AI định hình cuộc cạnh tranh mới trên thị trường thương mại điện tử

Khi mỗi ngày người Việt chi hơn 1.600 tỷ đồng để mua trên 12 triệu sản phẩm qua các sàn trực tuyến, việc thị trường bán lẻ dịch chuyển lên các nền tảng số là xu thế tất yếu. Theo số liệu của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), năm 2025, thương mại điện tử ghi nhận mức tăng trưởng 21%, doanh thu cán mốc 38,5 tỷ USD. Đà tăng này cho thấy, thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực mạnh mẽ thúc đẩy nền kinh tế số của Việt Nam.

Trong bối cảnh thương mại điện tử không ngừng phát triển, sự lên ngôi của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang từng bước thay đổi hoạt động mua bán trực tuyến. Báo cáo do Lazada và công ty nghiên cứu Kantar công bố ghi nhận tới 88% người dùng ở Đông Nam Á đưa ra quyết định mua hàng dựa trên nội dung và gợi ý sản phẩm do AI tạo ra. Đồng thời, khoảng 63% số người được khảo sát tại Đông Nam Á cho rằng, AI đã được áp dụng rộng rãi trong mua sắm trực tuyến.

Bên cạnh đó, xu thế mua sắm cá nhân hóa càng làm gia tăng giá trị của việc ứng dụng AI đối với các doanh nghiệp. Theo một nghiên cứu của McKinsey, việc cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm có thể tăng doanh số bán hàng lên đến 10-15%.

Ở cấp độ hạ tầng, AI cũng thay đổi cách các cửa hàng bán lẻ trực tuyến vận hành. Nhiều doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đã đưa AI vào vận hành hệ thống cửa hàng, từ đề xuất sản phẩm tới dịch vụ hậu mãi. Trong đó, lợi ích rõ rệt nhất của AI nằm ở các khâu cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm, dự báo nhu cầu, tối ưu tìm kiếm sản phẩm, quản lý tồn kho, tự động hóa chăm sóc khách hàng và vận hành logistics.

Ngoài ra, nhờ dữ liệu cá nhân hóa, các doanh nghiệp sử dụng AI sẽ nắm lợi thế trong việc tiếp cận đúng tệp khách hàng, cung cấp chính xác những gì họ cần thay vì chạy theo xu hướng chung của thị trường.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô 2026 diễn ra mới đây, TS. Cù Ngọc Trang, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội cho biết, những đơn vị nhanh nhạy tích hợp công nghệ số luôn có sức chống chịu và khả năng tiếp cận khách hàng vượt trội hơn so với doanh nghiệp truyền thống. 

Không chỉ riêng Việt Nam, AI đang tạo ra lợi thế cạnh tranh mới trên toàn thế giới. Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) dự báo, đến năm 2040, thương mại toàn cầu tăng trưởng 34-37% nhờ AI.

Trước đây, các đơn vị bán lẻ vẫn đang chạy đua với nhau trên địa hạt giá cả, mạng lưới phân phối và quy mô. Giờ đây, AI đang trở thành yếu tố cạnh tranh mới, khi năng lực ứng dụng công nghệ ngày càng quyết định khả năng thích ứng, tăng trưởng và bứt phá của mỗi doanh nghiệp.

Báo cáo "Thu hẹp khoảng cách AI: Nhận thức và xu hướng ứng dụng AI của người bán hàng trực tuyến ở Đông Nam Á” của Lazada chỉ ra, tỷ lệ sử dụng AI của các nhà bán hàng Việt Nam thuộc nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á.

Trong khi đó, ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và Công nghệ số cho biết, hiện hơn 60% doanh nghiệp Việt đã ứng dụng AI trong chăm sóc khách hàng, tối ưu marketing, gợi ý sản phẩm và tự động hóa vận hành mở ra thế hệ tăng trưởng mới của thương mại điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên dữ liệu và AI.

Tại một hội nghị, ông Tuấn cũng chia sẻ thêm rằng, thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn "vàng" khi hạ tầng, hành vi tiêu dùng và khung pháp lý đều đã sẵn sàng.

Các sàn thương mại điện tử tại Việt Nam cần có sự chuẩn bị kịp thời nếu muốn nắm bắt cơ hội do AI mang lại. Từ góc độ doanh nghiệp, đại diện Lazada chia sẻ, Lazada đã triển khai nhiều cải tiến về ứng dụng, giao hàng và dịch vụ hậu mãi, đồng thời tích hợp AI như trợ lý mua sắm ảo cho người dùng. Lazada tích hợp AI vào một số thao tác giúp gợi ý sản phẩm đúng nhu cầu người mua, tổng hợp đánh giá nhanh, hỗ trợ quy trình hoàn tiền, giúp người mua thoải mái, an tâm khi mua hàng.

Hệ sinh thái AI do Lazada phát triển gồm nhiều tác nhân (AI Agent) chuyên biệt như AI Search (hỗ trợ tìm kiếm), AI Review Summary (tổng hợp đánh giá), AI Refund Agent (hỗ trợ quy trình hoàn tiền). Với AI Search, hệ thống hiểu và phân tích ngữ cảnh của từ khóa, từ đó đưa ra gợi ý phù hợp với nhu cầu thực tế, thay vì chỉ liệt kê kết quả theo mô tả. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian tìm kiếm - yếu tố từng khiến nhiều người bỏ giỏ hàng giữa chừng.

“Lazada ứng dụng AI xuyên suốt hành trình trải nghiệm của khách hàng, đóng vai trò như "trợ lý mua sắm". Các công cụ AI của Lazada có thể gợi ý sản phẩm đúng nhu cầu, tổng hợp đánh giá nhanh, hỗ trợ quy trình hoàn tiền, giúp người mua thoải mái, an tâm khi mua hàng” - đại diện Lazada nhấn mạnh. 

Cuộc cạnh tranh giữa các sàn bước sang một chương mới, nơi trải nghiệm khách hàng, khả năng cá nhân hóa và hiệu quả vận hành được quyết định ngày càng nhiều bởi dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Với tốc độ phát triển ngày càng nhanh của AI, các doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị kịp thời để biến cơ hội thành lợi thế cạnh tranh.