Biến động thương mại: Kinh tế châu Á diễn biến trái chiều

Thương mại toàn cầu vừa chứng kiến một diễn biến đáng chú ý khi mức thuế nhập khẩu tại một nền kinh tế lớn được điều chỉnh theo khuôn khổ pháp lý khác với mức thuế suất mới áp dụng trong thời hạn 150 ngày. Sự thay đổi nhanh chóng giữa các quyết định pháp lý và chính sách đã tạo thêm lớp bất định cho doanh nghiệp và thị trường tài chính.

Theo ước tính của tổ chức theo dõi chính sách thương mại Global Trade Alert, việc ban hành các mức thuế mới đồng nghĩa mặt bằng thuế quan vẫn duy trì ở mức đáng kể trong ngắn hạn. Điều này khiến doanh nghiệp khó xác định xu hướng dài hạn để xây dựng kế hoạch đầu tư và sản xuất.

Đối với châu Á, khu vực có độ mở thương mại cao và gắn chặt với các chuỗi cung ứng toàn cầu, tác động lan tỏa là điều khó tránh. Các trung tâm sản xuất lớn như Đông Bắc Á và Đông Nam Á đều có tỷ trọng xuất khẩu cao trong GDP. Khi môi trường thuế quan thay đổi, chi phí đầu vào, giá bán và biên lợi nhuận đều bị ảnh hưởng.

Nhiều doanh nghiệp trong khu vực đã phải điều chỉnh chiến lược, từ thay đổi tuyến vận chuyển, đàm phán lại hợp đồng đến tái phân bổ sản xuất. Một số nền kinh tế như: Đài Loan (Trung Quốc) có vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng công nghệ cao, đặc biệt là sản xuất bán dẫn và linh kiện điện tử, đang theo dõi sát diễn biến để đánh giá tác động cụ thể đến dòng đơn hàng và đầu tư.

Giới phân tích cho rằng, sự đan xen giữa việc dỡ bỏ và tái áp thuế có thể tạo ra trạng thái “chờ đợi chính sách”, trong đó doanh nghiệp trì hoãn quyết định mở rộng công suất cho đến khi có tín hiệu rõ ràng hơn. Điều này có nguy cơ ảnh hưởng tới dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong ngắn hạn, đồng thời làm gia tăng biến động trên thị trường tài chính khu vực.

Ngược lại, một số trung tâm thương mại và tài chính tại châu Á như Hồng Kông (Trung Quốc) coi đây cũng là phép thử đối với tính ổn định chính sách nội tại. Trong môi trường nhiều biến số, những nền kinh tế có khung pháp lý rõ ràng, thủ tục hải quan minh bạch và cơ chế điều hành linh hoạt có thể thu hút dòng vốn đang tìm kiếm điểm đến ít rủi ro hơn.

Trước bối cảnh căng thẳng thương mại bước sang giai đoạn mới, việc chủ động xây dựng năng lực thích ứng trở thành ưu tiên hàng đầu của các nền kinh tế châu Á.

Trước hết là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Phụ thuộc quá lớn vào một thị trường khiến rủi ro chính sách bị khuếch đại. Việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do trong khu vực, mở rộng hiện diện tại Nam Á, Trung Đông, châu Phi hoặc Mỹ Latin giúp phân tán rủi ro và ổn định dòng doanh thu. Đây là chiến lược dài hạn, đòi hỏi đầu tư vào mạng lưới phân phối và hiểu biết thị trường mới.

Tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng linh hoạt hơn. Thay vì tập trung sản xuất tại một địa điểm duy nhất, doanh nghiệp có thể áp dụng mô hình đa trung tâm, phân bổ nhà máy ở nhiều quốc gia để tối ưu hóa thuế quan và chi phí logistics. Cách tiếp cận này không chỉ giảm thiểu rủi ro chính sách mà còn tăng khả năng đáp ứng khi nhu cầu thị trường biến động.

Nâng cao giá trị gia tăng nội địa. Khi thuế quan thay đổi, những sản phẩm có hàm lượng công nghệ và đổi mới sáng tạo cao thường có khả năng duy trì lợi thế cạnh tranh tốt hơn so với hàng hóa gia công đơn thuần. Đầu tư vào nghiên cứu - phát triển, tự động hóa và chuyển đổi số giúp cải thiện năng suất, qua đó bù đắp chi phí phát sinh từ môi trường thuế quan mới.

Củng cố năng lực quản trị rủi ro. Doanh nghiệp cần xây dựng nhiều kịch bản dựa trên các mức thuế khác nhau, tính toán lại cấu trúc chi phí và sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Ở cấp độ quốc gia, chính phủ có thể hỗ trợ thông qua chính sách tín dụng ưu đãi, bảo lãnh xuất khẩu hoặc cung cấp thông tin thị trường kịp thời để doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch.

Tăng cường hợp tác khu vực. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu phân mảnh hơn, việc thúc đẩy liên kết nội khối châu Á sẽ giúp giảm chi phí giao dịch và mở rộng thị trường tiêu thụ trong khu vực. Hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật, đơn giản hóa thủ tục hải quan và cải thiện kết nối hạ tầng có thể tạo động lực mới cho thương mại nội vùng.

Đồng thời duy trì ổn định vĩ mô và tính minh bạch chính sách là nền tảng thu hút đầu tư. Khi nhà đầu tư toàn cầu cân nhắc lại chiến lược phân bổ vốn, những nền kinh tế bảo đảm kỷ luật tài khóa, lạm phát được kiểm soát và môi trường pháp lý rõ ràng sẽ có lợi thế cạnh tranh.