Việt - Trung: Cơ hội xây dựng chuỗi công nghiệp nhôm xuyên biên giới

Cơ chế hợp tác 7+8 lưu vực sông Hồng mở ra dư địa lớn liên kết Việt Nam - Vân Nam (Trung Quốc) đặc biệt trong ngành nhôm, hướng tới chuỗi giá trị xuyên biên giới bền vững.

Từ lợi thế bổ trợ đến hình thành chuỗi giá trị nhôm xuyên biên giới

Trong khuôn khổ quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, hợp tác kinh tế, thương mại giữa Việt Nam và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) luôn giữ vị trí ưu tiên đặc biệt. Trục kinh tế Việt Nam - Vân Nam đang chuyển từ thương mại biên giới thuần túy sang hợp tác công nghiệp và dịch vụ giá trị cao - một xu hướng tất yếu để phát triển bền vững.

Đánh giá cơ hội, tiềm năng hợp tác doanh nghiệp hai bên tại Hội nghị kết nối doanh nghiệp thương mại xuất nhập khẩu Trung - Việt trong khuôn khổ Đoàn giao thương Việt Nam – Vân Nam do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) chủ trì tổ chức mới đây, bà Nguyễn Thị Thu Thủy - Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại - Bộ Công Thương cho biết: “Doanh nghiệp tại Vân Nam trong các lĩnh vực máy móc thiết bị, hóa chất, vật liệu xây dựng và đặc biệt là công nghệ chế biến hiện đại". 

"Sự gắn kết chặt chẽ giữa cộng đồng doanh nghiệp hai bên sẽ là động lực trực tiếp thúc đẩy kim ngạch xuất nhập khẩu phát triển bền vững, tương xứng với tiềm năng và lợi thế của mỗi bên” – bà Thuỷ nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, Việt Nam - Vân Nam có nhiều nền tảng hợp tác chiến lược. Về địa lý, Vân Nam giáp với Việt Nam, có hệ thống sông Hồng và nhiều cửa khẩu biên giới thuận lợi cho giao thương. Về kinh tế, cơ cấu sản xuất và nguồn lực của hai bên mang tính bổ trợ cao.

Đáng chú ý, Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên bô xít dồi dào, nhu cầu thị trường tăng trưởng nhanh và vị trí địa lý thuận lợi. Khu vực lưu vực sông Hồng (miền Bắc Việt Nam) có nền tảng công nghiệp lâu đời, nhu cầu xây dựng lớn và xu hướng chuyển đổi xanh rõ nét. Nguồn năng lượng, vị trí chiến lược cùng sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ như điện tử, năng lượng sạch đang tạo đà cho ngành nhôm bứt phá.

Ở chiều ngược lại, nhấn mạnh về cơ hội thúc đẩy hợp tác, đầu tư doanh nghiệp hai nước, ông Hoàng Lực - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nhôm Vân Nam (thuộc Tập đoàn Nhôm Trung Quốc), một trong những công ty sản xuất nhôm lớn nhất Vân Nam cho biết, với lợi thế Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên bô xít dồi dào, trong khi đó, Nhôm Vân Nam có công nghệ và năng lực sản xuất tiên tiến. Hai bên có thể kết hợp theo mô hình “tài nguyên Việt Nam – công nghệ Vân Nam” để xây dựng chuỗi công nghiệp nhôm xuyên biên giới.

Theo ông Hoàng Lực, hiện công ty đang sở hữu chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh từ khai thác bô xít đến chế biến sâu sản phẩm nhôm, với 8 cụm công nghiệp, 4 cơ sở khai thác bô xít hiện đại và các dây chuyền sản xuất alumin tiên tiến. Công suất hằng năm đạt 1,4 triệu tấn alumin, 3,08 triệu tấn nhôm và 820.000 tấn nhôm điện phân.

“Hiện nay, chúng tôi có các cơ sở tại Lan Thương, Hồng Hà, khu vực giáp ranh với các tỉnh Lào Cai và Lai Châu của Việt Nam, với ba cửa khẩu quốc gia gồm cửa khẩu đường bộ, đường sắt và đường thủy thuận lợi. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Tại Văn Sơn, khu vực tiếp giáp với tỉnh Lào Cai và Tuyên Quang của Việt Nam, chúng tôi sở hữu các cơ sở sản xuất tích hợp từ bô xít, alumin đến nhôm điện phân và hợp kim nhôm, đồng thời là doanh nghiệp sản xuất alumin quy mô lớn của khu vực, nhờ đó có thể hỗ trợ tốt doanh nghiệp Việt Nam về mặt công nghệ”, ông Hoàng Lực nói.

Tháo “điểm nghẽn” công nghệ, nâng năng lực nội tại

Dù tiềm năng khi Việt Nam có lợi thế lớn về tài nguyên boxit, chi phí điện thấp hơn nhiều so với khu vực, đây chính là cơ sở để phát triển ngành luyện nhôm trong dài hạn. Tuy nhiên, ngành nhôm Việt Nam vẫn tồn tại không ít hạn chế. 

Chỉ ra một số khó khăn, thách thức đối với việc sản xuất nhôm trong trong nước hiện nay, một số doanh nghiệp cho biết, thiếu vốn, nhân lực kỹ thuật cao, công nghệ luyện kim hiện đại, sản phẩm chất lượng cao chưa nhiều. Doanh nghiệp trong nước hiện chỉ đóng góp khoảng 20% giá trị xuất khẩu, trong khi phần lớn thị phần thuộc về khối FDI. 

Bên cạnh đó, yêu cầu về công nghệ xanh, phát triển bền vững nhằm giảm thiểu tác động môi trường đang trở thành rào cản lớn. Do đó, nếu không thay đổi sớm, rất khó để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trên cả thị trường trong nước và quốc tế.

Chia sẻ về giải pháp để tạo sự bứt phá, theo ông Hoàng Lực, ngoài hợp tác khai thác và chế biến, hai bên có thể đẩy mạnh hợp tác trong đào tạo nhân lực, chuyển đổi số, xây dựng nhà máy thông minh, ứng dụng dữ liệu lớn và công nghệ điều khiển hiện đại. Đây sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh.

Về định hướng dài hạn, hai bên cần thúc đẩy hợp tác các lĩnh vực hợp tác tiềm năng bao gồm: thăm dò, khai thác bô xít; phát triển dự án alumin, nhôm điện phân; tái chế nhôm; phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng tiêu chuẩn ngành.

Theo các chuyên gia đánh giá, triển vọng thị trường đối với ngành nhôm rất tích cực trong thời gian tới. Nhu cầu nhôm toàn cầu được dự báo tăng khoảng 25% vào năm 2030. Trong nước, hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn đang tạo lực cầu mạnh cho ngành nhôm, đặc biệt là nhôm thanh định hình.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào chính sách ưu đãi. Yếu tố quyết định vẫn là năng lực nội tại, bao gồm đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cao.

Nhấn mạnh tiềm năng hợp tác kinh tế nói chung và ngành nhôm nói riêng giữa các địa phương Việt Nam - Trung Quốc trên lưu vực sông Hồng, ở góc độ địa phương, ông Lý Chưởng Vũ, Phó Châu trưởng Châu Hồng Hà, Vân Nam đề xuất hai bên cần tăng cường kết nối hạ tầng, lấy cửa khẩu làm trọng tâm, thúc đẩy nâng cấp các điểm thông quan như Hà Khẩu, Kim Thủy Hà, đồng thời tháo gỡ vướng mắc trong vận tải xuyên biên giới.

Song song với đó, cần phát huy tính bổ trợ ngành nghề, mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như công nghiệp chế biến chế tạo, thương mại điện tử xuyên biên giới, nông nghiệp và du lịch. Với vai trò “cầu nối”, Châu Hồng Hà sẵn sàng thúc đẩy hợp tác giữa các địa phương lưu vực sông Hồng, đưa các thỏa thuận đi vào thực chất.