Gỡ điểm nghẽn thể chế để điện gió ngoài khơi 'cất cánh'

Việt Nam có lợi thế tự nhiên rõ rệt cho điện gió ngoài khơi với đường bờ biển dài, tốc độ gió tốt và nhu cầu điện tăng nhanh. Theo quy hoạch, Việt Nam phấn đấu đưa vào vận hành từ 6.000-17.000 MW điện gió ngoài khơi vào năm 2030 và có thể đẩy nhanh tiến độ nếu thu hút được các doanh nghiệp có tiềm lực tài chính, công nghệ và kinh nghiệm quốc tế tham gia đầu tư. Đến năm 2050, điện gió ngoài khơi dự kiến chiếm khoảng 14,7-16,6% tổng cơ cấu nguồn điện quốc gia.

Theo ông Trần Hoài Trang - Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương, thời gian qua, Việt Nam đã giao khu vực biển cho các nhà đầu tư với tổng công suất khoảng 7 GW để thực hiện các bước chuẩn bị phát triển dự án. Đây là một trong những bước đi ban đầu nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển điện gió ngoài khơi từ nay đến năm 2030.

Bên cạnh việc xác định vị trí của điện gió ngoài khơi trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 253/2025/QH15 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030 nhằm tạo ra các cơ chế, chính sách đột phá để phát triển điện gió ngoài khơi từ nay đến năm 2030.

Trong quá trình triển khai các dự án vừa được giao khu vực biển, cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến phát triển điện gió ngoài khơi, tạo hành lang pháp lý đủ thông thoáng và đủ sức thu hút đầu tư vào lĩnh vực này. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực mới, Việt Nam rất thận trọng trong quá trình triển khai; việc phát triển dự án phải hướng tới thành công thực chất, đem lại hiệu quả kinh tế cho nhà đầu tư và mang lại lợi ích cho quốc gia. Trong những năm tới, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Trong bối cảnh đó, điện gió ngoài khơi được kỳ vọng có đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế.

Ông Trần Hoài Trang thông tin thêm, lĩnh vực này đã được tính toán, định vị trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh trên cả hai phương diện là phát triển nguồn điện và hạ tầng đi kèm. Cụ thể, Việt Nam đã quy hoạch đường dây truyền tải, các trung tâm năng lượng, cơ sở cảng biển và logistics cho giai đoạn dài hạn tiếp theo. 

Về hoàn thiện thể chế, chính sách, hiện Việt Nam đang sửa đổi Luật Điện lực nhằm có các cơ chế tốt hơn, thông thoáng hơn cho nhà đầu tư, bao gồm thủ tục triển khai dự án từ khâu cấp chủ trương đầu tư đến các quy trình quản lý chất lượng xây dựng công trình, đặc biệt là công trình điện gió.

Đối với điện gió ngoài khơi, nội dung này cũng đang được đề cập trong dự thảo sửa đổi Luật Điện lực, dự kiến trình vào tháng 10/2026. Dự thảo được kỳ vọng sẽ bổ sung những cơ chế đột phá hơn, tiếp nối Nghị quyết số 253, qua đó tạo nền tảng pháp lý thuận lợi để phát triển lĩnh vực này.

Bên cạnh hoàn thiện thể chế, đồng bộ giữa nguồn điện và lưới điện truyền tải là điều kiện then chốt để phát triển điện gió ngoài khơi. Theo ông Trần Hoài Trang, cần tập trung nguồn lực đầu tư đồng bộ giữa nguồn điện và hệ thống truyền tải, qua đó bảo đảm khả năng giải tỏa công suất. Việt Nam cũng đã tính đến phương án xây dựng các tuyến đường dây truyền tải dọc bờ biển, nhằm kết nối các trung tâm năng lượng với các trang trại điện gió ngoài khơi, đồng thời đưa điện về những trung tâm phụ tải lớn trong tương lai, đặc biệt ở khu vực miền Bắc.

Để đạt được mục tiêu này, lãnh đạo Cục Điện lực cho rằng, Việt Nam rất cần sự hỗ trợ của các nhà đầu tư, bao gồm nhà đầu tư nước ngoài, nhất là các doanh nghiệp có khả năng cung cấp tư vấn, thiết bị và giải pháp kỹ thuật cho việc xây dựng các trang trại điện gió ngoài khơi.

“Việt Nam sẵn sàng hợp tác, tiếp nhận và chào đón những nhà đầu tư thực sự có năng lực, có đầy đủ nguồn lực để tham gia đầu tư trong lĩnh vực này”, ông Trần Hoài Trang nhấn mạnh.

Trước đó, trao đổi tại Hội nghị Năng lượng gió châu Á - Thái Bình Dương 2026, ông Mark Wainwright - Tổng Giám đốc Dự án Fengmiao, CIP đánh giá Việt Nam đang có tầm nhìn rõ ràng về năng lượng, có lộ trình thận trọng và chắc chắn nhằm tăng cường khả năng chống chịu về năng lượng.

Dẫn kinh nghiệm từ Đài Loan (Trung Quốc), ông Mark Wainwright cho biết, CIP bắt đầu tham gia thị trường này từ sớm do nhìn thấy lộ trình đầu tư rõ ràng. Khi đó, chính quyền sở tại áp dụng cơ chế giá FIT kéo dài 20 năm, đồng thời bảo đảm sự chắc chắn về lưới điện ngay từ thời điểm nhà đầu tư được trao dự án. Đây là những yếu tố quan trọng giúp củng cố niềm tin và thu hút dòng vốn đầu tư.

Đại diện CIP nhận định Việt Nam cũng đang đi theo hướng này, song vẫn có một số điểm cần cùng Chính phủ tiếp tục làm rõ và hoàn thiện. Điện gió ngoài khơi là nỗ lực chung giữa khu vực công và khu vực tư nhân, việc định hình chính sách cần có sự tham gia của những nhà đầu tư quan tâm tới Việt Nam và mong muốn cùng Chính phủ tìm ra giải pháp.

Cùng nhìn nhận về triển vọng thị trường, ông Dhiraj Shangari - Trưởng bộ phận Thị trường vốn và Đầu tư, Pacifico Energy cho rằng Việt Nam có lợi thế rất lớn về tài nguyên gió, các chính sách cũng đang cho thấy sự hỗ trợ tích cực, đơn cử Nghị quyết số 253 của Quốc hội là cơ chế quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng trong lĩnh vực này.

Từ kinh nghiệm thực tế, đại diện CIP cho biết doanh nghiệp đã xây dựng hai dự án điện gió ngoài khơi tại Đài Loan (Trung Quốc), hiện cung cấp điện cho khoảng 1 triệu hộ gia đình. CIP cũng đang xây dựng thêm một dự án khác với tổng vốn đầu tư khoảng 4 tỷ Euro. Nguồn điện từ các dự án này phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn thông qua hợp đồng mua bán điện và hơn 65% nguồn tài chính đến từ các ngân hàng địa phương.

Theo ông Dhiraj Shangari, khi dòng vốn của doanh nghiệp đi vào sẽ kéo theo nhiều nguồn vốn khác và tạo ra hàng nghìn việc làm. Việt Nam có tiềm năng gió lớn và có lợi thế về năng lực chế tạo trong nước, các doanh nghiệp như PTSC và nhiều đơn vị khác cho thấy Việt Nam có năng lực kỹ thuật, chế tạo và xây dựng tốt.

Ở phân khúc điện gió trên bờ và gần bờ, ông David Wotherspoon - Giám đốc Phát triển điện gió ngoài khơi, OWC cho biết doanh nghiệp đã hiện diện tại Việt Nam hơn 10 năm, xây dựng khoảng 1,6 GW điện gió trên bờ và gần bờ. Giai đoạn 5-7 năm tới, điện gió trên bờ và gần bờ sẽ có vai trò quan trọng, bởi đây là các nguồn có khả năng kết nối vào hệ thống nhanh hơn để hỗ trợ tăng trưởng GDP của Việt Nam. Chuỗi cung ứng cho phân khúc này đã sẵn sàng, gồm công nghệ, con người và các đối tác EPC như IPC để triển khai dự án ở quy mô lớn và với tốc độ nhanh.

Hiện Việt Nam có khoảng 6 GW công suất điện gió đã lắp đặt, trong khi mục tiêu là khoảng 28 GW. Vì vậy, vấn đề chính hiện nay là làm sao để các dự án có thể chuyển từ giai đoạn phát triển sang triển khai.

Đại diện OEM cho rằng, hai thách thức lớn hiện nay là cấp phép và khả năng thu hút vốn quốc tế. Về cấp phép, cần đẩy nhanh quá trình phê duyệt chủ trương đầu tư và các thủ tục liên quan, tránh để dự án mắc kẹt quá lâu trong giai đoạn phát triển. Về vốn, Việt Nam sẽ cần dòng vốn rất lớn trong giai đoạn tới, vì vậy khung hợp đồng mua bán điện có khả năng vay vốn là yếu tố rất quan trọng.