*Xác định ngành hàng mũi nhọn
TS. Đặng Kim Khôi, Giám đốc Trung tâm tư vấn chính sách nông nghiệp thuộc Viện Chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn (đơn vị xây dựng Đề án nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm nông nghiệp Đồng Nai trong bối cảnh hội nhập quốc tế) cho hay, Đồng Nai đã có định hướng về 9 mặt hàng nông sản chủ lực ưu tiên phát triển. Do đó, khi xây dựng đề án, đơn vị đã lựa chọn ra một số mặt hàng có khả năng cạnh tranh cao để thực hiện. Qua lựa chọn, 3 mặt hàng gồm cà phê, tiêu và điều được nhóm xây dựng đề án đề xuất nghiên cứu sâu, trong đó tập trung vào lĩnh vực công nghiệp chế biến để tăng năng lực cạnh tranh. “Đồng Nai có nhiều tiềm năng để trở thành trung tâm của cả nước về chế biến các mặt hàng cà phê, tiêu và điều”, ông Khôi cho biết.
Theo ông Khôi, cả 3 ngành hàng trên dù đang tồn tại một số hạn chế nhưng tiềm năng phát triển theo hướng chế biến sâu là rất rộng mở. Cụ thể, đối với ngành hàng cà phê, ở tầm nhìn quốc tế, thị trường mới nổi là châu Á gồm: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc hiện chưa có các trung tâm chế biến lớn. Ngoài lợi thế về thị trường, một lợi thế nữa của ngành hàng này chính là việc cà phê chế biến sẽ được giảm thuế suất về 0% đối với các thị trường thuộc khối Hiệp định Đối tác toàn diện - tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và châu Âu (EU). Do đó, Việt Nam, đặc biệt là Đồng Nai có lợi thế lớn để trở thành một trung tâm chế biến lớn ở châu Á. “Vị trí địa lý gần vùng sản xuất cà phê robusta lớn của cả nước là khu vực Tây Nguyên, gần các cảng lớn, có hệ thống logistics tốt nhất Việt Nam là cơ sở cho hướng đi này”, ông Khôi phân tích.
Tương tự, đối với ngành hàng hồ tiêu, Đồng Nai hiện chiếm 12% sản lượng tiêu cả nước và bước đầu đã hình thành mối liên kết nông dân - doanh nghiệp cũng như có sự tham gia của các tập đoàn có vốn đầu tư nước ngoài lớn như Olam, Nedspice. Ngoài ra, năng suất hồ tiêu của Đồng Nai hiện cũng thuộc nhóm cao nhất cả nước với mức bình quân 2,2 tấn/ha. Vấn đề đặt ra để ngành chế biến hồ tiêu phát triển chính là việc phải cải thiện được chất lượng sản phẩm. Bởi cũng giống như cà phê, thuế suất của hồ tiêu vào các thị trường thuộc CPTPP và EU sẽ giảm về mức 0% nhưng các nước này sẽ siết chặt các quy định về kiểm dịch động, thực vật và vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS).
Riêng đối với ngành hàng điều, Đồng Nai hiện là địa phương có diện tích điều thứ 2 cả nước. Dù thời gian qua do giá bán thấp nên năng suất và chất lượng giảm nhưng lợi thế về mặt nguyên liệu của Đồng Nai vẫn rất lớn. Bởi, không chỉ là địa phương sản xuất điều lớn thứ 2 cả nước, Đồng Nai còn nằm gần với vùng canh tác điều lớn nhất cả nước là Bình Phước. Trong khi đó, tiềm năng của ngành chế biến điều còn rộng mở do hiện công nghệ chế biến điều của Việt Nam vẫn còn khá thô sơ, chủ yếu chẻ điều, bóc vỏ, chưa làm được các sản phẩm chế biến sâu, giá trị như sữa điều, dầu điều. “Đồng Nai có tiềm năng trở thành trung tâm chế biến điều của Việt Nam ở tầm quốc tế nếu thực hiện thành công việc cơ cấu lại vùng trồng điều của tỉnh”, ông Khôi nhấn mạnh.
Việc chọn 3 mặt hàng nói trên để thực hiện nghiên cứu sâu nhằm tăng năng lực cạnh tranh là phù hợp, nhất là theo hướng chế biến sâu. Bởi, việc tập trung chế biến sâu không chỉ giúp giải quyết việc tiêu thụ sản phẩm của Đồng Nai mà còn tận dụng được lợi thế nguồn nguyên liệu của các tỉnh lân cận vốn là các vùng sản xuất lớn của 3 ngành hàng nói trên.
Tuy nhiên, ngoải 3 mặt hàng trên, Đồng Nai cũng còn một số mặt hàng có thế mạnh như heo, gà và trái cây. Thực tế hiện các sản phẩm trên của Đồng Nai mới chỉ có lợi thế cạnh tranh ở trong nước, tuy nhiên cơ hội để xuất khẩu các mặt hàng này cũng rất lớn. Chăn nuôi trang trại phát triển mạnh, các doanh nghiệp lớn tập trung nhiều ở Đồng Nai. Ngoài ra, Đồng Nai cũng có nguồn giống gia súc gia cầm tốt, công nghệ chăn nuôi tiên tiến nên khả năng cạnh tranh là có. Tương tự, đối với trái cây, Đồng Nai cũng có nhiều mặt hàng chất lượng và có sản lượng lớn như bưởi, chôm chôm, sầu riêng có khả năng xuất khẩu mạnh trong thời gian tới.
*Cần nâng cao chất lượng
TS. Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và chiến lược nông nghiệp và phát triển nông thôn cho rằng, dựa vào những lợi thế sẵn có về tự nhiên như: đất đai, khí hậu, thổ nhưỡng thì Đồng Nai là nơi lý tưởng cho sản xuất nông nghiệp. Vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản đối với Đồng Nai là chọn được những sản phẩm nào làm thế mạnh để tập trung phát triển. “Khi chọn được sản phẩm rồi thì đưa thêm lợi thế về cơ sở hạ tầng, công nghệ để biến nó thành thế mạnh cạnh tranh”, TS. Đặng Kim Sơn cho hay.
Cũng theo TS. Đặng Kim Sơn, hướng đi phù hợp đối với Đồng Nai trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các mặt hàng nông sản chủ lực chính là tập trung vào công nghiệp chế biến. Bởi, theo ông Sơn, thời cạnh tranh theo kiểu sản phẩm gì có giá rẻ về chi phí thì sản xuất đã qua, hiện tại là “cuộc chơi” công bằng và sự “hơn thua” chủ yếu nằm ở việc áp dụng khoa học - công nghệ và chế biến sâu.
Đồng Nai là địa phương lý tưởng về vị trí địa lý, cơ sở hạ tầng để phát triển công nghiệp chế biến. Đó là thế mạnh không phải địa phương nào cũng có. “Nếu Quảng Ninh lấy việc sản xuất nông sản đặc sản để phục vụ du lịch, Lâm Đồng phát triển nông nghiệp công nghệ cao thì Đồng Nai phải lấy nông nghiệp phục vụ công nghiệp chế biến làm mũi nhọn”, TS. Đặng Kim Sơn đề xuất.
Theo ông Sơn, với những lợi thế sẵn có, Đồng Nai nên lấy nông nghiệp phục vụ công nghiệp chế biến theo hướng xuất khẩu làm mũi nhọn. “Với hướng đi này, nông sản Đồng Nai sẽ không cạnh tranh bằng giá rẻ mà sẽ cạnh tranh bằng giá bán… cao thông qua chất lượng sản phẩm cao”, TS. Đặng Kim Sơn nhấn mạnh./.
Văn Phú