Thương vụ Việt Nam - ‘cầu nối chiến lược’ dẫn dắt dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực năng lượng

Ngành điện Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhu cầu điện tăng cao, yêu cầu phát triển rất lớn nhằm đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời thực hiện mục tiêu chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải và thực hiện cam kết trung hòa carbon vào năm 2050.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới, tại Hội nghị Tham tán Thương mại năm 2025, Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) Phạm Nguyên Hùng nhấn mạnh, công tác đảm bảo an ninh năng lượng đóng vai trò rất quan trọng, năng lượng phải đi trước một bước.

Để chuẩn bị cho yêu cầu cấp thiết này, theo Cục trưởng Phạm Nguyên Hùng, việc ban hành Luật Điện lực số 61/2024/QH15, cùng Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn, đặc biệt là Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, mở đường cho thu hút đầu tư và hội nhập sâu hơn vào thị trường năng lượng khu vực và quốc tế.

“Thu hút đầu tư nước ngoài và mua bán điện với các nước là hai trụ cột then chốt để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia”, Cục trưởng Phạm Nguyên Hùng nhận định và chia sẻ những định hướng trong thu hút trong đầu tư nước ngoài vào ngành điện.

Trước hết, Việt Nam ưu tiên phát triển các nguồn năng lượng tái tạo và năng lượng mới, trong đó có điện gió, đặc biệt là điện ngoài khơi, điện mặt trời, sinh khối và các dạng năng lượng xanh phục vụ chuyển dịch năng lượng. Đây là những lĩnh vực Việt Nam có nhiều tiềm năng, phù hợp với xu thế đầu tư quốc tế và định hướng phát triển dài hạn của ngành điện.

Thứ hai, tăng cường đầu tư cho lưới điện truyền tải và phân phối, bao gồm lưới điện liên vùng, lưới điện thông minh và các giải pháp lưu trữ năng lượng. Đây là điều kiện tiên quyết để khai thác hiệu quả các nguồn điện mới, nhất là năng lượng tái tạo, và bảo đảm vận hành an toàn, ổn định hệ thống điện.

Thứ ba, đa dạng hóa các hình thức đầu tư, khuyến khích đầu tư trực tiếp nước ngoài, hợp tác công - tư và các mô hình tài chính phù hợp, trên cơ sở bảo đảm tuân thủ pháp luật Việt Nam và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng điện.

Song song với thu hút đầu tư, Việt Nam cũng đẩy mạnh cơ cấu lại ngành điện, tăng cường tính cạnh tranh, minh bạch và bền vững. Theo Cục trưởng Phạm Nguyên Hùng, thực hiện quy định tại Luật Điện lực và Nghị định số 57/2025/NĐ-CP ngày 03/3/2025, Việt Nam đang từng bước triển khai thị trường điện cạnh tranh theo lộ trình đã được phê duyệt; trong đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) góp phần tăng tính minh bạch, đa dạng hóa lựa chọn cho các bên tham gia thị trường và hỗ trợ thu hút đầu tư vào năng lượng sạch, đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng xanh - sạch, tạo tiền đề triển khai hiệu quả hơn thị trường bán buôn điện cạnh tranh và chuyển dần sang thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.

Bên cạnh thị trường điện trong nước, Việt Nam đang nghiên cứu, từng bước thúc đẩy hợp tác mua bán điện xuyên biên giới và xuất khẩu điện trên cơ sở bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác định những định hướng, ưu tiên lớn trong lĩnh vực này như: thực hiện kết nối, trao đổi điện năng có hiệu quả với các nước trong khu vực, bảo đảm lợi ích của các bên, tăng cường an toàn hệ thống điện; quan tâm đầu tư, khai thác các nguồn điện tại nước ngoài để cung ứng điện về Việt Nam; ưu tiên phát triển các nguồn điện từ năng lượng tái tạo phục vụ xuất khẩu, đặc biệt là điện gió ngoài khơi và từng bước tham gia liên kết lưới điện ASEAN, hướng tới thị trường điện khu vực.

Ngoài ra, Việt Nam đang chủ động xây dựng kế hoạch nhập khẩu điện từ các quốc gia láng giềng đáp ứng nhu cầu trong nước. Chưa kể, tại Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Bộ Chính trị đã nhấn mạnh việc mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác quốc tế về năng lượng với các đối tác quan trọng trong tất cả các phân ngành, lĩnh vực.

Trong lĩnh vực năng lượng, Cục trưởng Phạm Nguyên Hùng khẳng định “hệ thống Thương vụ, Tham tán thương mại có vai trò hết sức quan trọng. Cục Điện lực mong các đồng chí tiếp tục là cầu nối chiến lược giữa Việt Nam với các Chính phủ, định chế tài chính và các tập đoàn năng lượng lớn để cung cấp thông tin sớm về xu hướng chính sách năng lượng, tài chính xanh, thị trường carbon của nước sở tại; hỗ trợ xúc tiến đầu tư có trọng điểm, tập trung vào dự án lớn, công nghệ cao; Đồng hành trong đàm phán hợp tác và mua bán điện với nước ngoài”.

Từ nước sở tại, ông Phạm Khắc Tuyên, Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Hàn Quốc cho biết, hai nền kinh tế Việt Nam - Hàn Quốc có tính bổ trợ cao: Việt Nam có nguồn tài nguyên và lực lượng lao động dồi dào, trong khi Hàn Quốc có công nghệ, vốn, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới thị trường toàn cầu.

Thời gian qua, các doanh nghiệp Hàn Quốc đã tham gia vào hầu hết các phân khúc của ngành năng lượng Việt Nam, từ thăm dò - khai thác dầu khí, phát triển điện lực, cho tới năng lượng tái tạo và điện hạt nhân. Những dự án có vốn đầu tư Hàn Quốc tại Việt Nam như: BOT Nghi Sơn 2, BOT Nam Định 1, Mông Dương 2, Nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2, LNG Long An I & II, LNG Hải Lăng - Quảng Trị giai đoạn 1… không chỉ cung cấp hàng ngàn MW điện cho lưới điện quốc gia, mà các doanh nghiệp Hàn Quốc còn mang theo công nghệ hiện đại, kinh nghiệm vận hành và các tiêu chuẩn môi trường tiên tiến.

Năm 2022, Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc đã ký Biên bản ghi nhớ (MOU) sửa đổi về hợp tác toàn diện trong lĩnh vực công nghiệp điện lực; đặt nền tảng cho hợp tác kỹ thuật dài hạn trong lĩnh vực nhà máy điện hiệu suất cao và phát thải thấp (HELE) và nâng cao năng lực, kỹ thuật cho doanh nghiệp Việt.

Gần đây nhất, ngày 11/8/2025, Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc tiếp tục trao biên Bản ghi nhớ tăng cường hợp tác trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Đây là cơ sở để thiết lập khuôn khổ hợp tác mới, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác năng lượng giữa hai nước.

Đánh giá về dấu mốc này, Cục trưởng Phạm Nguyên Hùng từng nhấn mạnh, bản ghi nhớ mở ra rất nhiều cơ hội hợp tác năng lượng trong lĩnh vực điện như: Năng lượng tái tạo, năng lượng mới (sản xuất hydrogen và amoniac xanh), điện khí hóa lỏng LNG, điện hạt nhân (trước hết là đào tạo nguồn nhân lực về điện hạt nhân). Sự hợp tác này không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu điện năng trong nước, mà còn góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Như vậy, ngành điện Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi quan trọng. Việc thu hút đầu tư vào năng lượng và mở rộng mua bán điện với nước ngoài là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ngoại giao kinh tế và quản lý chuyên ngành, góp phần quan trọng bảo đảm đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực.

Cục trưởng Cục Điện lực cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục và đồng hành cùng các Tham tán Thương mại để góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững đất nước.

Chiều ngược lại, đại diện cho hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, Tham tán thương mại Phạm Khắc Tuyên khẳng định, cùng với các hoạt động xúc tiến thương mại, xúc tiến xuất khẩu, trong năm 2026, hệ thống thương vụ sẽ tập trung vận động các doanh nghiệp đối tác, thu hút đầu tư vào các lĩnh vực then chốt như: công nghiệp chế biến chế tạo, công nghiệp nền tảng, công nghiệp công nghệ cao và năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo, năng lượng mới, chuyển dịch năng lượng.