Xuất khẩu cà phê lập kỷ lục mới, doanh nghiệp tăng tốc đầu tư

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 11/2025, xuất khẩu cà phê ước đạt 80 nghìn tấn, trị giá 463,3 triệu USD. Lũy kế 11 tháng, xuất khẩu cà phê của Việt Nam đạt 1,4 triệu tấn và 7,88 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Mặc dù khối lượng chỉ tăng 14,1%, giá trị tăng tới 59,7% nhờ giá xuất khẩu bình quân đạt 5.667,6 USD/tấn, cao hơn gần 40%.

Đức, Italy và Tây Ban Nha tiếp tục là ba thị trường chủ lực, chiếm gần 30% tổng trị giá xuất khẩu cà phê. Đặc biệt, xuất khẩu sang Đức tăng tới 95% trong 10 tháng đầu năm; Italy tăng 57,1%; Tây Ban Nha tăng 48,8%. Một diễn biến đáng chú ý là Mexico tăng tới 26,1 lần, phản ánh mức độ mở rộng thị trường của cà phê Việt Nam. Ngược lại, Indonesia giảm 8,9%, cho thấy sức cạnh tranh khác biệt giữa các thị trường.

Trong nước, sau thời gian dài neo ở mức kỷ lục, giá cà phê giảm mạnh trong vòng 1 tháng gần đây do bước vào vụ thu hoạch. Ngày 6/12, giá tại Tây Nguyên còn 102.800–103.600 đồng/kg, thấp hơn khoảng 15.000 đồng/kg so với tháng trước.

Trên thị trường thế giới, giá Robusta giao tháng 1/2026 đã rơi về 4.295 USD/tấn sau khi mất 270 USD chỉ trong 5 phiên. Giá Arabica cũng giảm 1,67%. Áp lực giảm giá chủ yếu đến từ nguồn cung tăng mạnh khi Việt Nam và Brazil đồng loạt vào vụ, cộng thêm việc đồng Real Brazil mất giá.

Dù vậy, theo ông Đỗ Hà Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), giá cà phê khó giảm sâu. “Hai vụ giá cao giúp nông dân có khả năng giữ hàng, không bán ồ ạt. Giá Robusta nhiều khả năng duy trì trên 4.000 USD/tấn, giá trong nước không xuống dưới 80.000 đồng/kg”, ông Đỗ Hà Nam nhận định.

Tại Tây Nguyên, tiến độ thu hoạch cà phê năm nay chậm gần gấp đôi so với thông lệ. Ông Trịnh Đức Minh, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột, cho biết thông thường đến cuối tháng 11, nông dân đã thu được khoảng 30% sản lượng, nhưng năm nay chỉ đạt 15 - 20% do mưa bão kéo dài, cà phê chín muộn và khó thu hái.

Sản lượng niên vụ 2024 - 2025 vẫn đạt 1,8 triệu tấn, tăng 9% nhờ thời tiết thuận lợi giai đoạn đầu vụ. Kim ngạch xuất khẩu đạt 8,4 tỷ USD, tăng 55,5%, lập kỷ lục mới của ngành.  Song biến động giá trên hai sàn giao dịch cà phê ở London - Anh và New York - Mỹ quá mạnh khiến doanh nghiệp xuất nhập khẩu đối mặt nhiều rủi ro, nhất là khi thời tiết cực đoan, bão lũ gây thiệt hại lớn tại các vùng trọng điểm trồng cà phê.  

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, cho hay, nhiều nhà nhập khẩu cho rằng giá hiện tại đã quá cao, không tích trữ như trước mà chỉ mua theo nhu cầu ngắn hạn, làm lực cầu yếu đi tạm thời và khiến giá cà phê trong nước giảm nhanh hơn giá sàn.

Ngoài yếu tố thời tiết và giá, ngành cà phê đang đứng trước yêu cầu tuân thủ các chuẩn mực xanh. EU đã thống nhất hoãn áp dụng quy định Chống phá rừng (EUDR) đến cuối năm 2026 với doanh nghiệp lớn và giữa năm 2027 với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các doanh nghiệp xuất khẩu nhìn nhận, đây là “khoảng thời gian vàng” để chuẩn bị hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, hoãn không đồng nghĩa nới lỏng. Xu hướng tiêu dùng và chính sách toàn cầu đều đang đi theo hướng truy xuất, chứng nhận, minh bạch hóa, điều mà cà phê Việt Nam buộc phải đáp ứng nếu muốn giữ thị phần tại châu Âu, đặc biệt là Đức - thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Trong bối cảnh thị trường cà phê toàn cầu đang chứng kiến sự dịch chuyển tiêu dùng mạnh, nhất là tại Trung Quốc, các doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu mở rộng đầu tư vào vùng nguyên liệu, đa dạng sản phẩm và nâng cấp chuỗi chế biến.

Tại cuộc gặp cổ đông chiều 25/11, ông Đoàn Nguyên Đức (bầu Đức), Chủ tịch HĐQT Công ty CP Hoàng Anh Gia Lai (HAGL), cho biết cà phê trở thành cây chiến lược mới của tập đoàn. HAGL đã trồng 2.000 ha Arabica, loại có giá trị cao gấp đôi Robusta và dự kiến trồng thêm 1.000 ha trong năm nay. Mục tiêu đến năm 2027, tập đoàn sở hữu 10.000 ha cà phê tại Việt Nam và Lào, trong đó 70% là Arabica.

Theo bầu Đức, xu hướng tiêu dùng ở Trung Quốc đang tạo ra “làn sóng nhu cầu mới”. “Chỉ trong hai năm, giá cà phê thế giới tăng gấp ba lần vì người dân Trung Quốc chuyển từ trà sang cà phê. Đây là cơ hội lớn mà doanh nghiệp phải nắm bắt”, ông nói.

Ngoài các tập đoàn lớn, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng tăng đầu tư vào chế biến sâu như rang xay, hòa tan, cà phê đặc sản; mở rộng hợp tác phát triển vùng nguyên liệu theo mô hình liên kết bền vững. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, cà phê nhân sống vẫn chiếm 91% lượng xuất khẩu của Việt Nam, cho thấy dư địa nâng giá trị gia tăng còn rất lớn.

Theo các chuyên gia, nếu Việt Nam chuyển mạnh sang phân khúc giá trị cao, phát triển cà phê chứng nhận, cà phê đặc sản và tận dụng các FTAs như Hiệp định EVFTA để gia tăng thị phần tại châu Âu, xuất khẩu cà phê có thể duy trì mốc 8–10 tỷ USD trong vài năm tới, thay vì chỉ tăng nhờ giá biến động như hiện nay.