Xây dựng công nghiệp hiện đại theo hướng số hóa và xanh hóa

Theo báo cáo của Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) tại hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 diễn ra ngày 15/1, thời gian qua, hàng loạt nghị quyết quan trọng đã được ban hành, có thể kể đến Nghị quyết số 29-NQ/TW của Trung ương về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và mới đây là Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045. 

Các nghị quyết quan trọng được ban hành đã đặt ra yêu cầu xây dựng nền sản xuất công nghiệp dựa trên khoa học - công nghệ, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân trong nước tham gia sâu vào các ngành công nghiệp nền tảng, mũi nhọn và ưu tiên của quốc gia.

Một động lực quan trọng khác thúc đẩy phát triển công nghiệp trong thời gian tới chính là dư địa thị trường rất lớn từ các dự án, công trình trọng điểm mang tầm chiến lược quốc gia. Việt Nam đang chuẩn bị đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng giao thông hiện đại như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, đường sắt quốc gia, hạ tầng năng lượng với điện gió ngoài khơi, điện khí, điện hạt nhân module nhỏ, sản xuất hydro và amoniac xanh.  

Cùng với đó là hạ tầng số phục vụ chuyển đổi số quốc gia. Những dự án này không chỉ có ý nghĩa về kết nối và an ninh năng lượng, mà còn mở ra thị trường lớn cho các ngành công nghiệp như cơ khí chế tạo, điện tử, luyện kim, vật liệu mới.

Theo Cục Công nghiệp, yêu cầu tự chủ, tự lực, tự cường của nền sản xuất càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng phức tạp. Trong các vòng đàm phán thương mại, yêu cầu về nội địa hóa, truy xuất và minh bạch xuất xứ hàng hóa được đặt ra ngày càng gắt gao. 

Trong bối cảnh đó, phát triển các ngành công nghiệp quan trọng, đặc biệt là công nghiệp hỗ trợ, không còn là lựa chọn mang tính chiến lược dài hạn, mà đã trở thành giải pháp cấp bách để bảo vệ thị trường xuất khẩu, giảm thiểu rủi ro thương mại và duy trì đà tăng trưởng kinh tế. Chỉ khi làm chủ được chuỗi cung ứng trong nước, Việt Nam mới có thể đứng vững trước các biến động bên ngoài và những thay đổi khó lường của chính sách thương mại toàn cầu.

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số” mà Đảng và Nhà nước đặt ra để đưa đất nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình” của dân tộc đòi hỏi một sự chuyển đổi mang tính chất nền tảng trong mô hình phát triển. Trọng tâm phải là gia tăng năng suất lao động quốc gia thông qua đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học - công nghệ và ứng dụng các công nghệ chiến lược vào sản xuất vật chất.

Theo Cục Công nghiệp, để đạt được mục tiêu này, cải cách thể chế và khơi thông nguồn lực phải được xác định là nhiệm vụ then chốt. Một môi trường đầu tư - kinh doanh thông thoáng, minh bạch, ổn định sẽ là “đòn bẩy” để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn, mở rộng sản xuất và đổi mới công nghệ. Song song với đó là quyết liệt triển khai các dự án quan trọng, công trình trọng điểm, tháo gỡ các dự án tồn đọng, vướng mắc, tránh lãng phí nguồn lực xã hội.

Cơ cấu ngành công nghiệp cũng cần được tổ chức lại theo hướng hợp lý hơn, gắn với không gian phát triển mới sau sáp nhập đơn vị hành chính, bảo đảm phát triển cân đối giữa các vùng, đồng thời hình thành các cực tăng trưởng công nghiệp có sức lan tỏa. Tái cơ cấu ngành công nghiệp phải hướng tới giá trị gia tăng cao, giảm dần phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô, thúc đẩy các ngành có hàm lượng công nghệ cao và năng lực đổi mới mạnh mẽ.

Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp tục tận dụng cơ hội từ các dự án đầu tư công lớn, tham mưu các cơ chế, chính sách khuyến khích việc tăng cường mua sắm hàng hóa sản xuất trong nước, hạn chế tối đa việc sử dụng sản phẩm và nguyên liệu nhập khẩu mà trong nước đã sản xuất được; phối hợp với Hệ thống Thương vụ và các cơ quan liên quan đẩy mạnh tìm kiếm các thị trường mới cho các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như dệt may, da-giày, điện tử, thực phẩm...

Trong tiến trình đó, việc xây dựng nền tảng công nghiệp hiện đại theo hướng số hóa và xanh hóa là xu thế tất yếu. Chuyển đổi số trong sản xuất, phát triển nhà máy thông minh, tự động hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh. Các chương trình hợp tác phát triển nhà máy thông minh, như mô hình hợp tác với Samsung Việt Nam thời gian qua, cho thấy hiệu quả rõ rệt và cần tiếp tục được mở rộng, nhân rộng.

Thu hút đầu tư nước ngoài cần chuyển mạnh từ “lượng” sang “chất”, gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực nội sinh. Việt Nam cần chủ động đàm phán để các tập đoàn đa quốc gia đặt trung tâm R&D, đào tạo và sử dụng đội ngũ kỹ sư, chuyên gia người Việt trong các vị trí then chốt. Chỉ khi doanh nghiệp trong nước từng bước làm chủ công nghệ, công nghiệp Việt Nam mới có thể phát triển bền vững và tự chủ.

Giữ vững và mở rộng thị trường xuất khẩu, tận dụng toàn cầu hóa có chọn lọc, mở cửa sâu: Đa dạng hóa thị trường và nguồn cung, tối đa hóa lợi ích từ FTA (EVFTA, CPTPP, RCEP, UKVFTA), trở thành trung tâm sản xuất, đổi mới của khu vực; thu hút FDI công nghệ cao từ Mỹ, EU, Nhật, Hàn, Đài Loan kết hợp hợp tác quốc tế với nâng cao năng lực nội sinh.