Đổi mới công nghệ, nâng giá trị cho nền kinh tế số

Kinh tế số đang dần trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, cạnh tranh quốc tế ngày càng khốc liệt và yêu cầu nâng cao năng suất lao động đặt ra cấp bách, đổi mới công nghệ không còn là lựa chọn mà là điều kiện tiên quyết để nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Theo công bố của Cục Thống kê, năm 2025, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng đáng kể so với giai đoạn đầu thực hiện Chương trình chuyển đổi số quốc gia. Con số này phản ánh không chỉ sự mở rộng về quy mô, mà còn cho thấy quá trình số hóa đã bắt đầu thâm nhập sâu vào các ngành sản xuất, thương mại, năng lượng và dịch vụ. Trong cấu phần đó, các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến ngành Công Thương như công nghiệp chế biến, chế tạo, thương mại điện tử, logistics và phân phối đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số trong lĩnh vực Công Thương đang diễn ra theo hướng hai chiều, vừa số hóa hoạt động quản lý nhà nước, vừa thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng công nghệ vào toàn bộ chuỗi giá trị. Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình nhằm chuẩn hóa dữ liệu ngành, phát triển hạ tầng thương mại điện tử, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia nền tảng số, đồng thời đẩy mạnh kết nối cung - cầu trên môi trường trực tuyến.

Trong lĩnh vực thương mại điện tử, Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số, trở thành một trong những thị trường phát triển nhanh trong khu vực. Sự gia tăng của thanh toán không tiền mặt, logistics thông minh và hệ sinh thái sàn giao dịch trực tuyến đã mở rộng không gian thị trường cho hàng hóa Việt Nam, đặc biệt là sản phẩm công nghiệp và nông sản chế biến. Điều đáng chú ý, công nghệ không chỉ giúp gia tăng doanh thu, mà còn nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và tối ưu hóa vận hành.

Ở khu vực công nghiệp, xu hướng tự động hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật đang dần thay đổi mô hình sản xuất truyền thống. Nhiều doanh nghiệp trong ngành chế biến, chế tạo đã từng bước chuyển sang mô hình nhà máy thông minh, quản trị theo thời gian thực, giảm chi phí tồn kho và tiết kiệm năng lượng. Sự dịch chuyển này góp phần nâng cao năng suất lao động - yếu tố vốn được coi là “điểm nghẽn” của tăng trưởng dài hạn.

Đáng lưu ý, định hướng phát triển kinh tế số của Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP. Đây không chỉ là mục tiêu về tỷ trọng, mà còn là yêu cầu tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng dựa trên tri thức, dữ liệu và công nghệ. Trong tiến trình đó, ngành Công Thương giữ vai trò trụ cột khi quản lý các lĩnh vực sản xuất, xuất nhập khẩu, thương mại và năng lượng - những khu vực có tác động lan tỏa rộng nhất.

Nếu giai đoạn trước tập trung mở rộng quy mô, thì giai đoạn hiện nay đòi hỏi nâng cao chất lượng tăng trưởng. Đổi mới công nghệ vì vậy phải hướng đến mục tiêu cốt lõi, gia tăng giá trị nội địa, nâng tầm sản phẩm Việt và cải thiện vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong nhiều năm, một phần lớn giá trị xuất khẩu của Việt Nam đến từ hoạt động gia công, lắp ráp với hàm lượng công nghệ và giá trị nội địa còn hạn chế. Để thay đổi cấu trúc này, việc làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm “Made in Vietnam” và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo là yêu cầu cấp thiết. Các doanh nghiệp công nghệ số trong nước đã từng bước chuyển từ gia công sang thiết kế, phát triển giải pháp, cung cấp dịch vụ nền tảng và sản phẩm có hàm lượng trí tuệ cao hơn.

Đối với ngành Công Thương, nâng cao giá trị còn nằm ở quản trị chuỗi cung ứng. Ứng dụng dữ liệu lớn trong dự báo thị trường, trí tuệ nhân tạo trong tối ưu hóa logistics, blockchain trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa đang giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, tiết kiệm chi phí và tăng độ tin cậy với đối tác quốc tế. Khi thông tin được minh bạch và luồng dữ liệu được chuẩn hóa, chi phí giao dịch giảm xuống, năng lực cạnh tranh được cải thiện rõ rệt.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số còn tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, tham gia sâu hơn vào thương mại quốc tế. Thông qua các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, hệ thống chứng từ điện tử và giải pháp thanh toán số, doanh nghiệp có thể tiếp cận thị trường toàn cầu mà không phải đầu tư hạ tầng phân phối truyền thống tốn kém. Đây chính là cách công nghệ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các nhóm doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để đổi mới công nghệ thực sự nâng cao giá trị, cần đồng bộ nhiều yếu tố như hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực số, đảm bảo an toàn dữ liệu và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp công nghệ với doanh nghiệp sản xuất. Vai trò điều phối của Bộ Công Thương trong việc xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, thúc đẩy chuyển đổi số ngành công nghiệp, hỗ trợ đào tạo và kết nối hệ sinh thái vì vậy có ý nghĩa quyết định.

Trong dài hạn, đổi mới công nghệ không chỉ nhằm tăng trưởng kinh tế mà còn hướng tới phát triển bền vững. Công nghệ số giúp tối ưu hóa sử dụng năng lượng, giảm phát thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và minh bạch hóa hoạt động thương mại. Khi kết hợp chuyển đổi số với chuyển đổi xanh, ngành Công Thương có thể tạo ra mô hình tăng trưởng mới, nơi giá trị gia tăng được tạo ra từ sáng tạo, hiệu quả và trách nhiệm.

Có thể khẳng định, nền kinh tế số của Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu. Từ nền tảng hạ tầng số đã được thiết lập, yêu cầu hiện nay là nâng cao chất lượng đổi mới công nghệ, làm chủ các công nghệ lõi và hình thành hệ sinh thái sáng tạo bền vững.