PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI LÀ CÔNG CỤ BẢO VỆ HÀNG HÓA TRONG NƯỚC

​Trong bối cảnh Việt Nam đang mở cửa mạnh thị trường nội địa cho hàng hóa nước ngoài Phòng vệ thương mại (PVTM) là công cụ hữu hiệu để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của ngành sản xuất nội địa. Do đó, các doanh nghiệp ngành hàng cần tận dụng hiệu quả các công cụ này để phòng vệ.

 PVTM là các công cụ để phòng vệ, không phải để bảo hộ. Nói cách khác, không phải cứ lúc nào ngành sản xuất nội địa cạnh tranh khó khăn, vì bất kỳ nguyên nhân gì, là đều có thể dùng các công cụ này. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các biện pháp PVTM chỉ có thể được sử dụng để bảo vệ ngành sản xuất nội địa chống lại hiện tượng hàng nhập khẩu cạnh tranh không lành mạnh và để khắc phục các thiệt hại đáng kể từ các hiện tượng này.

Tính từ vụ việc PVTM đầu tiên năm 2009 đến nay, Việt Nam đã tiến hành 28 cuộc điều tra PVTM (trong đó có 19 vụ chống bán phá giá, 1 vụ chống trợ cấp, 6 vụ tự vệ và 2 vụ điều tra chống lẩn tránh) với tổng cộng 22 biện pháp PVTM được áp dụng. Hàng hóa nhập khẩu bị kiện và bị áp dụng biện pháp PVTM ban đầu tập trung vào nhóm mặt hàng thép là chủ yếu, tuy nhiên hiện đã mở rộng ra xấp xỉ 10 nhóm sản phẩm (như đồ gỗ, nhựa, xơ sợi, phân bón, đường, bột ngọt…).

*Doanh nghiệp cần chủ động ứng phó phòng vệ thương mại

Theo thống kê, có tới 68% các vụ điều tra PVTM ở Việt Nam được tiến hành từ năm 2018 trở lại đây. Trong khi công cụ này đã được quy định trong pháp luật nước ta từ những năm 2003-2004, tính tới nay đã xấp xỉ 20 năm. Điều này cho thấy các vụ việc PVTM đang được tiến hành với tần suất cao hơn rất nhiều trong những năm trở lại đây. Các doanh nghiệp Việt Nam đang ngày càng quan tâm hơn, hiểu biết đầy đủ hơn và một số doanh nghiệp bắt đầu mạnh dạn sử dụng các công cụ PVTM trên thực tế để bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình. Thậm chí, doanh nghiệp một số ngành như nhôm, thép đang ngày càng thành thạo hơn trong việc sử dụng các công cụ PVTM.

Nếu so sánh với con số hơn 250 vụ PVTM mà hàng hóa xuất khẩu Việt Nam đã và đang phải đối mặt ở nước ngoài thì rõ ràng việc sử dụng các công cụ PVTM ở trong nước vẫn còn rất khiêm tốn. Khó khăn đối với doanh nghiệp trong việc sử dụng công cụ PVTM một mặt xuất phát từ thực tế là các công cụ PVTM rất phức tạp, không dễ sử dụng và không phải nhóm doanh nghiệp nào cũng có đủ năng lực và nguồn lực để thực hiện. Ở nhiều nước trên thế giới, doanh nghiệp đã sử dụng rất thành thục công cụ này từ nhiều chục năm, thậm chí cả trăm năm, trong khi doanh nghiệp Việt Nam mới chỉ mới làm quen với PVTM thời gian gần đây và phần lớn mới chỉ nghe nói mà chưa hiểu rõ về công cụ này.

Pháp luật về PVTM của Việt Nam dù đã được sửa đổi tổng thể vào năm 2017-2018 và đã cho thấy những hiệu quả ban đầu tích cực, song vẫn còn nhiều điểm chưa phù hợp, khiến việc áp dụng trên thực tế của doanh nghiệp gặp không ít khó khăn. 

Các thiết chế phục vụ việc sử dụng công cụ PVTM lại chưa hoàn toàn đồng bộ. Khi phát sinh vấn đề, oanh nghiệp muốn đi kiện PVTM cần có rất nhiều số liệu, dữ liệu thống kê về hàng nhập khẩu.Trong khi đó, trừ một số ít số liệu của chính doanh nghiệp, phần lớn các số liệu thống kê này thuộc về các cơ quan quản lý nhà nước liên quan  và các quy định pháp luật hiện hành cơ bản chưa cho phép doanh nghiệp tiếp cận và sử dụng các thông tin này một cách hệ thống, chính thức và thuận lợi.

Trước thực tế trên, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc tìm hiểu cũng như chuẩn bị cho việc sử dụng công cụ này. Việc đi kiện PVTM trên thực tế luôn có sự đồng hành của các đơn vị dịch vụ chuyên nghiệp, nhưng doanh nghiệp vẫn cần hiểu về bản chất, ý nghĩa của các công cụ này để có quyết sách sử dụng một cách phù hợp. Hơn nữa, công cụ PVTM chỉ có thể hiệu quả nếu doanh nghiệp có định hướng và sự đầu tư trong lâu dài.

Doanh nghiệp cần sự trợ giúp hiệu quả hơn từ góc độ chính sách, pháp luật của Nhà nước. Thời gian tới, pháp luật PVTM cần được điều chỉnh để hoàn thiện hơn, tạo điều kiện cho việc tiến hành các vụ việc PVTM một cách thuận lợi và minh bạch.

 ​​Việc sử dụng hiệu quả công cụ PVTM là rất quan trọng để bảo vệ lợi ích của các ngành sản xuất trong nước trong bối cảnh nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh từ hàng nhập khẩu phức tạp như hiện nay. Tuy nhiên, với các khó khăn như nhận diện ở trên, có lẽ sẽ cần nhiều thời gian và nỗ lực để cải thiện tình hình.