Tiêu dùng xanh lên ngôi, doanh nghiệp đứng trước yêu cầu chuyển đổi

Tiêu dùng xanh đang dần rời khỏi vị trí của một lựa chọn mang tính bổ sung để trở thành tiêu chuẩn ngày càng rõ hơn trong quyết định mua sắm.

Người tiêu dùng sẵn sàng chi thêm cho sản phẩm xanh

Trong khuôn khổ Hội thảo “Hành trình 30 năm hàng Việt Nam chất lượng cao - Tự hào và tiếp nối”, do Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA) tổ chức chiều 8/4 tại Hà Nội, kết quả khảo sát nhận thức và hành vi tiêu dùng xanh năm 2025 đã được công bố, cho thấy sự chuyển dịch rõ nét trong xu hướng mua sắm của người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Văn Phượng, Trưởng ban Khảo sát tiêu dùng, Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, chia sẻ, nghiên cứu được thực hiện tại 4 đô thị lớn gồm Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh và Cần Thơ cho thấy một chuyển động rõ ràng: Tiêu dùng xanh đang dần rời khỏi vị trí của một lựa chọn mang tính bổ sung để trở thành tiêu chuẩn ngày càng rõ hơn trong quyết định mua sắm.

Người tiêu dùng không còn chỉ dừng lại ở câu hỏi sản phẩm có tốt hay không, mà ngày càng quan tâm đến mức độ an toàn, khả năng truy xuất, tác động đối với sức khỏe lâu dài và ảnh hưởng đến môi trường. Khoảng hai phần ba số người được khảo sát cho biết, họ dự kiến sẽ tăng sử dụng các sản phẩm xanh trong thời gian tới, trong khi 86% sẵn sàng chi thêm từ 5 - 10% cho các sản phẩm đáp ứng tiêu chí này.

Điều đáng chú ý là xu hướng này không còn giới hạn ở nhóm người tiêu dùng có thu nhập cao, mà đang lan rộng sang nhóm trung lưu, thậm chí cả những người có xu hướng chi tiêu thận trọng, miễn là sản phẩm tạo được cảm giác “đáng tiền” và có thông tin rõ ràng.

Tuy nhiên, khảo sát cũng chỉ ra một khoảng cách vẫn còn tồn tại giữa nhận thức và hành vi mua sắm thực tế. Những rào cản phổ biến hiện nay bao gồm giá thành sản phẩm còn cao, độ phủ thị trường chưa đủ rộng và thiếu thông tin minh bạch để người tiêu dùng có thể nhận diện và so sánh.

Điều này cho thấy, tiêu dùng xanh không chỉ là vấn đề thay đổi thói quen của người mua, mà là "bài toán" tổng thể liên quan đến tổ chức sản xuất, hệ thống phân phối và cách doanh nghiệp truyền thông về sản phẩm của mình.

"Dữ liệu từ khảo sát được xem là một căn cứ quan trọng để doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược sản phẩm, đồng thời cung cấp thêm cơ sở cho các cơ quan quản lý và tổ chức hỗ trợ trong việc xây dựng các chương trình thúc đẩy tiêu dùng bền vững", ông Phượng chia sẻ.

ESG còn “điểm nghẽn”, khởi nghiệp xanh được thúc đẩy

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Cẩm Chi, đại diện MCG Management Consulting, đã bổ sung thêm một lớp phân tích quan trọng về hành trình phát triển bền vững (ESG) của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.

Dựa trên nghiên cứu ESG Insights 2026 khảo sát 261 doanh nghiệp niêm yết, bà Nguyễn Cẩm Chi cho rằng, ESG tại Việt Nam đã bước qua giai đoạn “nhận diện” và đang chuyển sang giai đoạn “quản trị”, tuy nhiên, mức độ trưởng thành còn phân hóa rõ rệt. Chỉ khoảng 16% doanh nghiệp có báo cáo phát triển bền vững hoặc ESG riêng biệt, trong khi phần lớn vẫn lồng ghép nội dung này vào báo cáo thường niên, với hạn chế lớn nhất là thiếu các chỉ số định lượng và khả năng so sánh theo thời gian. Nhiều doanh nghiệp đã có câu chuyện ESG, nhưng chưa chuyển hóa thành dữ liệu đủ tin cậy để phục vụ phân tích hoặc ra quyết định.

Đáng chú ý hơn, nghiên cứu cũng cho thấy một khoảng trống lớn trong việc kết nối ESG với quản trị và tài chính doanh nghiệp. Chỉ khoảng 28,7% doanh nghiệp thực hiện kiểm kê khí nhà kính Scope 1 và 2,8% công bố Scope 3, chưa đến 7% thực hiện phân tích kịch bản biến đổi khí hậu. Phần lớn doanh nghiệp vẫn xem ESG như một lớp thông tin bổ sung, chưa tích hợp vào “mạch vận hành” của doanh nghiệp, từ quản trị rủi ro, phân bổ vốn đến cơ chế lương thưởng và đánh giá hiệu quả.

Theo bà Cẩm Chi, đây chính là điểm nghẽn quan trọng, ESG chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành một hệ thống quản trị có thể vận hành và kết nối được với dòng tiền, với quyết định đầu tư và với thị trường vốn.

Trong bối cảnh đó, cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 năm 2026 tiếp tục được triển khai, nhằm thúc đẩy hệ sinh thái doanh nghiệp bền vững. Chương trình không chỉ tìm kiếm dự án tiềm năng mà còn hỗ trợ đào tạo, kết nối thị trường và nâng cao năng lực xuất khẩu.

Bà Vũ Kim Anh, Phó giám đốc Trung tâm BSA, Trưởng Ban Tổ chức cuộc thi Khởi nghiệp xanh lần thứ 12, chia sẻ, sau 11 năm, chương trình đã tổ chức 49 diễn đàn, hơn 450 lớp tập huấn với trên 32.000 lượt doanh nghiệp tham gia; thu hút gần 1.800 dự án từ 32 tỉnh, thành phố. Năm 2026, cuộc thi dự kiến diễn ra từ tháng 4 đến tháng 10, với tổng giá trị giải thưởng gần 1 tỷ đồng, cùng nhiều hoạt động đào tạo, xúc tiến thương mại và kết nối quốc tế. "Khởi nghiệp xanh 2026 là chương trình toàn diện, kết hợp đào tạo, kết nối, xúc tiến truyền thông nhằm thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp nông nghiệp bền vững tại Việt Nam", bà Kim Anh chia sẻ.