháp phòng vệ thương mại.