Sửa đổi Luật Cạnh tranh: Những đề xuất mới đáng chú ý

Bộ Công Thương đang tiến hành lấy ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sau đây gọi tắt là dự án luật), trong đó đề xuất nhiều quy định mới nhằm hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch.

Theo đó, Bộ Công Thương đề xuất quy định làm rõ trách nhiệm chủ thể giúp sức cho hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Trong thực tiễn áp dụng pháp luật cạnh tranh, cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều hành vi vi phạm được thực hiện thông qua vai trò trung gian, giúp sức, hỗ trợ hoặc tạo điều kiện của các tổ chức, cá nhân không trực tiếp kinh doanh hoặc không trực tiếp thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh.

Tuy nhiên, trước đây, quy định của pháp luật chưa nhận diện và điều chỉnh đầy đủ vai trò của chủ thể “giúp sức” cho hành vi cạnh tranh không lành mạnh, dẫn đến khoảng trống pháp lý, gây khó khăn cho việc phát hiện, xử lý vi phạm và chưa bảo đảm xử lý toàn diện, tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm.

Do đó, Bộ Công Thương đề xuất sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 8 như sau: “Tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, vận động, kêu gọi, ép buộc, tổ chức hoặc giúp sức để doanh nghiệp thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh”.

Đối với các hành vi lạm dụng vị thế thống lĩnh thị trường, Bộ Công Thương cho biết, Luật Cạnh tranh trước đây đã có quy định về các hành vi này. Tuy nhiên, chưa có các quy định cụ thể điều chỉnh các hành vi đặc thù trong môi trường nền tảng số.

Theo đề xuất mới, các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền được nêu chi tiết hơn. Trong đó, xác định thêm các hành vi như: Tự ưu tiên, phân biệt đối xử, ràng buộc sử dụng dịch vụ, cản trở dịch vụ thay thế, can thiệp cơ chế xếp hạng hoặc lạm dụng dữ liệu.

Bộ Công Thương cũng đề xuất quy định mới để xác định sức mạnh thị trường. Theo đó, Bộ đề xuất bổ sung tiêu chí “quy mô”, “số lượng người sử dụng” để xác định sức mạnh thị trường của nền tảng số trung gian trong một số thị trường nhất định (như thị trường dịch vụ công cụ tìm kiếm trực tuyến; thương mại điện tử; mạng xã hội; nền tảng chia sẻ video; quảng cáo trực tuyến; hệ điều hành; dịch vụ đám mây; dịch vụ kinh tế số nền tảng khác). Cách tiếp cận này khác với trước đây khi sức mạnh thị trường của doanh nghiệp thường được xác định dựa trên doanh thu và sản lượng truyền thống.

Cụ thể, Bộ Công Thương đề xuất bổ sung khoản 1a sau khoản 1 Điều 26 như sau: “Sức mạnh thị trường đáng kể của nền tảng số trung gian được xác định căn cứ vào quy mô, số lượng người sử dụng theo pháp luật về giao dịch điện tử trong một số thị trường nhất định”.

Với nhiều quy định mới có định hướng phù hợp với thực tiễn, dự án sửa đổi Luật do Bộ Công Thương xây dựng đã được cộng đồng doanh nghiệp ủng hộ, đánh giá cao.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Anh Tuấn, Luật sư tại Công ty luật LNT cho rằng, có những quy định pháp luật, trong đó có Luật Cạnh tranh hiện nay, vốn được xây dựng dựa trên mô hình truyền thống, đang bộc lộ những hạn chế khi xử lý các vụ việc liên quan đến nền tảng số.

"Do đó, việc dự án luật của Bộ Công Thương có quy định mở rộng phạm vi điều chỉnh và bổ sung các quy định mới để kịp thời bắt nhịp với các diễn biến mới của thị trường nhận được sự đồng thuận cao từ phía doanh nghiệp, xã hội", ông Nguyễn Anh Tuấn nói.

Đại diện đến từ Công ty luật LNT cũng nhấn mạnh thêm, việc Bộ Công Thương có quy định làm rõ trách nhiệm của chủ thể giúp sức không chỉ góp phần xử lý toàn diện các hành vi hạn chế cạnh tranh có tính chất tổ chức, tinh vi, mà còn nâng cao hiệu quả răn đe, phòng ngừa vi phạm. Đồng thời, quy định này cần được thiết kế phù hợp với nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm, bảo đảm tương xứng giữa mức độ tham gia và chế tài áp dụng.

Chia sẻ về việc Bộ Công Thương đề xuất bổ sung thêm các hành vi lạm dụng vị thế thống lĩnh thị trường, vị thế độc quyền trong dự thảo lần này, ông Nguyễn Minh Đức - Quản lý chính sách công, Hội đồng kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN cho rằng, việc hoàn thiện khung pháp lý theo hướng này sẽ giúp cơ quan cạnh tranh chủ động hơn trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi lạm dụng mới phát sinh, phù hợp với yêu cầu bảo vệ cạnh tranh trong nền kinh tế số.

"Khi tiếp cận dự thảo sửa đổi, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao cơ quan soạn thảo bởi nhiều vướng mắc pháp lý tồn tại lâu nay đã được đề cập tháo gỡ. Chúng tôi kỳ vọng các quy định mới sẽ góp phần mang lại môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch hơn", ông Nguyễn Minh Đức cho hay.