Phát triển logistics nông sản: Giảm chi phí, nâng sức cạnh tranh

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng kế hoạch phát triển hệ thống logistics nông sản theo hướng bám sát sản xuất, ưu tiên các khâu kiểm dịch, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, nhằm giảm chi phí, nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.

Việc xây dựng kế hoạch được đặt trong tổng thể triển khai Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 9/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ về “Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến 2050”. Theo đó, các bộ, ngành, địa phương được giao nhiệm vụ cụ thể nhằm phát triển đồng bộ hệ thống logistics, từ hạ tầng đến dịch vụ, kết nối hiệu quả giữa các vùng, các phương thức vận tải.

Trong đó, Bộ Công Thương giữ vai trò đầu mối với nhiều nhiệm vụ như hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng tiêu chí phân hạng trung tâm logistics, phát triển hạ tầng phục vụ thương mại điện tử, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp logistics. Bộ Xây dựng tập trung phát triển hạ tầng cảng biển, hàng không và cơ chế thúc đẩy vận tải hàng hóa; Bộ Tài chính xây dựng các khu thương mại tự do gắn với trung tâm logistics và cửa khẩu.

Các địa phương được định hướng phát triển hệ thống trung tâm logistics gắn với lợi thế vùng, trong đó một số đô thị lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Huế hướng tới trở thành trung tâm logistics quốc tế. Đồng thời, ưu tiên phát triển logistics theo các hành lang kinh tế trọng điểm, kết nối hiệu quả sản xuất với thị trường trong nước và xuất khẩu.

Trên cơ sở đó, kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu phát triển hệ thống logistics nông sản đồng bộ, đáp ứng nhu cầu của các ngành hàng chủ lực như gạo, cà phê, thủy sản, rau quả, gỗ và chăn nuôi. Trọng tâm là giảm chi phí vận chuyển, bảo quản, hạn chế suy giảm chất lượng và nâng cao giá trị gia tăng.

Dự thảo kế hoạch cũng đặt ra các chỉ tiêu cụ thể như: 100% vùng sản xuất tập trung được cung cấp đầy đủ dịch vụ kiểm dịch, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chất lượng; 80% doanh nghiệp logistics nông nghiệp ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số; toàn bộ các địa phương xây dựng kế hoạch phát triển logistics gắn với hệ thống kho bãi, vận chuyển và kết nối hạ tầng.

Để đạt mục tiêu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định một số nhóm nhiệm vụ trọng tâm như phát triển hệ thống logistics từ vùng sản xuất đến chế biến và tiêu thụ; đầu tư hạ tầng, đặc biệt là kho lạnh, kho bảo quản; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ; tăng cường xúc tiến thương mại và hợp tác quốc tế; đào tạo nguồn nhân lực; hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút đầu tư.

Theo nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước, chi phí logistics của nông sản Việt Nam hiện chiếm khoảng 20-25% tổng chi phí, cao hơn đáng kể so với mức bình quân 10-15% của nhiều nền kinh tế trong khu vực. Tại Tây Nguyên, tỷ lệ này còn cao hơn ở một số mặt hàng do đặc thù địa lý và hạn chế về kết cấu hạ tầng.

Tại hội nghị bàn tròn về chuỗi logistics nông, lâm, thủy sản xuất khẩu tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Anh Phong, Phó Giám đốc Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn (IPSARD), cho biết, xu hướng sản xuất quy mô lớn, đa dạng sản phẩm đang làm gia tăng nhanh nhu cầu dịch vụ logistics. Tuy nhiên, hạ tầng logistics chưa theo kịp thực tiễn, khiến khả năng kết nối giữa các khâu trong chuỗi giá trị nông sản còn hạn chế.

Các chuyên gia nhận định, logistics nông sản Việt Nam đang chịu “bất lợi kép”: vừa thiếu hạ tầng hiện đại, vừa thiếu doanh nghiệp đủ quy mô để tổ chức dịch vụ trọn gói. Khi logistics chưa được tổ chức bài bản, lợi nhuận bị phân tán dọc chuỗi, trong khi người sản xuất và doanh nghiệp tại vùng nguyên liệu là đối tượng chịu tác động lớn nhất.

Ở góc độ quản lý, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, chi phí logistics cao đang là rào cản lớn đối với năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam. Nếu các vùng sản xuất trọng điểm không sớm hình thành các trung tâm logistics gắn với vùng nguyên liệu, dư địa mở rộng thị trường xuất khẩu sẽ bị hạn chế, đặc biệt với các thị trường có yêu cầu khắt khe về thời gian giao hàng và điều kiện bảo quản.

Tại cuộc họp về xây dựng Kế hoạch phát triển hệ thống logistics nhằm nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam diễn ra ngày 19/3/2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam nhấn mạnh, logistics phải phục vụ trực tiếp cho sản xuất, tập trung vào các khâu then chốt như kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, cần phân cấp, hướng dẫn để địa phương chủ động triển khai phù hợp với điều kiện thực tế.

Theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, logistics không chỉ là khâu hỗ trợ mà đã trở thành yếu tố quyết định đến giá trị và khả năng tiếp cận thị trường của nông sản. Vì vậy, kế hoạch cần bảo đảm tính đồng bộ với chiến lược quốc gia, tránh chồng chéo, đồng thời phát huy tối đa vai trò chủ động của địa phương và doanh nghiệp.