Giữ nhịp xuất khẩu theo mục tiêu tăng trưởng hai con số

Quý I/2026 ghi nhận một bước khởi động tích cực của hoạt động xuất nhập khẩu khi tổng kim ngạch đạt gần 250 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1%; nhập khẩu đạt 126,57 tỷ USD, tăng 27%. Đặc biệt, riêng tháng 3, kim ngạch đạt hơn 93 tỷ USD, tăng mạnh so với tháng trước, cho thấy dòng chảy thương mại đã thực sự sôi động trở lại.

Cơ cấu xuất nhập khẩu tiếp tục cho thấy vai trò của khu vực sản xuất. Xuất khẩu chủ yếu đến từ nhóm hàng công nghiệp chế biến, trong khi nhập khẩu tập trung vào tư liệu sản xuất, phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất và xuất khẩu.

Diễn biến này phản ánh rõ xu hướng doanh nghiệp tăng nhập khẩu đầu vào để chuẩn bị cho các đơn hàng trong những tháng tới. Nhịp sản xuất vì vậy đang được đẩy lên ngay từ đầu năm. Đà tăng của quý I không chỉ thể hiện ở con số, mà cho thấy hoạt động sản xuất - thương mại đã vận hành trở lại.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, bài toán đặt ra không chỉ là tăng trưởng. Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV đã xác định rất rõ: giai đoạn 2026 - 2030, tình hình thế giới sẽ tiếp tục biến động nhanh, mạnh và khó lường. Trong điều kiện đó, mục tiêu tăng trưởng “2 con số” không chỉ đòi hỏi tăng về lượng, mà còn yêu cầu nâng cao chất lượng và sức chống chịu của nền kinh tế.

Xuất nhập khẩu vì vậy không chỉ đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng, mà còn thể hiện năng lực thích ứng của nền kinh tế trước những biến động bên ngoài. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, những biến động địa chính trị hiện nay đang tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Ngay cả khi xung đột kết thúc sớm, tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng, thiếu container rỗng và ách tắc trung chuyển vẫn có thể kéo dài thêm một thời gian. Chi phí vận tải khó có thể giảm ngay, ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu không chỉ của Việt Nam mà trên toàn cầu”, ông Nguyễn Anh Sơn cho biết.

Kết luận của Hội nghị Trung ương 2 khoá XIV không chỉ đặt ra mục tiêu, mà yêu cầu rất rõ về cách tiếp cận: phải chủ động, linh hoạt và sát thực tế. Với xuất nhập khẩu, yêu cầu này thể hiện trước hết ở năng lực dự báo.

Trong một thị trường biến động nhanh, thông tin chậm là mất cơ hội, dự báo sai là trả giá bằng đơn hàng. Vì vậy, việc nâng cao chất lượng dự báo không còn là nhiệm vụ kỹ thuật, mà là điều kiện để điều hành hiệu quả. “Cần nắm bắt thông tin kịp thời, nâng cao chất lượng dự báo theo hướng sát với thực tế để có các giải pháp phù hợp cho từng ngành, từng lĩnh vực. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể chủ động hơn trong điều hành và ứng phó với biến động của thị trường”, ông Nguyễn Anh Sơn nhấn mạnh.

Cùng với đó là yêu cầu điều tiết nhịp độ xuất nhập khẩu phù hợp, bảo đảm dòng chảy hàng hóa thông suốt. Khi chi phí logistics tăng, thời gian giao hàng kéo dài, nếu không điều hành tốt sẽ dẫn đến ách tắc hàng hóa, gia tăng chi phí và làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ở tầm rộng hơn, kết luận Hội nghị Trung ương 2 đã đặt ra yêu cầu đa dạng hóa thị trường, tận dụng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do, đồng thời mở rộng sang các thị trường mới. Đây không chỉ là giải pháp ngắn hạn, mà là hướng đi dài hạn để giảm phụ thuộc và tăng khả năng chống chịu.

Một điểm đáng chú ý là yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Xuất khẩu không thể tiếp tục dựa vào lợi thế chi phí thấp, mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn và giá trị gia tăng. Các yêu cầu về xanh hóa, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường - xã hội đang trở thành điều kiện bắt buộc, không còn là lựa chọn.

Song song đó, thị trường trong nước được xác định là điểm tựa quan trọng. Khi thị trường bên ngoài biến động, tiêu dùng nội địa không chỉ giúp duy trì sản xuất, mà còn tạo dư địa để doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược.