Thương mại điện tử Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng theo chiều sâu

Sau giai đoạn tăng trưởng bùng nổ, thương mại điện tử Việt Nam đang chuyển sang phát triển theo chiều sâu, ưu tiên hiệu quả vận hành, minh bạch dữ liệu và chất lượng trải nghiệm người dùng. Năm 2026 được xem là dấu mốc quan trọng của quá trình chuyển dịch này, trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục được kỳ vọng là một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Theo báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ 4 tháng đầu năm 2026 của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm trước và chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng cả nước. Sang năm 2026, mục tiêu thị trường được đặt ở quy mô khoảng 37 tỷ USD, với mức tăng trưởng dự kiến 20 - 22%.

Dù vẫn thuộc nhóm thị trường thương mại điện tử tăng trưởng nhanh trong khu vực, nhưng giới chuyên gia cho rằng, đây là giai đoạn thị trường bắt đầu “ổn định hóa”. Khi quy mô ngày càng lớn, dư địa tăng trưởng tự nhiên sẽ thu hẹp dần, thay vào đó là yêu cầu nâng cao chất lượng giao dịch, kiểm soát rủi ro và tối ưu hiệu quả vận hành.

Thực tế, trong 4 tháng đầu năm 2026, doanh thu thương mại điện tử bán lẻ đạt khoảng 11,53 tỷ USD, tăng 19% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng này thấp hơn giai đoạn bùng nổ trước đây nhưng được đánh giá là tích cực trong bối cảnh thị trường đang bước vào chu kỳ phát triển trưởng thành hơn.

Cùng với sự tăng trưởng ổn định là xu hướng tập trung hóa thị trường ngày càng rõ rệt. Các nền tảng lớn hiện chiếm khoảng 61% tổng thị phần thương mại điện tử, trong đó, Shopee và TikTok Shop tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt với mức tăng trưởng doanh số duy trì quanh ngưỡng 16 - 20% mỗi tháng.

Đặc biệt, thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành “cửa sáng” cho hàng Việt. Các ngành hàng như nông sản, thực phẩm chế biến, thủy sản, dệt may, hàng tiêu dùng đang được đánh giá có nhiều tiềm năng trên các nền tảng xuyên biên giới. Việc tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA) để thúc đẩy thương mại số, mở rộng hệ sinh thái xuất khẩu trực tuyến cũng đang trở thành một trong những định hướng trọng tâm của cơ quan quản lý trong giai đoạn tới.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, đánh giá về dư địa phát triển của thị trường, chuyên gia kinh tế - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, điểm đáng chú ý của thương mại điện tử Việt Nam thời gian qua là cơ chế quản lý tương đối cởi mở, tạo điều kiện cho mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh. 

Chuyên gia cũng đánh giá cao việc Bộ Công Thương xây dựng chiến lược phát triển thương mại điện tử dài hạn, thúc đẩy kết nối với thị trường ASEAN và lồng ghép nhiều nội dung liên quan đến kinh tế số, thương mại điện tử trong các FTA thế hệ mới. Theo ông, đây là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp Việt mở rộng mô hình kinh doanh trên môi trường số.

Nếu giai đoạn trước, thương mại điện tử tăng trưởng chủ yếu nhờ mở rộng số lượng người bán và người mua, thì giai đoạn hiện nay đòi hỏi một nền tảng phát triển bền vững hơn, trong đó quản trị dữ liệu, công nghệ và tính minh bạch trở thành yếu tố then chốt. Đặc biệt, từ ngày 1/7/2026, Luật Thương mại Điện tử chính thức có hiệu lực, đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng cho giai đoạn phát triển mới của kinh tế số. Đặc biệt, Luật đã làm thay đổi cách thức quản lý thương mại điện tử theo hướng dựa trên dữ liệu và định danh điện tử, thay cho mô hình quản lý thủ công trước đây.

Bên cạnh đó, trong nhiều năm, thị trường thương mại điện tử tồn tại không ít vấn đề như hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại, thất thu thuế hay tình trạng khó xác minh chủ thể vi phạm.

Với cơ chế mới, các nền tảng thương mại điện tử sẽ phải tăng cường định danh người bán, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu với cơ quan quản lý khi cần thiết. Việc này được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả hậu kiểm, kiểm soát tốt hơn hoạt động kinh doanh trực tuyến và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đến tháng 4/2026, hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử của Bộ Công Thương đã xác nhận hơn 53.000 website bán hàng và hơn 1.000 website cung cấp dịch vụ thương mại điện tử. Đây được xem là nền tảng dữ liệu ban đầu để cơ quan chức năng triển khai quản lý thị trường số theo hướng hiện đại hơn.

Nhấn mạnh vai trò của niềm tin trong môi trường số, chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho rằng, khi Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cùng với các nghị định và thông tư hướng dẫn đang được xây dựng, cơ quan quản lý sẽ từng bước hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu thương mại điện tử đồng bộ, kết nối với thuế, hải quan, địa phương và các sàn thương mại điện tử.

Theo ông Hoàng Ninh, việc tăng cường định danh người bán, truy vết tài khoản livestream và kết nối dữ liệu liên thông sẽ góp phần hạn chế hàng giả, hàng nhái, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, qua đó củng cố niềm tin của người tiêu dùng trên môi trường thương mại điện tử.

Cùng với hoàn thiện khung pháp lý, trong giai đoạn tới, thương mại điện tử Việt Nam sẽ đẩy mạnh ứng dụng AI và xây dựng hạ tầng số nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thị trường. Công nghệ AI được kỳ vọng hỗ trợ phát hiện sớm gian lận thương mại, hàng giả và các hành vi bất thường trong bối cảnh lượng giao dịch trực tuyến tăng nhanh. Song song đó, ngành Công Thương cũng thúc đẩy phát triển hệ sinh thái logistics tích hợp, kết nối dữ liệu giữa sàn thương mại điện tử, thanh toán và vận chuyển nhằm rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí và nâng cao trải nghiệm tiêu dùng.

Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, thương mại điện tử giai đoạn mới cũng hướng tới phát triển bao trùm hơn, mở rộng tới khu vực nông thôn, miền núi và các hộ kinh doanh nhỏ. Trong giai đoạn phát triển mới, thương mại điện tử Việt Nam không chỉ cạnh tranh bằng tốc độ tăng trưởng mà còn bằng năng lực quản trị, mức độ minh bạch và khả năng thích ứng với nền kinh tế số.