Chủ động nguồn cung phân bón trước xung đột Trung Đông

Trước nguy cơ giá phân bón biến động do xung đột Trung Đông, ngành phân bón cần chủ động đa dạng nguồn cung, dự trữ hàng hóa và xây dựng kịch bản ứng phó để giữ ổn định sản xuất.

Tại thời điểm này, nhiều doanh nghiệp kinh doanh phân bón và nông dân đang lo ngại giá phân bón có thể tăng mạnh nếu xung đột Trung Đông kéo dài, làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu. Nguy cơ thiếu hụt hàng hóa và leo thang chi phí sản xuất là hiện hữu. Trong bối cảnh đó, việc chủ động theo dõi thị trường, đa dạng hóa nguồn cung và chuẩn bị kịch bản ứng phó trở nên cấp thiết để bảo đảm sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực...

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, từ khi xảy ra xung đột vũ trang Mỹ - Israel và Iran tới nay, Hiệp hội Phân bón Việt Nam chưa nhận được bản tin nào từ Hiệp hội Phân bón Thế giới (IFA - International Fertilizer Association) về sự kiện trên.

Tổng hợp từ các nguồn tin và đánh giá, có thể thấy, nguồn cung và giá cả phân bón sẽ bị ảnh hưởng từ cuộc chiến này nhưng mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là thời gian và mức độ của cuộc chiến. Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran và các cuộc tấn công trả đũa của Iran gây ra tạo nên sự bất ổn trên thị trường hàng hóa, bao gồm cả phân bón, khi các nhà đầu tư chuyển sang vị thế né tránh rủi ro.

TS Phùng Hà chỉ rõ, rủi ro lớn nhất liên quan đến chuỗi cung ứng, cụ thể là sự gián đoạn tại eo biển Hormuz là nguyên nhân chính dẫn đến giá phân bón tăng, vì Hormuz là tuyến đường quan trọng cho việc vận chuyển phân bón. Nếu Iran đóng cửa eo biển Hormuz, nguồn cung lưu huỳnh và urea sẽ bị ảnh hưởng, giảm lần lượt 44% và 33% mỗi năm. Lượng hàng vận chuyển hàng tháng từ khu vực này vào khoảng 3 đến 3,9 triệu tấn phân bón, trong đó lưu huỳnh khoảng 1,5 đến 1,8 triệu tấn, urea khoảng 1,2 đến 1,5 triệu tấn và amoniac và phosphat khoảng 400 đến 500.000 tấn mỗi loại.

Trong trường hợp đó, nguồn cung sẽ bị ảnh hưởng và khó tiếp cận thị trường toàn cầu. Không có phương án thay thế khả thi nào cho các tàu lớn: Hầu hết các siêu tàu vận chuyển amoniac và tàu chở hàng rời cho lưu huỳnh không thể dễ dàng chuyển hướng. Không có tuyến đường biển nào vận chuyển hàng hóa ra khỏi Vùng Vịnh mà không đi qua Hormuz. Hậu quả chi phí logistic sẽ tăng vọt, cụ thể giá container, phụ phí bảo hiểm, chi phí nhiên liệu, chi phí nhân công…..

Phân tích thêm liên quan đến sản xuất ngành hàng này, TS Phùng Hà cho biết, việc bùng nổ chiến tranh khiến các nhà sản xuất phân bón của Iran phải ngừng sản xuất urea và amoniac. Các nhà máy urea của Ai Cập ngừng hoạt động do nguồn cung cấp khí đốt từ Israel bị gián đoạn. Tương tự, nguồn cung cấp khí đốt cho Jordan cũng đã bị ảnh hưởng.

TS Phùng Hà cho biết thêm, giá dầu và khí tự nhiên là yếu tố đầu vào cốt lõi của ngành phân bón. Phân đạm như urea và amoniac được sản xuất chủ yếu từ khí tự nhiên. Khi giá dầu tăng, giá khí thường tăng theo, kéo chi phí sản xuất phân bón leo thang. Để sản xuất 1 tấn urea cần một lượng lớn khí tự nhiên vừa làm nguyên liệu, vừa làm nhiên liệu vận hành nhà máy. Ngoài ra, sản xuất phân bón tiêu tốn nhiều điện và hơi nước, nên chi phí năng lượng tăng sẽ trực tiếp đẩy giá thành lên cao.

Đáng chú ý, Trung Đông là khu vực xuất khẩu urea lớn nhất thế giới, khoảng 20 triệu tấn/năm, trong đó Iran sản xuất khoảng 5 - 6,5 triệu tấn urea/năm, các nhà sản xuất urea lớn bao gồm Pardis Petrochemical, Kermanshah, Shiraz và xuất khẩu sang Ấn Độ, một số nước châu Á, châu Phi. Ai Cập xuất khẩu khoảng 4 triệu tấn urea/năm, chủ yếu sang châu Âu. Iran là một trong những nhà sản xuất amoniac hàng đầu thế giới (đứng thứ 6, do Iran có nguồn dự trữ khí tự nhiên đứng thứ hai trên thế giới). Amoniac là nguyên liệu thô để sản xuất phân bón chứa nitơ, như urea, MAP, DAP. Lưu huỳnh là nguyên liệu sản xuất axit sulphuric, từ axit này sản xuất ra DAP, SSP, SOP…..

Các nước sản xuất phân bón lớn ở Trung Đông là nơi đóng quân của lực lượng Mỹ, bao gồm Saudi Arabia (hơn 19 triệu tấn phân bón/năm), Qatar (5,5 – 6 triệu tấn urea/năm), UAE, Bahrain và Oman (2 triệu tấn/năm) đều bị ảnh hưởng bởi cuộc tấn công trả đũa của Iran. Do thị trường phân bón thế giới là thị trường mở nên mỗi biến động trên thế giới về giá cả, nguồn cung đều ảnh hưởng ít nhiều đến Việt Nam.

Trước nguy cơ leo thang chi phí sản xuất do chiến tranh nói trên, các chuyên gia ngành phân bón cũng khuyến cáo, cần chủ động theo dõi thị trường, đa dạng hóa nguồn cung và chuẩn bị kịch bản ứng phó trở nên cấp thiết để bảo đảm sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực.

Đối với doanh nghiệp phân bón lớn trong nước như Đạm Phú Mỹ, Đạm Cà Mau cũng đang ứng phó với biến động giá cao và rủi ro nguồn cung do xung đột Trung Đông bằng cách thận trọng đặt kế hoạch lợi nhuận 2026, chủ động theo dõi thị trường, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và tối ưu hóa chi phí sản xuất để bảo đảm nguồn cung trong nước

Chia sẻ thêm, TS Phùng Hà cho biết, thị trường phân bón thế giới vận hành theo cơ chế mở, do đó mọi biến động về nguồn cung và giá cả toàn cầu đều tác động tới Việt Nam ở mức độ nhất định. Hiện các doanh nghiệp và khách hàng đang theo dõi sát diễn biến xung đột tại Trung Đông.  “Các doanh nghiệp phân bón cần đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn. Về lâu dài, doanh nghiệp cần có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai”- TS Phùng Hà khuyến nghị.

Bên cạnh đó, đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu phân bón cần chủ động phân tích, phối hợp trao đổi thông tin với các bộ, ngành có liên quan về số liệu xuất nhập khẩu hàng hóa; tình hình biến động địa chính trị có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu và vận tải của doanh nghiệp Việt Nam; tình hình vận tải hàng hóa, giá cước, chi phí, phụ phí... nhằm kịp thời thống nhất phương án ứng phó đối kịp thời.