Hoàn thiện cơ chế, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 186/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/7/2026, đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng của Nghị định số 99/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp. Những sửa đổi lần này tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế phân định thẩm quyền xử phạt, bổ sung thẩm quyền cho các lực lượng chức năng, đồng thời tăng cường các biện pháp xử lý đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp trên môi trường số.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 186 là sửa đổi quy định về biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm quyền sở hữu công nghiệp. Theo đó, ngoài việc buộc thay đổi tên doanh nghiệp, tên hộ kinh doanh có chứa yếu tố vi phạm quyền sở hữu công nghiệp, nghị định còn bổ sung quy định buộc hoàn trả tên miền và áp dụng biện pháp ngăn chặn truy cập đối với tên miền xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Quy định này được đánh giá là phù hợp với thực tiễn khi nhiều hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hiện nay diễn ra trên môi trường internet thông qua việc đăng ký và sử dụng tên miền có dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc các đối tượng sở hữu công nghiệp khác. Việc bổ sung cơ chế thu hồi, hoàn trả và ngăn chặn truy cập tên miền sẽ tạo thêm công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng của chủ thể quyền.

Nghị định 186 dành một nội dung lớn để sửa đổi quy định về phân định thẩm quyền xử phạt giữa các cơ quan chức năng. Theo quy định mới, Cục Sở hữu trí tuệ và các đoàn kiểm tra chuyên ngành sở hữu công nghiệp được giao thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành.

Đối với lực lượng Quản lý thị trường, nghị định quy định rõ thẩm quyền xử phạt các hành vi vi phạm trong hoạt động sản xuất, buôn bán, chào hàng, vận chuyển, tàng trữ, trưng bày hàng hóa và kinh doanh dịch vụ thương mại trên thị trường nội địa.

Trong khi đó, cơ quan Hải quan được giao xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến hoạt động nhập khẩu, quá cảnh và vận chuyển hàng hóa trong địa bàn hoạt động hải quan…Ngoài ra, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, cấp xã và Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ cũng được quy định rõ thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm xảy ra trên địa bàn quản lý.

Việc phân định cụ thể trách nhiệm giữa các lực lượng giúp tránh chồng chéo trong quá trình thực thi, đồng thời nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm.

Một điểm mới đáng chú ý khác là nghị định bổ sung Điều 15a quy định riêng về thẩm quyền xử phạt của các chức danh thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ. Theo đó, Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành sở hữu công nghiệp do Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ thành lập được phạt tiền đến 200 triệu đồng.

Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ được phạt tiền đến 250 triệu đồng, đồng thời có quyền áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành sở hữu công nghiệp do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ thành lập cũng được trao thẩm quyền xử phạt đến 250 triệu đồng.

Việc bổ sung các quy định này góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong giai đoạn mới…

Một trong những nội dung mới phù hợp với xu thế chuyển đổi số là quy định về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp trên môi trường điện tử. Nghị định xác định việc xử lý vi phạm trên môi trường điện tử được thực hiện khi đáp ứng các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật, thông tin và các yêu cầu theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Bên cạnh đó, nghị định quy định cụ thể trách nhiệm của doanh nghiệp viễn thông trong việc ngăn chặn truy cập đối với các tên miền xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp khi có quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Các nhà đăng ký tên miền, đơn vị quản lý tên miền cũng được giao trách nhiệm phối hợp thu hồi tên miền để bảo đảm thi hành quyết định xử phạt.

Có thể thấy, Nghị định 186/2026/NĐ-CP không chỉ sửa đổi về mặt kỹ thuật pháp lý mà còn tạo ra những thay đổi quan trọng trong cơ chế thực thi pháp luật về sở hữu công nghiệp. Việc bổ sung thẩm quyền cho các cơ quan chức năng, hoàn thiện cơ chế xử lý tên doanh nghiệp, tên hộ kinh doanh và tên miền vi phạm, đồng thời tăng cường các biện pháp xử lý trên môi trường số sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số phát triển mạnh mẽ.