Triển vọng lớn xuất khẩu gia vị Việt Nam sang thị trường Thụy Điển

Thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland, và Latvia, Thụy Điển từ lâu được đánh giá là một trong những thị trường thực phẩm phát triển và khắt khe nhất châu Âu. Các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn trở thành chuẩn mực tiêu dùng. Trong bức tranh đó, thị trường gia vị và thảo mộc tiếp tục duy trì xu hướng tăng trưởng ổn định, phản ánh sự chuyển dịch trong thói quen ăn uống, quá trình toàn cầu hóa ẩm thực và nhu cầu ngày càng cao đối với các sản phẩm tự nhiên, lành mạnh và hữu cơ.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đây là thị trường nhiều thách thức nhưng cũng ẩn chứa cơ hội rõ ràng, nhất là khi cấu trúc cung cầu của Thụy Điển cho thấy mức độ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.

Thông tin đến phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Hoàng Thuý, Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia, do điều kiện khí hậu hạn chế, Thụy Điển hầu như không có khả năng tự sản xuất gia vị ở quy mô thương mại. Phần lớn nhu cầu trong nước được đáp ứng thông qua nhập khẩu trực tiếp từ các quốc gia ngoài EU hoặc gián tiếp qua các trung tâm trung chuyển trong EU như Hà Lan, Đức và Tây Ban Nha. Điều này khiến gia vị trở thành nhóm hàng phụ thuộc cao vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Giai đoạn 2024 - 2025, theo ghi nhận của các cơ quan thống kê và hiệp hội ngành thực phẩm Thụy Điển, nhu cầu nhập khẩu gia vị nhìn chung vẫn ổn định, dù chịu tác động từ lạm phát thực phẩm, chi phí logistics gia tăng và các yêu cầu mới về bền vững trong chuỗi cung ứng. Sự ổn định này cho thấy gia vị vẫn là nhóm hàng thiết yếu trong tiêu dùng hàng ngày, ít chịu biến động mạnh so với các nhóm thực phẩm khác.

Bà Thuý nêu rõ thêm, ở phía cầu, sự đa dạng văn hóa và dân số nhập cư là động lực quan trọng thúc đẩy tiêu thụ gia vị. Bên cạnh các loại gia vị truyền thống của ẩm thực Bắc Âu, người tiêu dùng Thụy Điển ngày càng sử dụng nhiều gia vị gắn với ẩm thực châu Á, Trung Đông và châu Phi như tiêu, gừng, nghệ, quế, thì là, ngò và các hỗn hợp gia vị chế biến sẵn. Xu hướng nấu ăn tại nhà, kết hợp với nhu cầu sử dụng thực phẩm tiện lợi nhưng vẫn đảm bảo hương vị và giá trị dinh dưỡng, đã góp phần mở rộng thị trường cho các sản phẩm gia vị đóng gói và gia vị pha trộn.

Đáng chú ý, phân khúc gia vị gắn với sức khỏe và lối sống bền vững đang tăng mạnh. Sau đại dịch COVID-19, người tiêu dùng Thụy Điển quan tâm nhiều hơn đến các loại gia vị và thảo mộc được cho là có lợi cho hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể. Song song với đó là ưu tiên đối với sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, hữu cơ và được chứng nhận bền vững. Xu hướng này được dự báo tiếp tục trong trung hạn, phù hợp với định hướng chính sách thực phẩm và môi trường của Thụy Điển.

Những đặc điểm trên cho thấy, nếu đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật và xu hướng tiêu dùng xanh, gia vị Việt Nam hoàn toàn có thể tìm được chỗ đứng tại thị trường này.

Về cấu trúc thị trường, một số thương hiệu lớn trong nước vẫn giữ vai trò chi phối thông qua hệ thống phân phối mạnh và danh mục sản phẩm đa dạng. Tuy nhiên, thị trường không hoàn toàn đóng kín. Ngược lại, vẫn có không gian cho doanh nghiệp nhỏ và sản phẩm ngách, đặc biệt là gia vị hữu cơ, gia vị đặc trưng vùng miền và sản phẩm gắn với câu chuyện nguồn gốc.

Đây là điểm đáng lưu ý với doanh nghiệp Việt Nam - quốc gia có thế mạnh về nhiều loại gia vị nhiệt đới và sản phẩm đặc trưng vùng miền. Tuy nhiên, cạnh tranh trên thị trường quốc tế ngày càng gay gắt. Các nước xuất khẩu lớn không chỉ cạnh tranh về giá mà còn về khả năng đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt của EU và riêng Thụy Điển liên quan đến an toàn thực phẩm, dư lượng, bền vững và logistics.

Vì vậy, triển vọng xuất khẩu không nằm ở chiến lược ngắn hạn mà đòi hỏi cách tiếp cận dài hạn, chú trọng chất lượng, minh bạch và khả năng thích ứng với xu hướng tiêu dùng xanh. Doanh nghiệp cần đầu tư vào truy xuất nguồn gốc, chứng nhận hữu cơ hoặc bền vững khi phù hợp, đồng thời tối ưu chuỗi cung ứng để đáp ứng yêu cầu về chi phí và thời gian giao hàng.

Để có cái nhìn toàn diện hơn, bà Thuý khuyến nghị, doanh nghiệp có thể tham khảo ấn phẩm “Nghiên cứu Thị trường Thụy Điển: Xu hướng và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam trong một số ngành hàng thực phẩm” do Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển biên soạn và phát hành. Ấn phẩm cung cấp phân tích chuyên sâu về xu hướng tiêu dùng, cơ cấu nhập khẩu, hệ thống phân phối, yêu cầu pháp lý và tiêu chuẩn thị trường đối với từng nhóm ngành thực phẩm, trong đó có gia vị, cùng các khuyến nghị thực tiễn hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường.

Bên cạnh đó, việc tham gia các hội chợ chuyên ngành tại khu vực Bắc Âu cũng là kênh xúc tiến hiệu quả. Hội chợ Foodexpo tại Herning, Đan Mạch là sự kiện thương mại lớn và chuyên nghiệp của ngành thực phẩm, quy tụ toàn bộ chuỗi giá trị từ nhà sản xuất, phân phối đến nhà mua hàng, khách sạn và dịch vụ ẩm thực. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam giới thiệu sản phẩm, tiếp cận đối tác từ Bắc Âu và quốc tế, đồng thời cập nhật xu hướng thị trường.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) chia sẻ, ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam đang bước vào một chu kỳ giá tương đối thuận lợi. Nếu tận dụng tốt giai đoạn này để củng cố nền tảng sản xuất bền vững, đây sẽ là tiền đề quan trọng cho tăng trưởng dài hạn, thay vì chỉ chạy theo lợi ích ngắn hạn từ giá cao.

Hiện tỷ lệ chế biến sâu của ngành đạt khoảng 30%, với khoảng 30 doanh nghiệp đầu tư bài bản vào công nghệ và thiết bị để sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. So với tổng số khoảng 150 hội viên, con số này vẫn còn khá khiêm tốn, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn, đặc biệt là xuất khẩu vào các thị trường khó tính như Thuỵ Điển.