Vì sao còn nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ 'ngại' thương mại điện tử?

“Lúng túng” với các chính sách 

Thương mại điện tử đang mở ra cơ hội lớn cho hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ khi chỉ với một chiếc điện thoại, một gian hàng online, người bán có thể tiếp cận khách hàng trên toàn quốc. Nhiều tiểu thương thừa nhận, họ sẵn sàng học cách livestream, chạy quảng cáo hay đóng gói hàng hóa, tuy nhiên, nhiều người bán vẫn lo lắng vì chưa nắm rõ quy định, sợ sai sót trong quá trình thực hiện các nghĩa vụ kê khai thuế, hóa đơn điện tử,...

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, anh Cao Trung Hiếu, chủ một cửa hàng mỹ phẩm online tại Hà Nội cho biết bắt đầu bán hàng trên sàn thương mại điện tử từ cuối năm 2024. Ban đầu, anh chỉ nghĩ đơn giản là đăng sản phẩm lên sàn để mở rộng thêm kênh bán hàng, nhưng càng làm càng nhận ra kinh doanh online không chỉ là chuyện chốt đơn mà còn cần hiểu rõ các quy định về thuế, hóa đơn và kê khai doanh thu.

“Trước đây bán tại nhà, tôi chỉ quen với một số khoản cố định, thủ tục cũng khá đơn giản. Khi lên sàn, doanh thu minh bạch hơn, mình cũng phải làm quen với hóa đơn điện tử, kê khai doanh thu và các nghĩa vụ thuế liên quan. Lúc đầu tôi khá lo vì chưa nắm rõ, sợ làm sai thủ tục, nhưng sau khi tìm hiểu thêm và được hướng dẫn, làm dần thì cũng quen và thấy đây là việc cần thiết để kinh doanh bài bản hơn”, anh Hiếu chia sẻ.

Không chỉ những hộ kinh doanh lâu năm, nhiều người trẻ khởi nghiệp bằng hình thức bán hàng online nhỏ lẻ cũng gặp tâm lý bỡ ngỡ tương tự khi bắt đầu tham gia thương mại điện tử. Anh Trần Thế Anh, một nhà bán hàng phụ kiện điện thoại trên Shopee cho biết, ngoài chi phí nhập hàng, vận chuyển và quảng cáo, người bán còn phải làm quen với nhiều khoản phí vận hành trên sàn cũng như các quy định liên quan đến thuế.

“Sàn thương mại điện tử nào cũng có phí nền tảng như phí sàn, phí thanh toán, một phần chi phí vận chuyển hỗ trợ, chưa kể nếu muốn tăng đơn thì phải đầu tư thêm quảng cáo. Khi doanh thu ổn định hơn, mình cũng phải tìm hiểu kỹ hơn về nghĩa vụ thuế và kê khai doanh thu. Lúc mới bắt đầu, tôi khá lo vì chưa hiểu rõ các quy định, sợ thiếu sót, nhưng sau khi được hướng dẫn và chủ động tìm hiểu thêm thì thấy đây là việc cần thiết để kinh doanh lâu dài, minh bạch hơn”, anh Thế Anh chia sẻ.

Thực tế này cũng được Chuyên gia kinh tế - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhìn nhận là một nút thắt lớn trong quá trình thúc đẩy hộ kinh doanh tham gia thương mại điện tử.

Theo vị chuyên gia, việc các hộ kinh doanh lên sàn thương mại điện tử đã là một tín hiệu rất tích cực bởi đây là môi trường có tốc độ tiêu thụ nhanh, khả năng mở rộng thị trường lớn. Tuy nhiên, khi bước vào môi trường số, họ cũng phải đối diện với những yêu cầu quản lý mới.

“Trước đây, nhiều hộ chỉ quen với các thủ tục đơn giản như thuế môn bài hay một vài khoản cố định. Nay phải thực hiện thêm các nghĩa vụ kê khai, hóa đơn điện tử, nhiều người có tâm lý e ngại là điều dễ hiểu”, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhận định trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương.

Theo ông, bản chất của hóa đơn điện tử hay các công cụ số là để bảo đảm minh bạch, tránh thất thu thuế và hoàn toàn cần thiết trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh. Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc siết chặt quản lý bằng mọi giá, mà phải tìm được điểm cân bằng giữa kiểm soát và tạo thuận lợi.

Đơn giản hóa để giữ chân người bán

Khi số lượng hộ kinh doanh online ngày càng lớn, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, hướng đi phù hợp hiện nay là chuyển dần từ quản lý trực tiếp từng hộ kinh doanh sang quản lý thông qua các sàn thương mại điện tử.

“Bản thân các sàn có điều kiện tổ chức vận hành bài bản hơn, có khả năng số hóa dữ liệu và kết nối giao dịch hiệu quả hơn. Nếu quản lý tốt qua các sàn, Nhà nước sẽ giảm được gánh nặng quản lý trực tiếp, đồng thời người bán cũng được hỗ trợ nhiều hơn”, vị chuyên gia phân tích.

Theo ông, với quy mô khoảng 5 triệu hộ kinh doanh trên cả nước, nếu vẫn quản lý theo phương thức truyền thống sẽ rất khó bao quát. Trong khi đó, các sàn thương mại điện tử hoàn toàn có đủ năng lực để trở thành đầu mối hỗ trợ, thậm chí đảm nhận vai trò trung gian thu thuế.

Điều này đồng nghĩa với việc các sàn không thể chỉ là nơi kết nối giao dịch mà phải tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái hỗ trợ người bán, từ thanh toán, kế toán trực tuyến đến hướng dẫn kê khai và tuân thủ pháp luật.

Chị Phạm Thu Hà, chủ một gian hàng đặc sản khô trên sàn thương mại điện tử cho rằng, nếu sàn có hệ thống hỗ trợ rõ ràng hơn về thuế và tài chính, người bán sẽ yên tâm hơn rất nhiều.

“Nhiều khi mình không ngại đóng thuế, chỉ ngại không biết làm thế nào cho đúng. Nếu ngay trên ứng dụng có hướng dẫn cụ thể, có phần tổng hợp doanh thu, tự động gợi ý kê khai, người bán sẽ đỡ áp lực hơn rất nhiều”, chị Hà nói.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, khi cơ chế vận hành được thiết kế hợp lý, các hộ kinh doanh sẽ không còn phải thực hiện quá nhiều khâu kê khai riêng lẻ. Vai trò của sàn lúc đó giống như một đầu mối hỗ trợ, giúp chuẩn hóa quy trình, hạn chế những thủ tục rườm rà, nhỏ lẻ.