Nghị quyết 16 về phát triển TP Đồng Nai: Mạng lưới metro quy hoạch ra sao, tuyến nào đầu tư trước?

Nghị quyết số 16 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP Đồng Nai đặt ra mục tiêu đến năm 2035, TP Đồng Nai phấn đấu trở thành đô thị sân bay, đô thị ven sông, đô thị đa trung tâm, đa mục tiêu, xanh, thông minh, là trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hàng không, kinh tế hàng không đạt tiêu chuẩn quốc tế...

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, bên cạnh hạ tầng hiện hữu, TP Đồng Nai đang bắt đầu triển khai đầu tư mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại. 

Đây sẽ là "xương sống" của hệ thống giao thông công cộng, tạo nền tảng phát triển đô thị bền vững theo mục tiêu đề ra.

Tại các thành phố lớn trên thế giới, đường sắt đô thị luôn giữ vai trò chủ lực trong vận tải hành khách. Đây là giải pháp căn bản đáp ứng nhu cầu đi lại, giải quyết ùn tắc, tai nạn, ô nhiễm môi trường và cũng là động lực tái cấu trúc không gian đô thị theo mô hình phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD).

Trên thực tế, TP.HCM và Hà Nội là hai địa phương đang tập trung nguồn lực đầu tư mạnh mẽ nhất cho hệ thống đường sắt đô thị, với mục tiêu đưa vào khai thác hàng trăm km metro trước năm 2030. Còn TP Đồng Nai cũng bắt đầu triển khai những tuyến metro đầu tiên để hình thành mạng lưới giao thông hiện đại trong ít năm tới. 

Ngoài hệ thống đường sắt quốc gia, theo quy hoạch, TP Đồng Nai có khoảng 10 tuyến đường sắt đô thị và đường sắt địa phương với tổng chiều dài hơn 395km, trong đó riêng metro có 8 tuyến với tổng chiều dài khoảng 224km. 

Hệ thống metro, đường sắt được quy hoạch kết nối các cực tăng trưởng, liên thông với hệ thống giao thông của vùng và quốc gia để hình thành mạng lưới đi lại đa phương thức, hiện đại.

Theo quy hoạch, ngoài tuyến đường sắt quốc gia, TP Đồng Nai có khoảng 10 tuyến đường sắt đô thị, đường sắt địa phương với chiều dài hơn 395km, trong đó metro có tổng chiều dài hơn 200km. 

Cụ thể các tuyến nối với Long Thành gồm: metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên nối về sân bay Long Thành và trung tâm hành chính), metro số 2 (Biên Hòa - Nhơn Trạch - Long Thành), metro số 4 (Long Khánh - Long Thành), metro số 6 (sân bay Long Thành - Thủ Dầu Một), metro Thủ Thiêm - Long Thành. 

Bên cạnh đó là các tuyến metro số 1 (Trung tâm hành chính mới - sân bay Biên Hòa), metro số 3 (Biên Hòa - Trảng Bom - Long Khánh), metro số 5 (sân bay Biên Hòa - sông Đồng Nai kết nối đến TP.HCM khu vực thuộc Bình Dương cũ). 

Đi cùng với phát triển mạng lưới metro, TP Đồng Nai định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD quanh các nhà ga lớn. 

Việc hoạch định đồng bộ này không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng mà còn tạo ra các trung tâm đô thị đa năng, năng động xung quanh hệ thống đầu mối giao thông.

Trong giai đoạn đầu, TP Đồng Nai đang phối hợp với TP.HCM tập trung nguồn lực triển khai hai tuyến đường sắt đô thị có ý nghĩa chiến lược, tạo hành lang kết nối trực tiếp với sân bay Long Thành.

Trước hết là tuyến metro Thủ Thiêm - Long Thành với chiều dài 48km, điểm đầu kết nối ga Thủ Thiêm (TP.HCM), điểm cuối tại depot Cẩm Đường (TP Đồng Nai). Dự án hiện được Công ty cổ phần đầu tư địa ốc Đại Quang Minh nghiên cứu đầu tư, dự kiến khởi công vào tháng 9-2026.

Điểm đặc biệt của dự án là được nghiên cứu theo hướng khai thác liên thông với metro số 2 đoạn Bến Thành - Tham Lương và metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm. Khi đó, hành khách có thể đi một mạch từ khu vực Tân Sơn Nhất đến sân bay Long Thành mà không phải xuống tàu để chuyển tuyến.

Song song đó, TP Đồng Nai cũng đang đẩy nhanh dự án kéo dài metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) đến Trung tâm chính trị - hành chính TP Đồng Nai và sân bay Long Thành. 

Dự án trên được HĐND TP Đồng Nai thông qua chủ trương đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), với tổng mức đầu tư khoảng 60.261 tỉ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 4.323 tỉ đồng. Dự kiến dự án triển khai trong giai đoạn 2026 - 2029.

Để rút ngắn tiến độ, TP Đồng Nai đã kiến nghị Chính phủ cho phép thực hiện dự án theo cơ chế xây dựng khẩn cấp, đồng thời chỉ đạo các sở, ngành khẩn trương hoàn tất công tác giải phóng mặt bằng và các thủ tục lựa chọn nhà đầu tư theo cơ chế đặc thù.

Theo phương án của hai địa phương, khi hai tuyến metro được đầu tư đồng bộ, thời gian đi lại từ TP.HCM đến sân bay Long Thành và ngược lại chỉ khoảng 30 - 40 phút.