Nghị quyết 79-NQ/TW: Doanh nghiệp ngành Công Thương trước mục tiêu 'Top 500'

Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy hoạch định chính sách. Theo đó, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước được “đong đếm” bằng mục tiêu cụ thể. Nghị quyết 79 nêu rõ: “đến năm 2030, phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; xây dựng một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào một số chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu”.

Đáng chú ý, Nghị quyết không chỉ nhấn mạnh quy mô mà đặt trọng tâm vào chất lượng tăng trưởng và năng lực dẫn dắt. Việc đưa doanh nghiệp nhà nước vào các bảng xếp hạng lớn của khu vực và thế giới không nhằm chạy theo thứ hạng hình thức, mà là thước đo tổng hợp về doanh thu, tài sản, hiệu quả quản trị, mức độ minh bạch và khả năng hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu. Nói cách khác, “định lượng hóa” vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong điều kiện kinh tế thị trường hiện đại.

Một nội dung có tính đột phá của Nghị quyết 79-NQ/TW là yêu cầu 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số, 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị OECD. Điều này cho thấy trọng tâm của cải cách doanh nghiệp nhà nước không còn nằm ở việc mở rộng đầu tư hay tăng vốn, mà ở nâng chuẩn quản trị, minh bạch hóa và nâng cao năng lực ra quyết định. Chuẩn OECD đồng nghĩa với tách bạch rõ ràng giữa chức năng chủ sở hữu và điều hành, giữa nhiệm vụ công ích và hoạt động kinh doanh, giữa trách nhiệm chính trị và hiệu quả kinh tế.

Nghị quyết cũng đặt doanh nghiệp nhà nước vào vai trò tiên phong, dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế. Đây là điểm rất quan trọng, bởi trong bối cảnh hội nhập sâu, một nền kinh tế không thể chỉ dựa vào xuất khẩu gia công hay vị trí thấp trong chuỗi giá trị. Doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng trở thành “đầu tàu”, tạo thị trường, tạo chuẩn mực và kéo theo khu vực doanh nghiệp trong nước cùng phát triển.

Có thể thấy, những mục tiêu trên gắn bó chặt chẽ với hoạt động của ngành Công Thương nói chung, doanh nghiệp trong ngành nói riêng trong việc tham gia sâu vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. Đây cũng là yêu cầu mới đối với doanh nghiệp trong ngành Công Thương trong việc vượt qua thách thức, vững bước trong kỷ nguyên mới.

Trong hệ thống doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp nhà nước ngành Công Thương giữ vị trí đặc biệt quan trọng khi hoạt động ở các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế như năng lượng, công nghiệp nền tảng, logistics và thương mại... Đây cũng là những lĩnh vực được Nghị quyết 79-NQ/TW xác định cần có lực lượng doanh nghiệp nhà nước đủ mạnh để dẫn dắt và bảo đảm an ninh kinh tế.

Trong lĩnh vực năng lượng, các doanh nghiệp nhà nước ngành Công Thương đang đóng vai trò trụ cột trong bảo đảm điện, xăng dầu, khí cho nền kinh tế. Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) là doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế quốc dân, với sứ mệnh đảm bảo an ninh năng lượng, đóng góp to lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ chủ quyền đất nước. Đến nay, Petrovietnam đã xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp năng lượng đồng bộ, hiện đại, vận hành hàng loạt công trình trọng điểm quốc gia từ thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí đến công nghiệp điện và năng lượng tái tạo. Tập đoàn Điện lực Việt Nam bảo đảm cung ứng điện cho toàn bộ hệ thống sản xuất - tiêu dùng. Hay Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) sở hữu hệ thống hơn 2.800 cửa hàng xăng dầu trên 34 tỉnh, thành phố; khẳng định vai trò tiên phong, chủ lực trong việc cung ứng xăng dầu, góp phầnđảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, tiêu dùng xã hội, bình ổn thị trường, phát triển kinh tế…

Trong lĩnh vực hóa chất, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam là doanh nghiệp chủ lực, đa dạng hóa sản xuất từ phân bón, hóa chất cơ bản, cao su, đến hóa dược.., cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp, đồng thời phát triển công nghệ cao, sản xuất xanh.

Ở lĩnh vực thương mại, các doanh nghiệp nhà nước ngành Công Thương giữ vai trò quan trọng trong ổn định thị trường trong nước, đồng thời từng bước chuyển sang mô hình thương mại hiện đại, ứng dụng công nghệ số, quản trị chuỗi cung ứng thông minh. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị trên nền tảng số, qua đó nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh.

Nhìn một cách thẳng thắn, bên cạnh những điểm nhấn, vẫn còn không ít hạn chế cần được nhận diện rõ nếu muốn hiện thực hóa đầy đủ các mục tiêu của Nghị quyết 79-NQ/TW. Trước hết, năng lực cạnh tranh quốc tế của nhiều doanh nghiệp còn chưa tương xứng với quy mô, đặc biệt ở các khâu công nghệ lõi, quản trị hiện đại và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Một số doanh nghiệp vẫn chủ yếu phát huy vai trò bảo đảm nguồn cung, bình ổn thị trường trong nước, trong khi chức năng dẫn dắt, lan tỏa và kéo theo doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi sản xuất – cung ứng quốc tế chưa thật sự rõ nét.

Để đạt được các mục tiêu lớn của Nghị quyết 79-NQ/TW, doanh nghiệp nhà nước ngành Công Thương cần chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo, dẫn dắt. Tiếp tục đẩy nhanh đổi mới công nghệ, đầu tư cho nghiên cứu - phát triển, chuyển đổi số toàn diện, đồng thời nâng cao năng lực quản trị theo chuẩn mực quốc tế; liên kết chặt chẽ hơn với khu vực doanh nghiệp tư nhân, hình thành các hệ sinh thái công nghiệp - thương mại - logistics đủ sức cạnh tranh khu vực và toàn cầu.