Nông sản hữu cơ: Xu hướng phát triển giá trị cao của nông nghiệp Việt

Những năm qua, nông nghiệp Việt Nam chủ yếu phát triển theo chiều rộng, tập trung vào tăng năng suất và mở rộng diện tích. Tuy nhiên, áp lực về chất lượng, an toàn thực phẩm và yêu cầu ngày càng cao từ thị trường xuất khẩu đang buộc ngành nông nghiệp phải chuyển đổi mô hình phát triển. Sản xuất hữu cơ, với quy trình kiểm soát chặt chẽ từ giống, đất trồng đến chăm sóc và thu hoạch, đang trở thành một trong những lựa chọn phù hợp cho chiến lược nâng cao giá trị nông sản.

Khác với sản xuất truyền thống, nông nghiệp hữu cơ đòi hỏi thời gian chuyển đổi dài hơn, chi phí đầu tư lớn hơn và quy trình quản lý nghiêm ngặt hơn. Tuy nhiên, bù lại, sản phẩm thường có giá bán cao hơn từ 20 - 50%, thậm chí gấp nhiều lần đối với một số ngành hàng đặc thù như dược liệu hoặc thực phẩm chức năng. Quan trọng hơn, sản xuất hữu cơ giúp xây dựng niềm tin lâu dài với người tiêu dùng - yếu tố ngày càng có ý nghĩa trong bối cảnh thị trường thực phẩm cạnh tranh mạnh mẽ.

Hiện nay, xu hướng hữu cơ đang lan rộng sang nhiều lĩnh vực mới. Một trong những ngành hàng bắt nhịp nhanh với xu hướng này là dược liệu. Nhu cầu đối với các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên và tốt cho sức khỏe đang tăng nhanh, mở ra cơ hội lớn cho các sản phẩm dược liệu hữu cơ của Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động xây dựng vùng nguyên liệu sạch, kiểm soát quy trình sản xuất và phát triển các sản phẩm chế biến sâu để nâng cao giá trị.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Văn Tú, Giám đốc Công ty TNHH Dược liệu Việt Tú cho biết, doanh nghiệp đã lựa chọn hướng sản xuất hữu cơ ngay từ những ngày đầu để tạo sự khác biệt cho sản phẩm.

“Chúng tôi xác định dược liệu muốn có giá trị cao phải sạch và ổn định chất lượng. Vì vậy, các sản phẩm đông trùng hạ thảo và các dòng sản phẩm chế biến từ đông trùng hạ thảo của công ty đều được sản xuất theo hướng hữu cơ, kiểm soát chặt chẽ từ nguyên liệu đến môi trường nuôi trồng”, ông Tú chia sẻ.

Theo ông Tú, sản xuất hữu cơ đã và đang tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển lâu dài. Người tiêu dùng hiện nay không chỉ quan tâm đến công dụng sản phẩm mà còn chú ý đến nguồn gốc và quy trình sản xuất. Điều này khiến các sản phẩm dược liệu sản xuất theo hướng hữu cơ có lợi thế rõ rệt trên thị trường.

Nhiều ngành hàng nông sản khác cũng đang chuyển sang mô hình sản xuất hữu cơ như một cách để nâng cao giá trị và xây dựng thương hiệu.

Trong lĩnh vực trái cây, mô hình trồng bưởi hữu cơ đang được nhiều nhà vườn áp dụng nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao. Thay vì chạy theo sản lượng, nhiều nông hộ đã lựa chọn canh tác hữu cơ với mục tiêu tạo ra sản phẩm chất lượng ổn định và có giá trị cao hơn.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Hữu Diện, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Đức Hậu Lưu Quang - người canh tác bưởi Diễn theo hướng hữu cơ cho biết, việc chuyển đổi sang canh tác hữu cơ ban đầu gặp không ít khó khăn do chi phí tăng và năng suất giảm trong giai đoạn đầu.

“Trồng bưởi hữu cơ đòi hỏi người làm vườn phải kiên trì vì không thể sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học như trước. Tuy nhiên, khi vườn ổn định, chất lượng quả tốt hơn và người tiêu dùng tin tưởng hơn”, ông Diện cho biết.

Theo ông Diện, bưởi Diễn sản xuất theo hướng hữu cơ có hương vị đậm hơn và bảo quản được lâu hơn so với sản phẩm canh tác thông thường. Nhờ đó, sản phẩm có thể bán với giá cao hơn, đồng thời dễ dàng xây dựng thương hiệu trên thị trường.

Thực tế cho thấy, xu hướng phát triển nông sản hữu cơ đang gắn liền với quá trình chuyển dịch từ sản xuất thô sang chế biến và xây dựng thương hiệu. Thay vì chỉ bán sản phẩm tươi, nhiều doanh nghiệp đã phát triển các dòng sản phẩm chế biến sâu như trà dược liệu, thực phẩm chức năng, nước ép hoặc các sản phẩm sấy khô từ nguyên liệu hữu cơ. Điều này giúp kéo dài chuỗi giá trị và giảm phụ thuộc vào thị trường tươi sống.

Sự phát triển của nông sản hữu cơ cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy sản xuất nông nghiệp. Nếu trước đây mục tiêu chính là “được mùa”, thì hiện nay, nhiều doanh nghiệp và nông hộ đã chuyển sang mục tiêu “được giá”. Hướng đi này phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam - nơi diện tích đất nông nghiệp không lớn nhưng có lợi thế về đa dạng sinh học và sản phẩm đặc sản.

Tuy nhiên, để nông sản hữu cơ phát triển bền vững, vẫn cần giải quyết nhiều thách thức như chi phí chứng nhận cao, quy mô sản xuất nhỏ lẻ và thiếu hệ thống phân phối chuyên biệt. Ngoài ra, nhận thức của người tiêu dùng về sản phẩm hữu cơ vẫn chưa đồng đều, khiến thị trường chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.