Kỳ vọng từ kịch bản tăng trưởng ngành Công Thương giai đoạn 2026-2030

Giai đoạn 2026-2030 mở ra trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục vận động phức tạp, khó lường. Quá trình phục hồi sau các cú sốc lớn chưa thực sự đồng đều, trong khi cạnh tranh chiến lược, bảo hộ thương mại, chuyển dịch chuỗi cung ứng và các yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững đang tái định hình trật tự kinh tế toàn cầu. 

Song song với thách thức là những cơ hội mới từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và làn sóng đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng tái tạo và thương mại hiện đại.

Trong nước, Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển then chốt của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030 với nền tảng ổn định, kinh tế vĩ mô được giữ vững và năng lực sản xuất được củng cố rõ nét. 

Những cải cách thể chế quan trọng, sự chuyển dịch tư duy quản lý từ hành chính sang kiến tạo phát triển, cùng với việc triển khai đồng bộ các nghị quyết lớn của Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ trong năm 2025, được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới từ năm 2026 trở đi.

Đặc biệt, mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước không chỉ nâng cao hiệu quả điều hành mà còn mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy liên kết vùng, đầu tư công, sản xuất công nghiệp và xuất khẩu.

Trong bức tranh đó, ngành Công Thương tiếp tục được xác định là một trong những trụ cột của tăng trưởng kinh tế. Công nghiệp, năng lượng và thương mại không chỉ đóng góp trực tiếp vào GDP mà còn có vai trò lan tỏa, dẫn dắt các ngành khác. 

Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, việc xây dựng kịch bản tăng trưởng ngành Công Thương giai đoạn 2026-2030 vì vậy mang ý nghĩa chiến lược, vừa nhằm lượng hóa mục tiêu phát triển, vừa tạo cơ sở cho điều hành linh hoạt trong bối cảnh nhiều biến động.

Quan điểm xuyên suốt của các kịch bản là chuyển đổi mô hình tăng trưởng chiều sâu, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất làm nền tảng. Công nghiệp được định hướng phát triển mạnh vào chế biến, chế tạo công nghệ cao và công nghiệp nền tảng; năng lượng phát triển theo hướng an ninh, bền vững, giảm phát thải. 

Thương mại hiện đại hóa, gắn với chuyển đổi số, logistics xanh và chuỗi cung ứng bền vững. Doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm, trong khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, hoàn thiện thể chế và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định.

Trên cơ sở đánh giá toàn diện bối cảnh trong nước và quốc tế, ngành Công Thương xây dựng ba kịch bản tăng trưởng cho giai đoạn 2026-2030, tương ứng với các mức độ thuận lợi khác nhau của môi trường kinh tế.

Kịch bản cơ sở được xem là phương án khả thi, cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô, với GDP cả nước tăng bình quân khoảng 8,5%/năm. Trong kịch bản này, kinh tế thế giới phục hồi chậm, không xuất hiện các cú sốc lớn về năng lượng, thương mại hay tài chính; cải cách thể chế trong lĩnh vực Công Thương được triển khai hiệu quả, tạo điều kiện cho sản xuất và xuất khẩu phát triển. 

Chỉ số sản xuất công nghiệp được kỳ vọng tăng 10-11%/năm, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 11-12%, tiếp tục giữ vai trò động lực chủ yếu của tăng trưởng. Tỷ trọng công nghiệp trong GDP đạt 39-41%, phản ánh xu hướng công nghiệp hóa theo chiều sâu.

Ở lĩnh vực thương mại, xuất khẩu tăng 9-10%/năm, nhập khẩu tăng 10,5-11,5%, gắn với mở rộng quy mô sản xuất và đầu tư. Thị trường trong nước tiếp tục là trụ đỡ quan trọng, với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13-14%/năm. Thương mại điện tử duy trì tốc độ tăng trưởng 20-22%/năm, chiếm 14-16% tổng mức bán lẻ, cho thấy sự chuyển dịch rõ nét trong mô hình tiêu dùng và phân phối.

Kịch bản tăng trưởng cao phản ánh kỳ vọng về một giai đoạn thuận lợi hơn, khi kinh tế thế giới phục hồi tích cực, dòng vốn FDI vào công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng và logistics tăng mạnh, cải cách thể chế và chuyển đổi số đạt tính đột phá. Trong kịch bản này, GDP có thể tăng bình quân 10%/năm, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 12-13%, công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 13-14%. Tỷ trọng công nghiệp trong GDP được nâng lên 43-45%, cho thấy bước tiến rõ rệt về chất lượng và chiều sâu của tăng trưởng.

Điểm nhấn của kịch bản tăng trưởng cao là mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất – xuất khẩu quan trọng trong một số ngành hàng chủ lực, với hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. Thương mại điện tử chiếm 16-18% tổng mức bán lẻ, logistics xanh và thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển mạnh, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong khi đó, kịch bản tăng trưởng thấp được xây dựng như phương án dự phòng trong trường hợp bối cảnh quốc tế diễn biến bất lợi, khi kinh tế thế giới suy giảm kéo dài, xung đột địa chính trị và bảo hộ thương mại gia tăng, chi phí năng lượng và logistics biến động mạnh. Khi đó, GDP có thể chỉ tăng khoảng 7,5%/năm. 

Ngành Công Thương sẽ ưu tiên ổn định thị trường trong nước, bảo đảm an ninh năng lượng, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất và hạn chế đứt gãy chuỗi cung ứng, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm thiểu rủi ro.

Đáng chú ý, kết quả tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02% là cơ sở quan trọng củng cố niềm tin vào các kịch bản trên. Đây là mức tăng cao thứ hai trong giai đoạn 2011-2025, chỉ sau năm 2022, thời điểm kinh tế phục hồi mạnh sau đại dịch. Đáng chú ý, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 8,95%, đóng góp 43,62% vào tăng trưởng, trong khi khu vực dịch vụ tăng 8,62%, đóng góp hơn 51%. Cơ cấu này cho thấy động lực tăng trưởng đang dịch chuyển theo hướng tích cực, với vai trò ngày càng lớn của sản xuất công nghiệp và thị trường trong nước.

Từ nền tảng năm 2025, có thể thấy mục tiêu tăng trưởng bình quân 8,5%/năm trong kịch bản cơ sở giai đoạn 2026-2030 là khả thi, thậm chí mở ra dư địa để tiệm cận kịch bản tăng trưởng cao nếu cải cách thể chế, đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được triển khai nhất quán.