Hoàn thiện khung pháp lý ‘khơi’ dòng vốn cho tăng trưởng xanh (NT)

​Trong bối cảnh xu thế phát triển bền vững và biến đổi khí hậu hoạt động ngày càng mạnh, nhu cầu tài chính cho tăng trưởng xanh ở Việt Nam là rất lớn. Tuy nhiên, nguồn lực hiện tại dành cho lĩnh vực này vẫn còn tương đối chế độ. Một trong những nguyên nhân chủ yếu được chỉ ra là hành lang pháp lý chưa hoàn thiện.

Nhu cầu nguồn vốn lớn

Liên quan đến tăng trưởng xanh, phát triển bền vững, từ năm 2012, Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2011-2020. Đến ngày 1-10-2021, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục đưa ra “Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050”, hướng tới mục tiêu đưa kiệt phát net về 0 vào năm 2050 .

Trên bình diện quốc tế, Việt Nam còn những cam kết về cung cấp tăng trưởng xanh và phát triển bền vững như cam kết của phủ Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tại hội nghị COP26 về phát trắng bằng 0 đến năm 2050; tham gia Sáng kiến ​​phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC); Tuyên bố thiết lập chính trị Đối tác chuyển đổi năng lượng bằng (JETP)…

Tuy nhiên, để đáp ứng các mục tiêu, cam kết về tăng trưởng xanh, phát triển bền vững, nguồn vốn đầu tư là một vấn đề được đặt ra. Cụ thể, theo báo cáo kỹ thuật của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nhu cầu tài chính cho các giải pháp giảm phát thải trong từng lĩnh vực theo cam kết môi trường của Việt Nam đến năm 2030 dự kiến ​​​​khoảng 68,75 tỉ đô la Mỹ. Theo ước tính, nguồn lực trong nước tự cân đối dự báo đạt khoảng 25 tỷ đô la Mỹ, sử dụng 36% tổng nhu cầu tài chính.

Bên cạnh đó, theo báo cáo quốc gia về khí hậu và phát triển của Ngân hàng thế giới, ước tính nhu cầu tài chính chính cho các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu của Việt Nam đến năm 2050 tương thích 6,3- 7,2% GDP/năm, tương đương 30,24-39,6 tỷ đô la. Trong đó, nguồn lực tài chính từ ngân sách nhà nước để nâng cao khả năng chống chịu và ứng phó với thiên tai ước đạt 1,8% GDP, nhu cầu huy động từ khu vực ngoài nhà nước ước đạt 4,5-5 ,4% GDP.

Đồng thời, tính toán của Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) vẫn được cho thấy, Việt Nam cần khoảng 330-370 kỹ ​​thuật đô la Mỹ để thực hiện cam kết phát rổ về 0 vào năm 2050.

Phương pháp khổ hướng

Theo báo cáo của Bộ Tài Chính, từ năm 2017 đến nay, thị trường tín dụng xanh tại Việt Nam đã có tốc độ phát triển hơn 20%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng chung của nền kinh tế; một số trái phiếu xanh chính quyền địa phương, trái phiếu xanh doanh nghiệp được phát hành thí nghiệm, đặc biệt phát hành trái phiếu cho các dự án xanh có quy mô lớn như năng lượng tái tạo, vận hành xanh, bất động sản xanh … Trong giai đoạn 2019-2023, các doanh nghiệp Việt Nam đã phát hành khoảng 1,16 tỉ đô la trái phiếu xanh.

Bên bờ đó, theo Ngân hàng Nhà nước, dư nợ tín dụng cho các dự án xanh cũng tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây. Giai đoạn 2017-2023, dư nợ tín dụng lĩnh vực này tăng trưởng bình quân hơn 22%/năm trên toàn hệ thống. Đến hết thời 1-2024, 47 tổ chức tín dụng cho vay với dư nợ gần 637.000 tỉ đồng, sử dụng khoảng 4,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Theo đánh giá của các chuyên gia, thị trường tín dụng xanh, trái phiếu xanh của Việt Nam phát triển chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu huy động vốn cho chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, phát triển bền vững.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến trạng thái là giải pháp đau khổ chưa được hoàn thiện. Đầu tiên, môi trường tiêu chí và xác thực đối với dự án được cấp tín dụng xanh, phát hành trái phiếu xanh (danh mục phân loại xanh) chưa bị cấm hành động.

Điều này gây nhiều khó khăn, gây khó khăn cho việc thiết kế và thực hiện chính sách hỗ trợ chuyển đổi xanh, thiết kế các gói tín hiệu xanh, phát hành phiếu trái xanh cũng như hoàn thiện quy trình sản xuất, cải tiến công nghệ .

Chế độ tiếp theo là phạm vi định nghĩa về trái phiếu xanh tại Việt Nam nhưng vẫn tương đối hẹp. Cụ thể, theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định số 153/2020/ND-CP, “trái phiếu doanh nghiệp xanh trái phiếu doanh nghiệp được phát hành để đầu tư cho dự án thuộc lĩnh vực bảo vệ môi trường, dự án mang lại lợi ích về môi trường theo quy định của pháp luật bảo vệ môi trường”.

Như vậy, quy định về trái phiếu xanh mới chỉ dừng lại ở rìa đáp ứng các tiêu chuẩn của pháp luật Việt Nam mà chưa đề cập đến tiêu chuẩn trái phiếu xanh quốc tế. Trong khi thực tế, trái phiếu xanh tại Việt Nam hiện vẫn đang được phát hành dựa trên một số tiêu chuẩn quốc tế như tiêu chuẩn trái phiếu xanh của ASEAN (AGBS), các quy tắc Trái phiếu xanh của Hiệp hội thị trường vốn Quốc tế (ICMA)…

Một vấn đề khác, các dự án xanh mặc dù được xem là lĩnh vực được ưu tiên cho vay vốn nhưng tín dụng xanh chưa được xem là một lĩnh vực được hưởng lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa theo quy định. Do đó, tốc độ cho vay trên thực tế đối với các dự án xanh về cơ bản vẫn chưa có sự khác biệt với các khoản vay khác của các tổ chức tín dụng, với tốc độ ngắn hạn của dao động trong khoảng 6, 2- 9,4%/năm, các khoản vay trung bình có giới hạn khoảng 9,4-11,4%/năm.

Trong khi đó, các nguồn vốn cho vay cho các dự án xanh của các tổ chức chức năng tín dụng lại chủ yếu là vốn huy động ngắn, trung hạn. Điều này dẫn đến huy động vốn của doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn, trong khi bắt đầu tư cho các dự án xanh Đòi hỏi thời gian hoàn vốn dài, chi phí đầu tư lớn, rủi ro thị trường cao.

Hoàn thiện phương pháp xử lý

Đảm bảo nhu cầu vốn cho tăng trưởng xanh, ứng dụng biến đổi khí hậu, theo người viết bài này, Bộ Tài nguyên và Môi trường cần phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ có liên quan Thúc đẩy nhanh việc kiểm soát, Hoàn thiện và sớm cấm môi trường tiêu chí và xác thực hành động đối với dự án được cấp tín dụng xanh, phát hành trái phiếu xanh.

Bên cạnh đó, sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng, mở rộng định nghĩa về trái phiếu xanh tại Việt Nam ngoài việc tặng thủ các quy định của luật pháp Việt Nam nhưng phải đáp ứng tiêu chuẩn trái phiếu xanh quốc tế. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nguồn lực tài chính quốc tế cho lĩnh vực tăng trưởng xanh, phát triển bền vững.

Một giải pháp tiếp theo là sửa đổi, bổ sung tài khoản 2 Điều 13 Thông số 39/2016/TT-NHNN theo hướng dẫn, bổ sung tín dụng xanh là một lĩnh vực được hưởng lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa, nếu có có thể đề xuất ứng dụng ngay trong năm 2024 nhằm mục tiêu giảm chi phí đầu tư cho các dự án xanh