Kết nối liên ngành để giữ vững đà tăng trưởng xuất nhập khẩu

Năm 2025 khép lại bằng một bức tranh thương mại với nhiều gam màu sáng. Theo báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024, tương ứng mức tăng 143 tỷ USD. Xuất siêu khoảng 20 tỷ USD, đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp giữ vững trạng thái tích cực. Xuất khẩu tăng 17%, mức tăng cao thứ hai trong giai đoạn 2021-2025, trong đó nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo đóng vai trò đầu tàu, giúp sản xuất công nghiệp phục hồi mạnh mẽ.

Cơ cấu xuất khẩu cũng tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, giảm hàng hóa thô, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến. Các mặt hàng chủ lực như máy móc, dệt may, da giày, gỗ, thủy sản, cà phê, rau quả đều phục hồi và lấy lại đà tăng trưởng. Việc thực thi các FTA, đặc biệt FTA thế hệ mới, tiếp tục mang lại hiệu quả rõ nét: xuất khẩu sang EU, Canada, Nhật Bản đều tăng mạnh.

Song song với những kết quả tích cực, báo cáo cũng chỉ ra hạn chế khi doanh nghiệp FDI chiếm tới 77% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước giảm 6,1%. Điều này đòi hỏi cần có chiến lược dài hạn để mở rộng năng lực sản xuất và giá trị gia tăng từ khu vực trong nước.

Một trong những điểm nhấn của năm 2025 là việc Cục Xuất nhập khẩu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Sau khi Nghị định 146/2025/NĐ-CP và Thông tư 40/2025/TT-BCT có hiệu lực, đã có 22/34 Sở Công Thương triển khai phân quyền trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa. Đồng thời, Cục đã đơn giản hóa 44/85 thủ tục hành chính, giúp giảm chi phí tuân thủ từ 1.306 tỷ xuống 882 tỷ đồng, mức giảm 32,5%.

Phát biểu tại Hội nghị tổng kết công tác chuyên môn năm 2025 và phương hướng triển khai nhiệm vụ năm 2026, ông Đặng Văn Vĩnh, đại diện Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đánh giá cao sự vào cuộc của Cục Xuất nhập khẩu, đặc biệt trong các nhiệm vụ liên quan đến xây dựng thương hiệu nông sản, phát triển thị trường và phối hợp tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc.

“Nhiều chương trình của chúng tôi triển khai liên tục 2-3 năm qua đã đạt kết quả tốt nhờ sự phối hợp chặt chẽ với Cục Xuất nhập khẩu. Đây là những nhiệm vụ không thể làm đơn lẻ. Muốn nông sản đi xa, phải có cả chất lượng, thương hiệu và sự đồng bộ chuỗi cung ứng", ông Vĩnh nói.

Ông cũng thẳng thắn chỉ ra thách thức khi sau hợp nhất tổ chức, số lượng phòng phụ trách thị trường phía nông nghiệp giảm mạnh, trong khi khối lượng công việc tăng lên.

“Các nội dung về tiêu chuẩn, logistics, kết nối vùng nguyên liệu, nếu tách rời sẽ khó đạt hiệu quả. Chúng tôi mong hai cơ quan tiếp tục đồng hành sâu hơn trong năm 2026", ông Vĩnh chia sẻ.

Những đánh giá này cho thấy vai trò ngày càng rộng của Cục Xuất nhập khẩu, không chỉ trong lĩnh vực công thương mà còn trong phát triển nông nghiệp, nông sản và ổn định thị trường nội địa, xuất khẩu.

Đứng từ góc nhìn lĩnh vực an ninh kinh tế, ông Đoàn Thanh Tùng, đại diện Cục An ninh kinh tế A04 (Bộ Công an) đánh giá cao sự phối hợp giữa hai cơ quan trong xử lý các nhiệm vụ pháp lý và kỹ thuật liên quan đến thương mại quốc tế.

“Khối lượng văn bản và nhiệm vụ mà chúng tôi phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu trong năm 2025 là rất lớn. Kết quả xuất nhập khẩu vượt 930 tỷ USD phản ánh rõ vai trò điều phối của Cục và hiệu quả phối hợp liên ngành", ông Tùng nhấn mạnh.

Theo ông Tùng, bối cảnh năm 2026 tiếp tục chịu nhiều tác động từ biến động kinh tế, chính trị toàn cầu, gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, thay đổi chuẩn mực kỹ thuật và rủi ro an ninh kinh tế.

“Nguy cơ là hiện hữu, nhưng đó cũng chính là cơ hội. Nếu nhận diện kịp thời và có phản ứng chính sách nhanh, chúng ta hoàn toàn có thể biến sức ép thành động lực để đạt mục tiêu năm 2026", ông Tùng nói.

Bên cạnh các đề xuất từ Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hội nghị cũng thảo luận hàng loạt nhiệm vụ lớn trong năm 2026: xây dựng 4 Nghị định quan trọng theo Luật Quản lý ngoại thương; đàm phán mở cửa thị trường nông sản với Trung Quốc; phối hợp Mexico nhằm bổ sung các nhà máy thép Việt Nam vào danh sách được phép xuất khẩu; theo dõi phòng vệ ngưỡng dệt may từ EAEU; phối hợp EU trong các biện pháp bảo vệ ngành thép; chuẩn bị đàm phán nâng cấp các FTA.

Những nhiệm vụ này trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp, công nghiệp đến an ninh kinh tế cho thấy tính chất liên ngành, xuyên ngành ngày càng rõ nét của hoạt động điều hành xuất nhập khẩu.

Trong bối cảnh đó, Cục Xuất nhập khẩu giữ vai trò đầu mối điều phối trọng yếu trong triển khai và kết nối chính sách. Từ hoàn thiện thể chế, hướng dẫn kỹ thuật, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp đến phối hợp với địa phương và các bộ, ngành, mọi khâu đều đòi hỏi sự thống nhất và thông suốt trong chỉ đạo điều hành.

Với nền tảng vững chắc của năm 2025, cùng sự đồng hành của các bộ, ngành, Cục Xuất nhập khẩu được kỳ vọng tiếp tục dẫn dắt, điều phối chính sách, giữ vững mạch tăng trưởng, và củng cố vị thế hàng hóa Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu.