Đồng Nai hướng tới đô thị Trung ương: Bước ngoặt từ 3 trụ cột kinh tế

Ngày 25/3/2026, theo Thông báo Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã đồng ý chủ trương thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của địa phương, mở ra một giai đoạn mới về mô hình quản trị, tổ chức không gian đô thị và nâng tầm vị thế của Đồng Nai trong hệ thống đô thị quốc gia.

Ban Chấp hành Trung ương Đảng giao Bộ Chính trị chỉ đạo Đảng ủy Chính phủ căn cứ chủ trương của Trung ương, chỉ đạo Chính phủ hoàn chỉnh đề án, hồ sơ theo quy định để trình tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI xem xét, quyết định.

Tỉnh Đồng Nai có diện tích hơn 12.737 km², dân số gần 4,5 triệu người, nằm trong nhóm 5 địa phương có quy mô dân số lớn nhất cả nước.

Việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương không đơn thuần là thay đổi về tên gọi gắn với đơn vị hành chính, mà là bước chuyển quan trọng về mô hình phát triển và quản trị đô thị. Mô hình này cho phép Đồng Nai phát huy vai trò điều phối không gian phát triển, liên kết hạ tầng, phân bổ nguồn lực và góp phần lớn tăng trưởng cho toàn khu vực Đông Nam Bộ.

Tại Dự thảo Đề án thành lập Thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương của UBND tỉnh Đồng Nai mới đây và thực tiễn phát triển trong những năm qua cho thấy, Đồng Nai đã hội tụ đầy đủ các điều kiện để hình thành một đô thị động lực tầm quốc gia.

Cụ thể, năm 2025, GRDP của tỉnh đạt khoảng 677.932 tỷ đồng, thu ngân sách trên 102.962 tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người đạt 152,8 triệu đồng/người, đóng góp khoảng 5% GDP của cả nước. Những con số này phản ánh nền tảng kinh tế vững chắc, cùng với cơ cấu kinh tế thiên về công nghiệp – dịch vụ, tạo tiền đề cho việc phát triển một đô thị đa trung tâm, đa chức năng và có mức độ tương tác vùng cao.

Trong thời gian qua, Đồng Nai đã tập trung huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội theo hướng đồng bộ, hiện đại. Các tuyến giao thông chiến lược, hệ thống logistics, cảng cạn, khu công nghiệp và đô thị mới được đầu tư phát triển đã góp phần mở rộng không gian đô thị, nâng cao năng lực liên kết vùng và tăng cường khả năng thu hút đầu tư.

Với vị trí địa chiến lược quan trọng tại khu vực phía Nam, Đồng Nai đang từng bước khẳng định vai trò là một cực tăng trưởng năng động của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, giữ vai trò đầu mối kết nối giữa Đông Nam Bộ với Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và có tác động lan tỏa đến vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt, khu vực Long Thành – Nhơn Trạch được định hướng trở thành đô thị động lực mới gắn với Cảng hàng không quốc tế Long Thành (sân bay Long Thành), hình thành hệ sinh thái phát triển gồm công nghiệp, dịch vụ, logistics và đô thị hiện đại.

Trong bối cảnh quy mô kinh tế, dân số và mức độ đô thị hóa của Đồng Nai ngày càng tăng, việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương được xem là bước đi cần thiết nhằm cụ thể hóa các định hướng trong quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch hệ thống đô thị, đồng thời tạo cơ chế quản lý phù hợp để phát huy đầy đủ tiềm năng, lợi thế của địa phương.

Có thể khẳng định, chủ trương thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương là yêu cầu khách quan, cấp thiết và có cơ sở thực tiễn rõ ràng. Đây không chỉ là mong muốn của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tạo động lực phát triển mới, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đóng góp lớn hơn cho tăng trưởng kinh tế đất nước trong giai đoạn tới.

Song song với quá trình hoàn thiện các tiêu chí đô thị, nền tảng kinh tế vững chắc, đặc biệt là các lĩnh vực thuộc ngành Công Thương, chính là yếu tố cốt lõi giúp Đồng Nai đủ điều kiện và tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới với vai trò là thành phố trực thuộc Trung ương.

Trong cơ cấu kinh tế của tỉnh, công nghiệp tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, là động lực chính cho tăng trưởng. Năm 2025, giá trị sản xuất công nghiệp của Đồng Nai ước đạt khoảng 1,65 triệu tỷ đồng, chiếm 50,35% GRDP, với tốc độ tăng trưởng đạt 9,63%, cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Trong đó, ngành công nghiệp chế biến – chế tạo tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ lực, chiếm trên 90% cơ cấu toàn ngành công nghiệp và duy trì mức tăng trưởng cao, đạt 10,19% trong năm 2025.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 89 khu công nghiệp theo quy hoạch, trong đó 44 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, đóng góp trên 80% giá trị sản lượng công nghiệp và tạo việc làm cho khoảng 680.000 lao động. Bên cạnh đó, tỉnh đã quy hoạch 63 cụm công nghiệp, từng bước phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống xử lý nước thải tập trung, hướng tới phát triển công nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường.

Đồng Nai cũng là điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Lũy kế đến nay, tỉnh có 2.509 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đăng ký khoảng 602.954 tỷ đồng và 2.269 dự án FDI với tổng vốn đăng ký khoảng 44,39 tỷ USD, đến từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ. Nhiều tập đoàn lớn trên thế giới đã lựa chọn Đồng Nai làm điểm đặt cơ sở sản xuất, góp phần hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng với công nghiệp, hoạt động thương mại và dịch vụ tiêu dùng trên địa bàn tỉnh cũng ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ, phản ánh sức mua và quy mô thị trường ngày càng mở rộng. Giai đoạn 2021–2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của Đồng Nai đạt 1.535.862 tỷ đồng, riêng năm 2025 đạt 425.128 tỷ đồng, gấp 2,1 lần so với năm 2021.

Trong cơ cấu tổng mức bán lẻ, lĩnh vực bán lẻ hàng hóa tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất, dao động từ 67,79% đến 77,62%, cho thấy hoạt động thương mại nội địa vẫn giữ vai trò trụ cột trong phát triển kinh tế địa phương. Đáng chú ý, nhóm hàng lương thực, thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu bán lẻ, phản ánh nhu cầu tiêu dùng thiết yếu của người dân tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy thị trường.

Song song với thương mại truyền thống, thương mại điện tử đang có bước phát triển tích cực, đặc biệt sau khi sáp nhập địa giới hành chính. Hiện Đồng Nai có 2 sàn thương mại điện tử đang vận hành, hỗ trợ gần 160 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất đưa hàng trăm sản phẩm OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu lên môi trường số, góp phần mở rộng kênh phân phối và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp địa phương.

Ở lĩnh vực logistics, Đồng Nai sở hữu hệ thống sông ngòi và luồng vận tải thủy thuận lợi, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển logistics và vận tải hàng hóa kết nối với hệ thống cảng biển vùng Đông Nam Bộ. Cảng biển Đồng Nai thuộc nhóm cảng biển số 4, với các khu bến trọng điểm như Phước An, Gò Dầu, Phước Thái, Nhơn Trạch và Long Bình Tân, giữ vai trò quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng khu vực. Đồng thời, tỉnh đang đẩy mạnh phát triển hệ thống cảng cạn (ICD) và trung tâm logistics đa phương thức, kết nối đồng bộ giữa đường bộ, đường sắt, cảng biển và Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Ở lĩnh vực xuất nhập khẩu, mặc dù chịu tác động từ biến động kinh tế – chính trị toàn cầu và ảnh hưởng kéo dài của đại dịch, hoạt động ngoại thương của Đồng Nai vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Giai đoạn 2021 – 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh đạt khoảng 139,9 tỷ USD, tăng khoảng 1,4 lần so với giai đoạn 2016 – 2020, với tốc độ tăng trưởng bình quân 9,35%/năm.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh gồm dệt may, giày dép, gỗ, điện tử, điều và cao su. Hiện Đồng Nai đã xuất khẩu hàng hóa đến 182 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó các thị trường tiêu thụ chính là Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc và Liên minh châu Âu (EU). Sự đa dạng về thị trường xuất khẩu cho thấy khả năng thích ứng và năng lực hội nhập sâu rộng của cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn.

Ở chiều ngược lại, hoạt động nhập khẩu chủ yếu phục vụ sản xuất công nghiệp và xuất khẩu. Giai đoạn 2021 – 2025, tổng kim ngạch nhập khẩu đạt khoảng 99,5 tỷ USD, tăng khoảng 1,2 lần so với giai đoạn trước. Các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu gồm nguyên liệu dệt may, da giày, hóa chất, gỗ và máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất.

Đáng chú ý, Đồng Nai tiếp tục nằm trong nhóm địa phương xuất siêu hàng đầu cả nước. Tỷ lệ xuất siêu của tỉnh duy trì ở mức cao, từ khoảng 4,33 tỷ USD năm 2021 lên 8,46 tỷ USD vào năm 2025. Kết quả này không chỉ góp phần ổn định cán cân thương mại quốc gia, mà còn khẳng định vai trò của Đồng Nai như một trung tâm sản xuất và xuất khẩu quan trọng của Việt Nam.