Bộ Công Thương đề xuất 'lối ra' cho xuất khẩu sắn

Sắn và các sản phẩm từ sắn là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người nông dân và đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, xuất khẩu sắn không chỉ mang ý nghĩa kinh tế đơn thuần mà còn phản ánh năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam trên thị trường thế giới.

Năm 2025, xuất khẩu sắn của Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng rất cao về sản lượng, cho thấy nhu cầu thị trường lớn và tiềm năng phát triển của ngành hàng này. Tuy nhiên, đi cùng với tăng trưởng là hàng loạt vấn đề mang tính cơ cấu, thể hiện rõ qua sự chênh lệch lớn giữa tốc độ tăng sản lượng và kim ngạch, mức độ phụ thuộc cao vào một thị trường xuất khẩu chủ lực và giá trị gia tăng của sản phẩm còn thấp. Những yếu tố này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải điều chỉnh chiến lược xuất khẩu sắn trong thời gian tới.

Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, năm 2025, xuất khẩu sắn và các sản phẩm từ sắn của Việt Nam đạt trên 3,9 triệu tấn, tương đương hơn 1,26 tỷ USD. So với năm 2024, sản lượng xuất khẩu tăng mạnh tới 52,2%, trong khi kim ngạch chỉ tăng 9,8%. Sự chênh lệch lớn giữa tốc độ tăng trưởng về lượng và giá trị cho thấy hiệu quả xuất khẩu của mặt hàng sắn chưa tương xứng với quy mô xuất khẩu.

Riêng trong tháng 12/2025, xuất khẩu sắn đạt 373.219 tấn, trị giá 135,1 triệu USD, tăng lần lượt 39,4% về lượng và 42,6% về kim ngạch so với tháng 11/2025. Diễn biến này phản ánh nhu cầu thị trường tăng mạnh vào thời điểm cuối năm, song đồng thời cũng cho thấy xuất khẩu sắn vẫn mang tính thời vụ rõ nét, thiếu sự ổn định trong dài hạn.

Hiện, xuất khẩu sắn của Việt Nam năm 2025 tiếp tục tập trung chủ yếu vào thị trường Trung Quốc. Cụ thể, xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 3,7 triệu tấn, tương đương 1,17 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng lượng và 92,6% tổng kim ngạch xuất khẩu sắn của cả nước. So với năm 2024, lượng xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 54,3% nhưng kim ngạch chỉ tăng 10,8%, phản ánh xu hướng giá xuất khẩu bình quân giảm và nguy cơ bị ép giá do phụ thuộc lớn vào một thị trường.

Ngoài Trung Quốc, Việt Nam còn xuất khẩu sắn sang một số thị trường khác như Đài Loan (Trung Quốc), Malaysia và Philippines. Tuy nhiên, quy mô xuất khẩu sang các thị trường này còn nhỏ, chưa đủ để tạo sự cân đối trong cơ cấu thị trường. Đáng chú ý, tại thị trường Đài Loan, mặc dù lượng xuất khẩu tăng 15,8% nhưng kim ngạch lại giảm 17,1%, cho thấy giá xuất khẩu sắn giảm mạnh và khả năng cạnh tranh còn hạn chế.

Tại cuộc họp “Chuỗi cung ngành sắn Việt Nam: Thực trạng và thách thức”, bà Vương Thị Oanh, đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho hay, xuất khẩu sắn của Việt Nam hiện nay phụ thuộc gần như tuyệt đối vào thị trường Trung Quốc. Mức độ tập trung thị trường quá cao khiến ngành sắn dễ bị tổn thương trước những biến động về chính sách, nhu cầu và giá cả từ thị trường này.

Thực tế cho thấy, dù sản lượng xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh trong năm 2025, giá xuất khẩu bình quân lại có xu hướng giảm. Điều này phản ánh rõ hạn chế trong khả năng đàm phán giá cũng như vị thế của sắn Việt Nam trên thị trường quốc tế khi chủ yếu xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô hoặc sơ chế.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên là cơ cấu sản phẩm xuất khẩu chưa hợp lý. Hiện nay, sắn lát khô và tinh bột sắn chưa qua chế biến sâu vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Đây là những sản phẩm có giá trị gia tăng thấp, dễ bị cạnh tranh và chịu áp lực giảm giá mạnh khi cung vượt cầu. Việc thiếu các sản phẩm chế biến sâu có hàm lượng công nghệ cao khiến hiệu quả xuất khẩu sắn chưa tương xứng với tiềm năng và quy mô sản xuất của Việt Nam.

Bên cạnh đó, xuất khẩu sắn còn mang tính thời vụ, phụ thuộc nhiều vào nhu cầu ngắn hạn và điều kiện thông quan. Các hợp đồng dài hạn và chuỗi liên kết ổn định giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ vẫn còn hạn chế, làm giảm tính bền vững của hoạt động xuất khẩu.

Trước thực trạng xuất khẩu sắn tăng mạnh về lượng nhưng kim ngạch tăng chậm, đại diện Bộ Công Thương cho rằng, giải pháp căn bản và lâu dài là nâng cao giá trị gia tăng thông qua đẩy mạnh chế biến sâu. Theo đó, cần từng bước giảm tỷ trọng xuất khẩu sắn lát khô và tinh bột sắn sơ chế. Đồng thời, khuyến khích đầu tư phát triển các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao như tinh bột biến tính, sản phẩm phục vụ ngành thực phẩm, dược phẩm, công nghiệp và năng lượng sinh học.

Song song với đó, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu được xác định là giải pháp quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Bên cạnh việc duy trì thị trường truyền thống, cần đẩy mạnh khai thác các thị trường đã có tín hiệu tăng trưởng tích cực như Malaysia và Philippines, mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác trong khu vực và trên thế giới. Việc đa dạng hóa thị trường sẽ giúp phân tán rủi ro, nâng cao khả năng đàm phán giá và tăng tính ổn định cho xuất khẩu sắn.

Bộ Công Thương cũng nhấn mạnh vai trò của nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu và tiêu chuẩn sản phẩm. Việc quy hoạch các vùng trồng sắn tập trung, áp dụng giống mới có năng suất và hàm lượng tinh bột cao, tăng cường kiểm soát chất lượng đầu vào sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguyên liệu. Đồng thời, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu là điều kiện cần để sắn Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các thị trường có giá trị cao.

Bên cạnh đó, cần tăng cường liên kết chuỗi giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu. Thông qua các mô hình liên kết bền chặt, doanh nghiệp có thể chủ động nguồn nguyên liệu ổn định, trong khi người trồng sắn được đảm bảo đầu ra và giá cả hợp lý. Việc ký kết các hợp đồng trung và dài hạn sẽ góp phần giảm tính thời vụ, nâng cao hiệu quả và tính bền vững của xuất khẩu sắn.

Ngoài ra, giảm chi phí logistics cũng là yếu tố then chốt để nâng cao sức cạnh tranh của sắn Việt Nam. Theo đó, cần đầu tư hệ thống kho bảo quản, kho sấy, cải thiện hạ tầng vận chuyển, đồng thời nâng cao năng lực dự báo thị trường và điều phối xuất khẩu. Đây là những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động xuất khẩu, góp phần thúc đẩy ngành sắn phát triển theo hướng hiệu quả và bền vững hơn trong thời gian tới.