Chính sách mới mở không gian cho điện mặt trời mái nhà bứt tốc

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 (Nghị định 243). Trong đó, Nghị định này đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới.

Theo các chuyên gia năng lượng, đứng trước yêu cầu phát triển mới, với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu (Data Center), công nghiệp bán dẫn, xe điện và quá trình điện hóa nền kinh tế đang tạo ra một cơn khát điện chưa từng có trong lịch sử hiện đại. 

Tại Việt Nam, nhu cầu điện tiếp tục tăng trưởng ở mức cao trong khi nhiều dự án LNG, điện gió ngoài khơi và các nguồn điện quy mô lớn vẫn cần thêm thời gian để triển khai. Chính vì vậy, bảo đảm an ninh năng lượng đã trở thành nhiệm vụ cấp bách và cần huy động mọi nguồn lực của xã hội.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh khẳng định, Nghị định 243/2026/NĐ-CP là một bước tiến chính sách đầy tích cực, mở lối cho sự phát triển của thị trường điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. 

"Những chính sách này đang mở ra kỳ vọng về một giai đoạn phát triển mới cho điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam theo hướng thực chất hơn, minh bạch hơn, hiệu quả hơn và phù hợp hơn với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, trong thời kỳ chuyển đổi năng lượng và kỷ nguyên điện hóa đang diễn ra trên toàn thế giới", ông Trần Quốc Tâm nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, tại Nghị định 243, hàng loạt "nút thắt" về thủ tục đã được tháo gỡ cho thị trường bứt tốc. Thay đổi có tác động lớn nhất nằm ở việc phần lớn các hệ thống điện mặt trời mái nhà đấu nối hạ áp chỉ còn thực hiện thủ tục thông báo thay vì phải trải qua nhiều bước thủ tục như trước đây.

Đây là thay đổi đặc biệt quan trọng bởi phần lớn các hệ thống điện mặt trời mái nhà hiện nay thuộc nhóm đấu nối hạ áp. Điều đó đồng nghĩa phần lớn hộ gia đình, cửa hàng, khách sạn, văn phòng, nhà máy và doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ được hưởng lợi trực tiếp.

Nghị định cũng quy định rõ, từ khâu thông báo, tiếp nhận hồ sơ, phản hồi đến cấp giấy chứng nhận đều được định hướng thực hiện trên nền tảng số thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia và các hệ thống điện tử liên thông. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam có thể quản lý hàng triệu hệ thống điện mặt trời mái nhà trong tương lai mà không làm phát sinh thêm gánh nặng thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, Nghị định đã làm rõ khái niệm công trình xây dựng là nhà hoặc có kết cấu dạng nhà. Đây tưởng như chỉ là một điều chỉnh nhỏ nhưng thực tế lại giải quyết một trong những tranh luận kéo dài nhiều năm liên quan đến mái che bãi xe, nhà kho, trung tâm logistics, khu công nghiệp, công trình phụ trợ và nhiều mô hình tương tự. Khi cơ sở pháp lý rõ ràng hơn, nhà đầu tư có thể yên tâm triển khai dự án mà không phải đối mặt với các cách hiểu khác nhau giữa các địa phương.

Một trong những điểm sáng được chuyên gia đánh giá cao trong Nghị định 243, là lần đầu tiên, hệ thống pin lưu trữ năng lượng (Battery Energy Storage System – BESS) được đề cập tương đối đầy đủ trong khung chính sách. Đây là tín hiệu rất tích cực bởi điện mặt trời và lưu trữ điện đang trở thành một hệ sinh thái thống nhất trên toàn thế giới.

"Nếu điện mặt trời tạo ra điện năng thì BESS giúp quản trị điện năng đó, dịch chuyển điện từ thời điểm giá trị thấp sang thời điểm giá trị cao hơn, góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia. Việc BESS chính thức xuất hiện trong Nghị định cho thấy cơ quan quản lý đã bắt đầu nhìn nhận vai trò ngày càng quan trọng của lưu trữ điện trong quá trình chuyển đổi năng lượng", ông Trần Quốc Tâm nói.

Đặc biệt, Nghị định mới đã nâng tỷ lệ điện dư được mua từ 20% lên 50%. Theo chuyên gia, đây là thay đổi được thị trường mong chờ nhất trong nhiều năm qua. Việc nâng tỷ lệ điện dư được mua từ 20% lên 50% sẽ giúp cải thiện đáng kể hiệu quả đầu tư của nhiều dự án điện mặt trời mái nhà, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại và công nghiệp.

Ngoài ra, Nghị định cũng đã đề cập đến các mô hình khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu đô thị, khu thương mại tự do và các hệ thống lưới điện riêng. Đây chính là nền tảng pháp lý ban đầu cho những mô hình năng lượng mới như microgrid, cộng đồng năng lượng, khu công nghiệp xanh và nhà máy điện ảo (Virtual Power Plant – VPP). Đó cũng là những mô hình đang được nhiều quốc gia phát triển xem là trụ cột của hệ thống điện trong tương lai.