Tiêu chuẩn ESG trong xuất khẩu: Thách thức và giải pháp cho doanh nghiệp Đồng Nai

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, các tiêu chuẩn về Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) đang trở thành một yếu tố bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu. Điều này đặt ra không ít thách thức, nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp tại Đồng Nai, nơi có nhiều khu công nghiệp và hoạt động xuất khẩu sôi động.

• Áp lực từ thị trường quốc tế và yêu cầu pháp lý trong nước

Các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu ngày càng siết chặt các quy định liên quan đến ESG. Các doanh nghiệp xuất khẩu cần nắm rõ các luật lệ sau để tránh rủi ro:

• Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu yêu cầu các doanh nghiệp phải minh bạch về lượng khí thải carbon trong quá trình sản xuất. Nếu không đáp ứng, hàng hóa có thể bị đánh thuế cao.

• Quy định Chống phá rừng (EUDR), cũng của EU, đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về nguồn gốc sản phẩm đối với các mặt hàng như gỗ, cà phê, cao su… Đây là một thách thức lớn cho các doanh nghiệp Đồng Nai hoạt động trong các ngành này.

• Tại Mỹ, các quy định về chuỗi cung ứng và minh bạch hóa thông tin đang được thúc đẩy, điển hình là quy định của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC) về công bố thông tin liên quan đến biến đổi khí hậu.

Bên cạnh áp lực từ bên ngoài, các doanh nghiệp Đồng Nai cũng phải tuân thủ các quy định pháp luật trong nước, vốn ngày càng phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế:

• Luật Bảo vệ Môi trường 2020 của Việt Nam yêu cầu các cơ sở sản xuất phải có hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn, thực hiện báo cáo định kỳ và chịu trách nhiệm về các tác động môi trường.

• Bộ luật Lao động 2019 quy định chặt chẽ về điều kiện làm việc, an toàn lao động, và quyền lợi của người lao động.

• Thách thức nội tại của doanh nghiệp Đồng Nai

Các doanh nghiệp tại Đồng Nai đang đối mặt với nhiều khó khăn khi triển khai ESG:

• Thiếu nhận thức và nguồn lực: Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, xem ESG là gánh nặng chi phí thay vì là một khoản đầu tư cho tương lai. Họ thiếu vốn để đầu tư công nghệ xanh, và cũng chưa có nhân sự chuyên trách để nắm bắt các quy định phức tạp.

• Hệ thống dữ liệu chưa đồng bộ: Để báo cáo ESG và tuân thủ các quy định như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), doanh nghiệp cần thu thập và quản lý lượng lớn dữ liệu về môi trường, xã hội. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa có hệ thống để làm việc này một cách hiệu quả.

• Giải pháp nào cho doanh nghiệp Đồng Nai?

Để vượt qua thách thức và tận dụng cơ hội, các doanh nghiệp Đồng Nai cần có những giải pháp chiến lược:

1. Nâng cao nhận thức và xây dựng lộ trình ESG: Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu các quy định như CBAM, EUDR, và Luật Bảo vệ Môi trường để xây dựng lộ trình chuyển đổi rõ ràng. Bắt đầu từ những việc nhỏ như sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm thiểu chất thải, đến việc lớn hơn như đầu tư vào năng lượng tái tạo.

2. Đầu tư công nghệ và cải tiến quy trình: Ưu tiên các công nghệ sản xuất sạch, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường để không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu mà còn tuân thủ pháp luật trong nước và tối ưu hóa chi phí dài hạn.

3. Xây dựng văn hóa quản trị minh bạch: Thiết lập một bộ máy quản trị chuyên nghiệp, minh bạch trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý nhân sự. Đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt Bộ luật Lao động và tạo môi trường làm việc an toàn, công bằng.

4. Hợp tác và tận dụng sự hỗ trợ: Các doanh nghiệp có thể liên kết với nhau để chia sẻ kinh nghiệm. Đồng thời, cần tận dụng các chương trình hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức quốc tế để tiếp cận nguồn vốn ưu đãi cho các dự án xanh.

• Quy trình chi tiết: Xây dựng và thực thi lộ trình ESG cho doanh nghiệp 

Để giúp các doanh nghiệp Đồng Nai cụ thể hóa việc triển khai, dưới đây là quy trình 3 bước chi tiết:

1. Đánh giá hiện trạng và tuân thủ pháp luật

Bước đầu tiên của quy trình ESG chính là rà soát và đánh giá sự tuân thủ các quy định pháp luật hiện có. Điều này giúp doanh nghiệp xác định những điểm mạnh và yếu trong hoạt động của mình so với các tiêu chuẩn đã được ban hành.

• Về Môi trường (E): Việc đánh giá này dựa trên các quy định của Luật Bảo vệ Môi trường 2020. Doanh nghiệp cần kiểm tra xem liệu mình đã có giấy phép môi trường đầy đủ chưa, hệ thống xử lý nước thải, khí thải đã đạt chuẩn chưa, và việc quản lý chất thải có đúng quy định không.

• Về Xã hội (S): Doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt Bộ luật Lao động 2019 về các vấn đề như hợp đồng lao động, an toàn vệ sinh lao động, chế độ phúc lợi, bảo hiểm xã hội và giờ làm việc. Rà soát lại chính sách này giúp doanh nghiệp đảm bảo quyền lợi cho người lao động, tránh các rủi ro pháp lý và tranh chấp lao động.

• Về Quản trị (G): Các quy định về quản trị doanh nghiệp, minh bạch tài chính được nêu rõ trong Luật Doanh nghiệp 2020 và các quy định khác của Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Doanh nghiệp cần đảm bảo tính minh bạch, công khai thông tin và chống tham nhũng theo đúng pháp luật.

2. Thực thi và Quản lý dữ liệu

Việc thực thi các sáng kiến ESG không chỉ là hành động tự nguyện mà còn là cách để đạt được các chỉ tiêu pháp lý và quốc tế. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống thu thập và báo cáo dữ liệu theo yêu cầu.

• Báo cáo khí thải: Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định lộ trình giảm phát thải khí nhà kính, và một số doanh nghiệp lớn thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Việc thực thi ESG giúp doanh nghiệp chủ động thu thập các dữ liệu này để phục vụ công tác báo cáo theo yêu cầu của nhà nước, đồng thời đáp ứng các quy định xuất khẩu như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU.

• Tiêu chuẩn sản xuất: Các tiêu chuẩn về sản xuất bền vững, nguồn gốc nguyên liệu như Quy định Chống phá rừng (EUDR) sẽ đòi hỏi doanh nghiệp phải có hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch. Các doanh nghiệp ngành gỗ, nông sản phải đầu tư vào việc này để tiếp tục xuất khẩu sang thị trường châu Âu.

3. Báo cáo và truyền thông

Việc lập báo cáo ESG không chỉ để nâng cao hình ảnh mà còn dần trở thành một yêu cầu bắt buộc, đặc biệt đối với các công ty đại chúng.

• Báo cáo phát triển bền vững: Thông tư 96/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính yêu cầu các công ty đại chúng phải công bố thông tin liên quan đến các vấn đề môi trường và xã hội trong báo cáo thường niên của mình. Điều này là bước đi đầu tiên của Việt Nam trong việc hài hòa hóa các tiêu chuẩn báo cáo với các khuôn khổ quốc tế như GRI (Global Reporting Initiative) hay SASB (Sustainability Accounting Standards Board).

• Truyền thông hiệu quả: Sử dụng các kênh truyền thông của doanh nghiệp để chia sẻ những câu chuyện thành công, những nỗ lực và cam kết đối với phát triển bền vững.

Tóm lại, ESG không còn là câu chuyện riêng lẻ của từng doanh nghiệp mà đã trở thành xu hướng tất yếu của thương mại toàn cầu. Việc chủ động thích ứng và xem ESG là một phần của chiến lược kinh doanh dài hạn sẽ giúp các doanh nghiệp Đồng Nai không chỉ trụ vững mà còn bứt phá mạnh mẽ trên thị trường quốc tế./.