Phòng vệ thương mại: Giữ thế chủ động cho doanh nghiệp xuất khẩu

Năm 2025, xu hướng bảo hộ thương mại tiếp tục gia tăng toàn cầu, sự gia tăng đáng kể về số lượng vụ việc điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam cùng với độ phức tạp chưa từng có tiền lệ, phạm vi điều tra ngày càng đa dạng.

Trong bối cảnh đó, theo báo cáo về công tác phòng vệ thương mại năm 2025 của Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) lĩnh vực này đã được triển khai đồng bộ, toàn diện, nổi bật với nhiều dấu ấn.

Cụ thể, công tác tham mưu, xây dựng, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật về phòng vệ thương mại được đẩy mạnh. Trong đó, Cục Phòng vệ thương mại đã hoàn thiện, báo cáo Lãnh đạo Bộ Công Thương trình Chính phủ phê duyệt, ban hành Nghị định 86/2025/NĐ-CP nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất, linh hoạt và có hiệu lực đủ mạnh trong công tác điều tra và áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại.

Đồng thời, nhằm tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp và các bên liên quan, Cục Phòng vệ thương mại đã rà soát và báo cáo Lãnh đạo Bộ thực hiện cắt giảm 1 thủ tục hành chính và tiếp tục triển khai 2 thủ tục hành chính cấp độ 4. Đồng thời, tiếp tục triển khai có hiệu quả Hệ thống cơ sở dữ liệu trực tuyến trong các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại (Trav Online).

Đặc biệt, trước bối cảnh nhiều hàng hóa nhập khẩu có dấu hiệu bán phá giá hoặc được trợ cấp gây thiệt hại nghiêm trọng cho một số ngành sản xuất trong nước, công tác khởi kiện, điều tra, áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại tiếp tục được tăng cường, đẩy mạnh tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, bảo vệ lợi ích hợp pháp các ngành sản xuất trong nước.

Năm 2025, Cục Phòng vệ thương mại tiếp tục điều tra, rà soát 9 vụ việc đã khởi xướng trong năm 2024; khởi xướng điều tra 2 vụ việc mới và 1 vụ việc chống lẩn tránh, khởi xướng rà soát 4 vụ việc rà soát cuối kỳ; khởi xướng 2 rà soát hàng năm, tiếp nhận và xử lý 8 hồ sơ đề nghị điều tra và rà soát mới. Trong số 58 vụ việc điều tra áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam, đã có 34 biện pháp phòng vệ thương mại có hiệu lực.

Theo Cục Phòng vệ thương mại, các biện pháp này đã góp phần bảo đảm môi trường thương mại công bằng nhằm ngăn chặn tác động tiêu cực của hàng nhập khẩu đến sản xuất trong nước và việc làm của hàng triệu lao động, bảo đảm an ninh kinh tế và an sinh xã hội tại các tỉnh thành trên cả nước. Đặc biệt, khoản thuế chống bán giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ và thuế chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại thu nộp ngân sách hàng năm rất lớn với hơn 1.600 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, do năng lực sản xuất và xuất khẩu của nền kinh tế nước ta ngày càng lớn, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam cũng ngày càng phải đối mặt nhiều hơn với các vụ việc điều tra, áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại của nước ngoài. Đến nay đã có 298 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 25 thị trường và vùng lãnh thổ điều tra đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam. Năm 2025, hàng hóa xuất khẩu Việt Nam phải đối mặt với 21 vụ việc phòng vệ thương mại nước ngoài mới khởi xướng phát sinh từ 11 thị trường.

Trước các nguy cơ về điều tra phòng vệ thương mại, nhiều hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình xử lý các vụ việc đã được cơ quan quản lý tăng cường triển khai. Trong đó, công tác cảnh báo sớm các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra; cung cấp thông tin cho doanh nghiệp về quy trình điều tra, kịch bản ứng phó; phối hợp với các hiệp hội và doanh nghiệp liên quan trong việc trao đổi với các cơ quan điều tra nước ngoài nhằm bảo vệ, hỗ trợ ngành xuất khẩu Việt Nam được đối xử công bằng theo đúng các quy định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), bảo đảm quyền lợi chính đáng của các doanh nghiệp xuất khẩu của ta.

Nhờ đó, Cục Phòng vệ thương mại đánh giá, nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp về phòng vệ thương mại đang dần được nâng cao. Một số ngành, một số doanh nghiệp đã chủ động trong việc xử lý, ứng phó với các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài. Đặc biệt, một số vụ việc đã thành công nhất định như: Canada kết luận sơ-mi-rơ-moóc nhập khẩu từ Việt Nam không lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại; một doanh nghiệp lớn của Việt Nam được hưởng thuế 0% trong vụ việc EU điều tra chống bán phá giá thép cán nóng nhập khẩu từ Việt Nam. Mới đây nhất là Hoa Kỳ đã giảm thuế chống bán phá giá rà soát sơ bộ đối với mật ong từ 100,72% - 156,96% xuống còn 6,72% - 21,55%.

Hiện nay, Cục Phòng vệ thương mại theo dõi biến động xuất khẩu của hơn 422 mặt hàng xuất khẩu sang 10 thị trường thường xuyên tiến hành điều tra phòng vệ thương mại. Trên cơ sở đó, thực hiện đánh giá có 27 nhóm mặt hàng nằm trong danh sách có nguy cơ bị điều tra áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hoặc điều tra chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp. Từ đó giúp các Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp không bị động trong công tác ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại của nước ngoài.

Về giải quyết tranh chấp, tham mưu đàm phán, thực thi các FTA và tham gia trong khuôn khổ WTO, Cục Phòng vệ thương mại đã là nguyên đơn khởi kiện 5 vụ việc giải quyết tranh chấp về các biện pháp phòng vệ thương mại tại Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), trong đó có 4 vụ việc ta kiện Hoa Kỳ và 1 vụ việc ta kiện Indonesia. Trong các vụ việc, Cục Phòng vệ thương mại vừa tuân thủ tất cả các giai đoạn theo quy định của WTO, đồng thời cân nhắc thảo luận giải pháp song phương với các nước bị kiện. Nhờ vậy, cho đến nay, cả 5/5 vụ việc đều được giải quyết tại WTO và hầu hết theo hướng có lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam.

Năm 2026, thực hiện chủ trương chủ động sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại để bảo vệ lợi ích của các ngành sản xuất trong nước phù hợp với cam kết quốc tế, theo Cục Phòng vệ thương mại, công tác phòng vệ thương mại sẽ cần tập trung vào một số định hướng lớn.

Trong đó, sẽ tiếp tục nghiên cứu, báo cáo các thay đổi quy định pháp luật về phòng vệ thương mại của các nước, đặc biệt là các quy định có khả năng tác động nhiều tới Việt Nam để cung cấp thông tin kịp thời cho các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, nghiên cứu, thể chế hóa cơ chế hợp tác về phòng vệ thương mại với cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài; trao đổi với các đối tác thương mại quan trọng những nội dung hợp tác cụ thể để xử lý vấn đề trốn thuế, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.