Nghị định số 30/2026/NĐ-CP khơi thông thị trường tiết kiệm năng lượng

Ngày 21/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 30/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo đó, phạm vi điều chỉnh của Nghị định đã quy định chi tiết Điều 44, khoản 1 Điều 45, Điều 48 Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả số 50/2010/QH12; khoản 11, khoản 18, khoản 19 và khoản 20 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả số 77/2025/QH15.

Biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả bao gồm: Quản lý giám sát sử dụng năng lượng; cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; tổ chức kiểm toán năng lượng; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước; dán nhãn năng lượng cho phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng và vật liệu xây dựng; quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; tổ chức dịch vụ năng lượng biện pháp thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; kiểm tra, thanh tra về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Nghị định được áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, sử dụng năng lượng tại Việt Nam.

Theo ông Mã Khai Hiền - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển về Tiết kiệm Năng lượng (Enerteam) cho biết: Việc ban hành Nghị định số 30/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 21/01/2026, được xem là “cú hích” pháp lý quan trọng, tạo hành lang thực thi hiệu quả Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (Luật số 77). Đối với các doanh nghiệp tư vấn, kiểm toán năng lượng và dịch vụ ESCO, Nghị định này mở ra kỳ vọng mở rộng đáng kể không gian thị trường tiết kiệm năng lượng.

Trước hết, việc siết chặt quản lý, đồng thời mở rộng danh mục các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm bắt buộc thực hiện tiết kiệm năng lượng và báo cáo định kỳ sẽ trực tiếp hình thành nguồn cầu ổn định, quy mô lớn cho các dịch vụ tư vấn, kiểm toán năng lượng chuyên sâu. Qua đó, thị trường sẽ từng bước sàng lọc các đơn vị tư vấn thiếu năng lực, hoạt động hình thức, manh mún; chỉ những doanh nghiệp đủ trình độ chuyên môn, năng lực triển khai và uy tín mới có thể đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động tiết kiệm năng lượng trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, thông qua sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý theo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượn tiết kiệm và hiệu quả, các đơn vị kiểm toán năng lượng hoạt động hiện nay phải nâng cao tiêu chí dịch vụ tư vấn, cũng như thường xuyên tự cập nhật kiến thức chuyên môn cho đơn vị của mình và cũng như tham gia vào mô hình dịch vụ ESCO. Các đơn vị kiểm toán năng lượng có uy tín và có đủ nguồn lực sẽ có lợi thế cạnh tranh cả về quy mô và chất lượng dịch vụ khi khách hàng doanh nghiệp chú trọng hơn vào chất lượng báo cáo kiểm toán năng lượng và tính khả thi của giải pháp tiết kiệm năng lượng và giảm phát khí nhà kính cho doanh nghiệp áp dụng.

Nghị định mới ban hành sẽ thúc đẩy mạnh hoạt động ESCO tham gia vào thị trường tiết kiệm năng lượng, đặc biệt là mô hình chia sẻ rủi ro của ESCO cùng với việc chuẩn hóa các hợp đồng hiệu quả năng lượng (EPC) sẽ kỳ vọng giúp ESCO giảm thiểu rủi ro pháp lý và tạo niềm tin cho doanh nghiệp khi hợp tác với ESCO, giúp doanh nghiệp có thêm phương án lựa chọn trong đầu tư tiết kiệm năng lượng phù hợp theo nguồn lực của mình.

"Doanh nghiệp cũng kỳ vọng sau khi Nghị định được ban hành, có hiệu lực sẽ tạo điều kiện cho ESCO tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giúp cho mô hình ESCO thành công và được nhân rộng hơn. Đồng thời, mở thêm cơ hội cho đơn vị tư vấn kiểm toán năng lượng về các dịch vụ mới liên quan đến chuyển đổi xanh và thị trường tín chỉ các-bon. Sự kết hợp giữa hoạt động kiểm toán năng lượng và tư vấn kiểm kê khí nhà kính sẽ giúp cho doanh nghiệp xây dựng được lộ trình giảm phát thải tích hợp trong báo cáo kiểm toán năng lượng, góp phần mục tiêu chung về Net Zero 2050"- ông Hiền nhấn mạnh.

Còn theo TS Dương Trung Kiên - Giám đốc Công ty CP Giải pháp Công nghệ Việt Nam, một điểm đáng chú ý là vai trò của chính quyền địa phương được đặt ở trung tâm triển khai, thay vì chỉ thực hiện thụ động như trước. Cụ thể, UBND cấp tỉnh được giao trách nhiệm rõ ràng và định kỳ trong phê duyệt, ban hành danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm trên địa bàn một năm một lần trước ngày 31/3 hàng năm và tổng hợp gửi Bộ Công Thương.

"Việc phê duyệt, công bố danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm hằng năm, tiếp nhận báo cáo, kiểm tra dán nhãn năng lượng… giúp địa phương nắm chắc thực trạng tiêu thụ năng lượng trên địa bàn, từ đó chủ động xây dựng chính sách, kế hoạch phù hợp"- ông Dương Trung Kiên khẳng định.

Nội dung của Nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm của địa phương với các Bộ, ngành trung ương trong triển khai thực hiện như: Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng giữ vai trò xây dựng chuẩn mực, hướng dẫn, công bố, kiểm tra hệ thống; trong khi địa phương chịu trách nhiệm giám sát thực địa, kiểm tra thị trường, kể cả trên nền tảng thương mại điện tử, đây chính là bước tiến quan trọng để chuyển quản lý từ “trên giấy” sang “tại hiện trường”.

Đặc biệt để chính sách đi vào cuộc sống, theo ông Dương Trung Kiên thì bên cạnh phân cấp, phân quyền rõ ràng, không chồng chéo, thì việc xử lý vi phạm, hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy kiểm toán năng lượng hay triển khai các mô hình tiết kiệm năng lượng cũng sẽ giảm đáng kể độ trễ, nhất là trong bối cảnh nhiều địa phương đang chịu áp lực tăng trưởng và chuyển đổi xanh.

Ông Dương Trung Kiên khẳng định, với những qui định của Nghị định số 30, nếu được triển khai nghiêm túc nghị định này có thể trở thành đòn bẩy quan trọng để hình thành hệ sinh thái dịch vụ năng lượng, đồng thời giúp công tác sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đi vào thực chất, đóng góp trực tiếp cho mục tiêu tăng trưởng xanh và giảm phát thải của Việt Nam trong giai đoạn tới.