Thương mại điện tử xuyên biên giới: 'Lối tắt' cho nông sản Việt vào ASEAN

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục đối mặt với nhiều biến động khó lường, thương mại điện tử đang nổi lên như một trụ cột mới của hệ thống phân phối hiện đại, đặc biệt đối với các nền kinh tế đang phát triển. Với Việt Nam, thương mại điện tử không chỉ mở rộng không gian thị trường hàng hóa nói chung mà còn tạo ra một “lối đi tắt” đầy tiềm năng để nông sản và sản phẩm đặc trưng địa phương tiếp cận trực tiếp thị trường ASEAN - khu vực có nhiều nét tương đồng về văn hóa, thị hiếu và hành vi tiêu dùng.

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các kênh xuất khẩu truyền thống với nhiều tầng nấc trung gian, thương mại điện tử xuyên biên giới cho phép doanh nghiệp Việt rút ngắn hành trình đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội này, doanh nghiệp cần nắm chắc các mô hình hỗ trợ trực tuyến, đồng thời xây dựng năng lực vận hành, logistics và tài chính phù hợp với đặc thù của nông sản.

Sự dịch chuyển từ thị trường nội địa sang thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành xu thế tất yếu trong hệ thống phân phối hàng hóa hiện đại. Chia sẻ bên lề Hội nghị kết nối cung cầu và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm Việt, sản phẩm địa phương trên các sàn thương mại điện tử, nền tảng số được tổ chức vào tháng 12/2025, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội cho biết, sau đại dịch, thương mại điện tử đã chuyển hẳn từ vai trò hỗ trợ sang vị trí trung tâm trong chuỗi phân phối. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh chi phí mặt bằng truyền thống ngày càng gia tăng, trong khi các chuỗi phân phối cũ bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt ở khâu trung gian.

Đối với nông sản, việc tham gia các sàn thương mại điện tử không chỉ giúp mở rộng đầu ra mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng cuối. Điều này cho phép doanh nghiệp thoát khỏi vị thế bị động, từng bước chuyển từ mục tiêu tiêu thụ thuần túy sang xây dựng và gia tăng giá trị thương hiệu. Khi khoảng cách giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng được rút ngắn, nông sản Việt có thêm cơ hội khẳng định chất lượng, nguồn gốc và câu chuyện sản phẩm.

Theo các chuyên gia, thương mại điện tử có thể được xem như một “không gian tiêu thụ đã được thiết lập sẵn”, nơi doanh nghiệp không cần tự xây dựng hệ thống phân phối riêng tại nước ngoài mà chỉ cần đưa sản phẩm lên nền tảng. Thông qua dữ liệu thực tế từ sàn, doanh nghiệp có thể từng bước thâm nhập sâu vào chuỗi tiêu thụ khu vực, kiểm chứng phản ứng của thị trường và điều chỉnh chiến lược phù hợp.

Một trong những điểm đột phá của thương mại điện tử xuyên biên giới là sự đơn giản hóa quy trình vận hành. Nếu như xuất khẩu truyền thống đòi hỏi nhiều thủ tục phức tạp thì hiện nay, doanh nghiệp Việt có thể bán hàng ra khu vực ASEAN với cách thức gần như tương tự bán hàng trong nước. Điều này đạt được nhờ hệ thống công cụ mà các nền tảng lớn cung cấp, bao gồm đồng bộ hóa cửa hàng trên nhiều quốc gia, quản lý tồn kho tập trung, logistics xuyên biên giới và chăm sóc khách hàng đa ngôn ngữ.

Nhờ đó, ngay cả các doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn hạn chế về nguồn lực cũng có thể tiếp cận hàng triệu người tiêu dùng quốc tế mà không cần xây dựng bộ máy xuất nhập khẩu cồng kềnh. Thương mại điện tử xuyên biên giới vì vậy trở thành “lối đi tắt” hiệu quả, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian và chi phí gia nhập thị trường.

Dù tiềm năng lớn, việc đưa nông sản Việt lên các sàn thương mại điện tử quốc tế mới chỉ là bước khởi đầu. Để sản phẩm có thể đứng vững và phát triển bền vững, doanh nghiệp phải giải quyết đồng thời nhiều “mắt xích” quan trọng, từ logistics, nội dung số đến tài chính và quản trị rủi ro.

Logistics được xem là “mạch máu” của xuất khẩu nông sản, đặc biệt trong môi trường thương mại điện tử xuyên biên giới. Nông sản có đặc thù dễ hư hỏng, thời gian bảo quản ngắn, nếu không được quảng bá và phân phối kịp thời đến đúng đối tượng sẽ rất dễ rơi vào tình trạng khó tiêu thụ. Với các mặt hàng như hải sản, yêu cầu về bảo quản, cấp đông và vận chuyển để đảm bảo chất lượng càng trở nên khắt khe.

Song song với logistics, xây dựng nội dung số được xem là điều kiện bắt buộc để nông sản Việt không bị “vô hình” giữa hàng triệu sản phẩm quốc tế. Thực tiễn từ các chương trình như “Chợ OCOP” cho thấy, dù ban đầu gặp nhiều khó khăn do doanh nghiệp chưa quen với thương mại điện tử và năng lực cung ứng còn hạn chế, nhưng với sự đồng hành của các bộ, ngành và việc xây dựng nội dung bài bản, hàng triệu sản phẩm đã được tiêu thụ thành công. Đối với xuất khẩu, việc mỗi địa phương sở hữu các kênh nội dung riêng để giới thiệu văn hóa và đặc sản sẽ là nền tảng quan trọng cho chiến lược thương hiệu dài hạn.

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra “lối đi tắt” hiệu quả để nông sản Việt chinh phục thị trường ASEAN. Tuy nhiên, để con đường này không trở thành “ngõ cụt”, doanh nghiệp cần chuẩn bị bài bản về năng lực vận hành, logistics, nội dung số và tài chính, đồng thời làm chủ dữ liệu. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các sàn thương mại điện tử lớn và các đơn vị logistics sẽ tạo nên hệ sinh thái vững chắc, giúp thương hiệu nông sản Việt thực sự tỏa sáng trên bản đồ số của khu vực.