PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương: AI sẽ tái định hình ngành logistics Việt Nam

LTS: Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế số phát triển mạnh mẽ, logistics đang chuyển mình từ vai trò “hậu cần” sang trở thành ngành dịch vụ nền tảng, giữ vị trí huyết mạch của chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu. Cùng với xu hướng đó, trí tuệ nhân tạo (AI) được đánh giá là công nghệ có khả năng tạo ra những thay đổi sâu rộng nhất đối với ngành logistics trong nhiều thập kỷ qua.

Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với PGS. TS Nguyễn Thanh Chương - Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) xung quanh vấn đề này.

AI giúp logistics giảm chi phí, tối ưu vận hành

- Thưa ông, AI đang được nhắc đến như một công nghệ có thể làm thay đổi toàn diện ngành logistics. Ông nhìn nhận vai trò của AI đối với doanh nghiệp logistics hiện nay như thế nào?

PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương: Mục tiêu cốt lõi của doanh nghiệp ngành dịch vụ logistics là nâng cao năng suất lao động và hiệu quả hoạt động kinh doanh. Trong bối cảnh đó, AI đang trở thành công cụ hỗ trợ rất quan trọng, giúp người lao động và nhà quản lý đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác hơn, từ đó giúp hoạt động của doanh nghiệp diễn ra liên tục và ổn định.

Một trong những lợi ích lớn nhất của AI là giảm chi phí trung gian và tối ưu vận hành. Ngành logistics có rất nhiều công đoạn lặp lại, xử lý khối lượng dữ liệu lớn nên AI có thể hỗ trợ tự động hóa quy trình, thay thế các thao tác thủ công và nâng cao hiệu quả quản trị chuỗi cung ứng.

Đặc biệt, AI giúp doanh nghiệp tối ưu hoạt động vận tải và kho bãi, nâng cao hiệu suất phương tiện, giảm thời gian lưu kho và cắt giảm chi phí logistics. Hiện nay, chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao do tình trạng vận chuyển chồng chéo, chưa tối ưu được bài toán điều phối. Trong khi đó, khi dữ liệu được kết nối và xử lý trên quy mô lớn, doanh nghiệp có thể tối ưu lộ trình vận chuyển, nâng cao hiệu quả khai thác và đưa ra quyết định chính xác hơn.

AI cũng giúp nâng cao năng lực dự báo thị trường, hạn chế lãng phí trong lưu thông hàng hóa. Ví dụ, nếu dự báo nhu cầu tốt hơn, doanh nghiệp có thể tránh tình trạng vận chuyển không hiệu quả hoặc ùn ứ kéo dài, qua đó giảm chi phí và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng. Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp, AI còn mang lại lợi ích trực tiếp cho khách hàng khi giúp lựa chọn phương án vận chuyển hoặc vận đơn có chi phí tối ưu nhất. 

- Theo khảo sát của VALOMA, mức độ ứng dụng AI trong doanh nghiệp logistics hiện nay ra sao?

PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương: Ngành logistics Việt Nam hiện duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 14 - 16%/năm, thuộc nhóm tăng trưởng cao trên thế giới. Logistics số đang dần trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tuy nhiên, chúng ta cũng phải nhìn nhận thực tế rằng phần lớn doanh nghiệp logistics Việt Nam hiện mới chỉ dừng ở mức số hóa quy trình cơ bản. Số doanh nghiệp thực sự ứng dụng AI bài bản trong phân tích dữ liệu, dự báo hay hỗ trợ ra quyết định còn khá khiêm tốn.

Khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế triển khai AI trong logistics hiện vẫn còn lớn. Những khó khăn không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở chất lượng dữ liệu, tính kết nối của hệ thống, năng lực nhân lực, hạ tầng logistics, khả năng đầu tư của doanh nghiệp và đặc biệt là tư duy chuyển đổi.

Theo tôi, “AI định hình tương lai logistics” không chỉ là một khẩu hiệu công nghệ mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với sự phát triển của ngành logistics Việt Nam trong giai đoạn mới.

Dữ liệu và nhân lực sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của logistics Việt Nam

- Theo ông, đâu là yếu tố quan trọng nhất để doanh nghiệp triển khai AI hiệu quả?

PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương: Theo tôi, dữ liệu là yếu tố quan trọng nhất. Muốn ứng dụng AI hiệu quả thì trước hết phải có hạ tầng dữ liệu đồng bộ và hoàn thiện quá trình chuyển đổi số.

Hiện nay, vấn đề đặt ra là ai sẽ quản lý và kết nối dữ liệu đó. Mỗi ngành cần xây dựng hệ thống dữ liệu chung thay vì phân tán, rời rạc. Ví dụ, lĩnh vực giao thông vận tải cần có hệ dữ liệu tích hợp giữa đường bộ, đường sắt, hàng không, kho bãi… để phục vụ tối ưu vận hành.

Chúng ta cần cạnh tranh quốc tế chứ không chỉ cạnh tranh trong nước. Khi dữ liệu được kết nối trên quy mô lớn thì khả năng tối ưu vận tải, kho bãi và chuỗi cung ứng sẽ cao hơn rất nhiều, qua đó giúp doanh nghiệp giảm chi phí và nâng hiệu quả hoạt động.

Việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí logistics trong nước mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi rất nhanh.

- Nguồn nhân lực AI cho logistics hiện nay đang được các trường đại học và doanh nghiệp quan tâm như thế nào, thưa ông?

PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương: Ở góc độ đào tạo, mục tiêu không phải biến tất cả sinh viên thành chuyên gia AI, mà quan trọng là giúp người học hiểu, biết sử dụng và vận dụng AI vào công việc sau khi tốt nghiệp.

Quan điểm của VALOMA là các trường cần đưa công nghệ mới, trong đó có AI, vào chương trình đào tạo để sinh viên có kiến thức nền tảng và kỹ năng ứng dụng. Trên cơ sở hiểu biết chuyên môn của từng lĩnh vực như vận tải, logistics hay quản trị chuỗi cung ứng, người học sẽ biết cách sử dụng AI phù hợp với công việc thực tế.

AI hiện không còn là câu chuyện riêng của ngành logistics mà đã trở thành công cụ phổ biến trong nhiều lĩnh vực. Vì vậy, các cơ sở đào tạo đang từng bước đưa AI vào chương trình giảng dạy như một kỹ năng nền tảng, tương tự việc đào tạo tin học trước đây. Trước đây sinh viên học Word, Excel thì nay cần phải biết AI là gì, ứng dụng như thế nào và sử dụng ra sao trong công việc. Điều quan trọng không phải để AI thay thế con người mà là giúp người học biết cách sử dụng AI hiệu quả.

Doanh nghiệp ứng dụng AI sớm sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn

- VALOMA đang hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào trong quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI?

PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương: Hiện nay, VALOMA tập trung hỗ trợ doanh nghiệp trên ba phương diện chính gồm tư vấn công nghệ, đào tạo nhân lực và kết nối đào tạo với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Chúng tôi không chỉ tư vấn công nghệ mà còn hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực biết ứng dụng công nghệ, đặc biệt là AI. Mục tiêu là giúp sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể đáp ứng ngay yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.

VALOMA cũng thường xuyên làm việc trực tiếp với doanh nghiệp để đánh giá nhu cầu và đề xuất giải pháp phù hợp. Các diễn đàn, hội thảo chuyên ngành được xem là kênh kết nối hiệu quả để doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ, học hỏi lẫn nhau trong quá trình chuyển đổi số. Thông qua các hoạt động kết nối, doanh nghiệp làm tốt có thể chia sẻ kinh nghiệm với doanh nghiệp chưa triển khai hiệu quả, từ đó mỗi doanh nghiệp sẽ tìm ra giải pháp tối ưu phù hợp với điều kiện thực tế của mình.

- Ông có khuyến nghị gì đối với doanh nghiệp logistics trong giai đoạn tới?

PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương: Theo tôi, doanh nghiệp logistics cần sớm đưa AI và chuyển đổi số vào chiến lược phát triển dài hạn, coi đây là yếu tố bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tới.

Chúng ta đang sống trong giai đoạn mà công nghệ không chỉ thay đổi phương thức vận hành doanh nghiệp mà còn tái định hình toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu. Tương lai của logistics sẽ không chỉ được quyết định bởi quy mô kho bãi hay số lượng phương tiện vận tải, mà sẽ được quyết định bởi dữ liệu, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chất lượng nguồn nhân lực.

AI sẽ không thay thế con người trong ngành logistics, nhưng những doanh nghiệp biết ứng dụng AI hiệu quả sẽ thay thế những doanh nghiệp chậm đổi mới. Đó vừa là thách thức, nhưng cũng là cơ hội rất lớn để logistics Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới.

Xin cảm ơn ông!