Mở rộng sinh kế từ chợ truyền thống sang thương mại điện tử

Nhiều năm qua, hình ảnh quen thuộc của kinh tế hộ gắn liền với quầy hàng nhỏ trong chợ truyền thống, cửa tiệm mặt phố hay gian hàng bán lưu động. Ở đó, hoạt động mua bán chủ yếu dựa vào mối quen, vào dòng người qua lại và kinh nghiệm buôn bán truyền đời. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, các hộ kinh doanh nhỏ bắt đầu “lên sàn”, đưa sản phẩm từ quầy chợ bước vào không gian số.

Không phải ngẫu nhiên ngày càng nhiều tiểu thương lựa chọn kênh bán hàng online. Áp lực chi phí mặt bằng tăng cao, sức mua tại chợ truyền thống biến động, trong khi người tiêu dùng ngày càng quen với việc đặt hàng qua điện thoại, nhận hàng tận nhà. Thương mại điện tử, từ chỗ xa lạ, dần trở thành một lựa chọn sinh kế mới đối với các hộ kinh doanh quy mô nhỏ.

Bà Nguyễn Thị Hòa, tiểu thương bán khô hải sản tại một chợ dân sinh ở TP. Hải Phòng chia sẻ: “Trước đây tôi chỉ bán cho khách quen trong chợ. Mấy năm gần đây, lượng khách giảm rõ rệt. Con gái tôi hướng dẫn bán hàng trên sàn, ban đầu cũng lo lắng nhưng không ngờ lại có khách ở tận miền Nam đặt mua”.

Có thể thấy, “lên sàn” không còn là câu chuyện của doanh nghiệp lớn hay cửa hàng chuyên nghiệp. Với nhiều hộ kinh doanh nhỏ, đây là cách để mở rộng thị trường, kéo dài “vòng đời” của sản phẩm truyền thống và giảm phụ thuộc vào một điểm bán cố định.

Thực tế cho thấy, các sàn thương mại điện tử đã và đang trở thành “chợ mới” của thời đại số. Khác với chợ truyền thống bị giới hạn bởi không gian và thời gian, “chợ online” cho phép người bán tiếp cận khách hàng trên phạm vi toàn quốc, thậm chí xuyên biên giới, với chi phí ban đầu thấp hơn nhiều so với mở cửa hàng vật lý.

Tuy nhiên, quá trình chuyển dịch này không hề dễ dàng. Đối với phần lớn hộ kinh doanh nhỏ, rào cản lớn nhất không phải là vốn, mà là tư duy và kỹ năng. Việc tạo gian hàng, đăng sản phẩm, chụp ảnh, viết mô tả, xử lý đơn hàng hay tương tác với khách hàng đều là những công việc hoàn toàn mới mẻ.

Ông Trần Cao Tiên, Giám đốc Hợp tác xã kinh doanh dịch vụ Xuân Hải (tỉnh Khánh Hoà) thừa nhận: “Lúc mới bán online, tôi không quen dùng điện thoại thông minh. Nhắn tin chậm, xử lý đơn hàng lúng túng, có hôm còn quên xác nhận đơn. Phải mất vài tháng làm quen, tôi mới thấy bán online không quá khó như mình nghĩ”.

Sự chuyển đổi từ quầy chợ sang gian hàng số vì thế không chỉ là thay đổi kênh bán, mà là thay đổi cách làm ăn. Từ bán theo thói quen sang bán theo phản hồi thị trường, từ “có gì bán nấy” sang chú trọng đóng gói, thương hiệu, trải nghiệm khách hàng. Đây chính là bước chuyển quan trọng, giúp hộ kinh doanh nhỏ từng bước hòa nhập vào dòng chảy của kinh tế số.

Điểm đáng chú ý là khi đã “lên sàn”, nhiều hộ kinh doanh nhỏ không dừng lại ở việc bán thêm một kênh, mà dần hình thành tư duy kinh doanh bài bản hơn. Dữ liệu đơn hàng, đánh giá của khách, xu hướng tìm kiếm… trở thành những “chỉ báo thị trường” mà trước đây tiểu thương khó có được.

Chị Lê Thị Thu, một tiểu thương kinh doanh mứt trái cây tại phường Cầu Giấy, Hà Nội cho biết: “Trước kia tôi làm mứt theo kinh nghiệm, năm nào cũng giống nhau. Bán online rồi mới thấy khách thích vị nào, đóng gói bao nhiêu gram là vừa. Có phản hồi xấu là mình phải điều chỉnh ngay”.

Có thể thấy, thương mại điện tử đang góp phần nâng cao năng lực thích ứng của hộ kinh doanh nhỏ. Khi buộc phải tuân thủ các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, đóng gói, vận chuyển, nhiều hộ dần chuyên nghiệp hóa hoạt động sản xuất - kinh doanh, dù quy mô vẫn nhỏ.

Dẫu vậy, thách thức vẫn hiện hữu. Cạnh tranh trên sàn là cạnh tranh khốc liệt về giá, tốc độ giao hàng và dịch vụ khách hàng. Với nguồn lực hạn chế, hộ kinh doanh nhỏ dễ bị “đuối sức” nếu thiếu sự hỗ trợ về đào tạo và kết nối logistics.

Theo một số hộ bán hàng online, chi phí vận chuyển và tỷ lệ hoàn hàng là vấn đề đáng lo ngại. “Có đơn đi xa, tiền ship gần bằng tiền lãi. Nếu khách trả hàng, mình gần như không có lời”, bà Nguyễn Thị Hòa chia sẻ thêm.

Bên cạnh đó, không ít tiểu thương vẫn mang tâm lý e ngại các thủ tục liên quan đến thuế, hóa đơn hay nghĩa vụ pháp lý khi tham gia môi trường số. Sự thiếu thông tin và hướng dẫn cụ thể khiến quá trình “lên sàn” của nhiều hộ diễn ra chậm hoặc mang tính tự phát.

Trong bối cảnh đó, vai trò đồng hành của các cơ quan quản lý, tổ chức hỗ trợ và chính các sàn thương mại điện tử trở nên đặc biệt quan trọng. Việc tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng số, hướng dẫn bán hàng, hỗ trợ chi phí logistics hay tư vấn pháp lý sẽ giúp hộ kinh doanh nhỏ tự tin hơn khi bước vào không gian online.

Việc đưa hộ kinh doanh nhỏ “lên sàn” không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là câu chuyện về bao trùm số. Khi các tiểu thương, làng nghề, hộ sản xuất truyền thống có thể tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, giá trị bản địa được lan tỏa, sinh kế được củng cố và kinh tế địa phương có thêm động lực phát triển.